Cyhoeddi bwriad i godi cofeb i Niclas y Glais

Diweddarwyd am  
Niclas y Glais

Niclas y Glais

Llun: Hefin Wyn

Mae ymdrechion ar y gweill i godi cofeb i Niclas y Glais i nodi 140 mlynedd ers iddo gael ei eni ym Mhentregalar yn Sir Benfro.

Mae Pwyllgor Codi Cofeb Niclas y Glais yn gobeithio gosod y gofeb ar dir comin Crugiau Dwy uwchlaw ei hen gartref ar Hydref 5 y flwyddyn nesaf, i gyd-daro â diwrnod ei ben-blwydd drannoeth.

Bydd plac yn nodi ei enw, E. Nicholas, a blynyddoedd ei fywyd, 1879-1971, gan egluro ei fod yn “fardd, Comiwnydd a Christion”, ac mai “Bardd y Werin ydwyf fi”.

Bywyd a gyrfa

Cafodd Thomas Evan Nicholas ei fagu yn nhyddyn Y Llety ym Mhentregalar, ond roedd yn adnabyddus fel Niclas y Glais, ac yntau wedi bod yn weinidog ym mhentre’r Glais yng Nghwm Tawe am ddeng mlynedd.

Cafodd ei addysg yn Academi’r Gwynfryn yn Rhydaman i’w baratoi ar gyfer y weinidogaeth.

Fe fu’n weinidog yn Llandeilo, Wisconsin a Llanddewi, cyn mynd yn ddeintydd i Aberystwyth ar ddiwedd y Rhyfel Byd Cyntaf.

Fel bardd, roedd ei waith cynnar yn canolbwyntio ar Sosialaeth a lles y werin, ac yntau wedi bod yn cydweithio â Keir Hardie.

Cafodd ei garcharu yn ystod yr Ail Ryfel Byd, ac yntau’n weithgar gyda’r No-Conscription Fellowship. Fe fu’n barddoni yn y carchar, gan gyhoeddi dwy gyfrol o sonedau’n ddiweddarach.

Roedd yn feirniadol o’r Frenhiniaeth a chyfalafiaeth, ac roedd yn cael ei ystyried yn llefarydd Cymraeg Comiwnyddiaeth, gwleidyddiaeth y daeth iddi yn sgil profiadau plentyndod o ormes landlordiaeth.

Fe ddaeth yn Gristion ar ôl clywed gwreigen mewn tyddyn yn sgwrsio â Duw. Ar dir y tyddyn hwn y cafodd ei lwch eu gwasgaru.

Ymgyrch codi arian

Er mwyn codi’r gofeb, fe fydd cost ynghlwm wrth gludo’r garreg, ei gosod yn ei lle, llunio a gosod placiau ac anfon cais cynllunio at Adran Gynllunio Awdurdod Parc Cenedlaethol Penfro.

Gobaith yr ymgyrchwyr yw codi £3,000 at y gwaith drwy gronfa sy’n cael ei gweinyddu gan Gymdeithas Cwm Cerwyn yn ardal Mynachlog-ddu, ac maen nhw eisoes wedi codi dros £500.

Llên

Sylwadau

Nid yw Golwg360 yn gyfrifol am y sylwadau isod nac o angenrheidrwydd yn cytuno â nhw.

Rheolau Cyfrannu | Nodi Camddefnydd

Rheolau Cyfrannu

Gofynnwn yn garedig i ddarllenwyr wneud defnydd doeth o’r gwasanaeth sylwadau – ni ddylid ymosod ar unigolion na chynnwys unrhyw sylwadau a all fod yn enllibus. Meddyliwch cyn teipio os gwelwch yn dda.

Er mwyn cael trafodaeth dda, gofynnwn i chi ddefnyddio eich enw go iawn a pheidio â chuddio y tu ôl i ffugenwau.

Gofynwn yn garedig i bawb ddarllen canllawiau Cyfrannu i elfennau rhyngweithiol Golwg360 yn ofalus cyn gadael sylwadau ar y gwasanaeth.

Iawn

Nodi Camddefnydd

Os ydych chi’n credu bod y neges yma’n torri rheolau’r wefan, cliciwch ar y faner nodi camddefnydd sy’n ymddangos wrth sgrolio dros unrhyw sylwad. Os bydd tri pherson yn anhapus, bydd y neges yn dod yn ôl at Golwg360 i’w ddilysu.

Iawn

Gwobrau BAFTA Cymru 2018