Carreg goffa i Niclas y Glais – “Bardd y Werin”

Diweddarwyd  

T E Nicholas (Niclas y Glais)

Bydd cyfres o ddigwyddiadau yn cael eu cynnal yng ngogledd sir Benfro dros y penwythnos er mwyn dynodi 140 o flynyddoedd ers geni bardd a chomiwnydd o’r ardal.

Ddwy flynedd yn ôl, fe adroddodd y wefan hon fod yna ddiddordeb yn lleol i godi cofeb yn ardal Pentregalar, ger Hermon, er mwyn cofio am T E Nicholas – neu ‘Niclas y Glas’.

Erbyn hyn, mae trigolion wedi llwyddo i gasglu digon o arian i wireddu’r dymuniad – ac i gynnal ambell ddigwyddiad yn ychwaneg.

Mae’r digwyddiadau hynny’n cynnwys arddangosfa, lansiad cyfrol o ysgrifau Niclas y Glais, a chyflwyniad theatrig.

“Ar wahân i godi’r garreg a’i dadorchuddio hi gan or-wyres i Niclas y Glais, sef Sian Simkins, fe fydd yna arddangosfa wedyn yng Nghanolfan Hermon,” meddai Hefin Wyn, awdur y cofiant Ar Drywydd Niclas y Glais.

“Fe fyddwn ni’n lansio’r llyfr Nithio Neges Niclas hefyd, ac mae yna gyflwyniad theatrig gyda’r nos yn Ysgol y Preseli.

“Ac mae yna hyd yn oed sesiwn o drafod i gwblhau’r holl weithgareddau nos Sul yn hen gapel Niclas ei hun, sef Antioch yng Nghrymych.”

Niclas y Glais – “roedd e’n gymeriad”

Fe gafodd Niclas y Glais ei eni a’i fagu ar fferm Y Llety ym Mhentregalar, sir Benfro, yn 1879.

Daeth i amlygrwydd fel pregethwr ar ddechrau’r 20fed ganrif tra oedd yn weinidog ar gapel yr Annibynwyr ym mhentref y Glais yng Nghwm Tawe rhwng 1904 a 1914.

Ymunodd â’r Blaid Gomiwnyddol ar ddechrau’r 1920au ac, yn 1940, treuliodd gyfnodau yng ngharchardai Abertawe a Brixton o ganlyniad i’w ddaliadau gwleidyddol.

Cafodd ei ysbrydoli i ysgrifennu cyfres o sonedau yn ystod ei gyfnod gan glo – gan ddefnyddio papur tŷ bach y carchar i’w nodi.

Bu hefyd yn ddeintydd yn ardaloedd Pontardawe ac Aberystwyth.

“Roedd e’n gymeriad unigryw,” meddai Hefin Wyn. “Roedd e’n ddyn o argyhoeddiad.”

Bydd carreg goffa Niclas y Glais yn cael ei dadorchuddio ar Grugiau Dwy am 2yp ddydd Sadwrn (Hydref 5).

Cymru

Sylwadau

Nid yw Golwg360 yn gyfrifol am y sylwadau isod nac o angenrheidrwydd yn cytuno â nhw.

Rheolau Cyfrannu | Nodi Camddefnydd

Rheolau Cyfrannu

Gofynnwn yn garedig i ddarllenwyr wneud defnydd doeth o’r gwasanaeth sylwadau – ni ddylid ymosod ar unigolion na chynnwys unrhyw sylwadau a all fod yn enllibus. Meddyliwch cyn teipio os gwelwch yn dda.

Er mwyn cael trafodaeth dda, gofynnwn i chi ddefnyddio eich enw go iawn a pheidio â chuddio y tu ôl i ffugenwau.

Gofynwn yn garedig i bawb ddarllen canllawiau Cyfrannu i elfennau rhyngweithiol Golwg360 yn ofalus cyn gadael sylwadau ar y gwasanaeth.

Iawn

Nodi Camddefnydd

Os ydych chi’n credu bod y neges yma’n torri rheolau’r wefan, cliciwch ar y faner nodi camddefnydd sy’n ymddangos wrth sgrolio dros unrhyw sylwad. Os bydd tri pherson yn anhapus, bydd y neges yn dod yn ôl at Golwg360 i’w ddilysu.

Iawn

Owain Glyn Dŵr a dysgu hanes Cymru – darlith Dr Elin Jones