Hanesydd am weld cofeb “sylweddol” i Iolo Morganwg yn y Bae

Diweddarwyd  

Iolo Morganwg

Mae un o’r prif arbenigwyr ar hanes Cymru’r ddeunawfed ganrif yn dweud ei bod yn “hen bryd” i’r genedl gydnabod cyfraniad Iolo Morganwg a chodi “cofeb go sylweddol” iddo.

Mae’r Athro Geraint H Jenkins newydd gyhoeddi ei astudiaeth o’r gŵr o Drefflemin – Y Digymar Iolo Morganwg – yn dilyn blynyddoedd o bori trwy ei archif sylweddol yn y Llyfrgell Genedlaethol yn Aberystwyth.

Heblaw am gofeb flodeuog o Oes Fictoria yn Eglwys Trefflemin, does yr un gofeb yng Nghymru sy’n talu teyrnged i’r “gwir Iolo”, sy’n enwog am sefydlu Gorsedd Beirdd Ynys Prydain yn yr 1790au, meddai Geraint Jenkins.

Y tu allan i’r Senedd 

“Baswn i’n ei osod e [y gofeb] y tu allan i’r Senedd yng Nghaerdydd, fel bod pobol yn cael eu hatgoffa o’r dyn mwyaf diddorol a difyr a dysgedig a welwyd erioed yng Nghymru,” meddai Geraint H Jenkins wrth golwg360.

“Beth sydd angen arnom ni ydi cofeb go sylweddol tebyg i’r rheiny rydych chi’n eu gweld yn Iwerddon ac yn Nulyn, er enghraifft, ar gyfer eu harwyr nhw.

“Tase rhywun yn fodlon rhoi £30,000 fe allen ni wneud gwyrthiau. Os ydi pobol Caerffili yn gallu codi cofeb i Tommy Cooper a chodi £30,000 i wneud hynny, does bosib bod y Cymry Cymraeg yn gallu gosod cofeb deilwng felly i Iolo Morganwg yng Nghaerdydd, sydd o fewn deng milltir i’w gartref.”

Mawredd

Dywed Geraint H Jenkins mai’r duedd gyffredinol yw ystyried Iolo Morganwg fel “dyn drwg”, a aeth ati i ffugio gweithiau llenyddol a llygru rhannau o’r traddodiad llenyddol Cymraeg.

Ond fe ddylai’r ffugiwr gael ei ddathlu, meddai, a’i ystyried hefyd “fel bardd rhyddid, fel gweriniaethwr i’r carn, fel un o’n tadau cenedlaethol ni, ac fel un o’r dyfeiswyr gorau rydyn ni wedi’i weld”.

“Dyna beth dw i wedi ceisio ei bwysleisio yn y gyfrol yma yw mawredd Iolo,” meddai wedyn. “Pe tai e’n Sais neu’n Sgotyn, fe fyddai wedi cael y gydnabyddiaeth y mae’n ei haeddu.

“Dyw e ddim wedi cael hynny fel Cymro, ac mae’n bryd i ni wneud yn iawn am hynny.”

Roedd Geraint H Jenkins yn siarad yn Festri Capel Brondeifi yn Llanbedr Pont Steffan neithiwr (nos Lun, Tachwedd 26).

Cymru

Sylwadau

Nid yw Golwg360 yn gyfrifol am y sylwadau isod nac o angenrheidrwydd yn cytuno â nhw.

Rheolau Cyfrannu | Nodi Camddefnydd

Rheolau Cyfrannu

Gofynnwn yn garedig i ddarllenwyr wneud defnydd doeth o’r gwasanaeth sylwadau – ni ddylid ymosod ar unigolion na chynnwys unrhyw sylwadau a all fod yn enllibus. Meddyliwch cyn teipio os gwelwch yn dda.

Er mwyn cael trafodaeth dda, gofynnwn i chi ddefnyddio eich enw go iawn a pheidio â chuddio y tu ôl i ffugenwau.

Gofynwn yn garedig i bawb ddarllen canllawiau Cyfrannu i elfennau rhyngweithiol Golwg360 yn ofalus cyn gadael sylwadau ar y gwasanaeth.

Iawn

Nodi Camddefnydd

Os ydych chi’n credu bod y neges yma’n torri rheolau’r wefan, cliciwch ar y faner nodi camddefnydd sy’n ymddangos wrth sgrolio dros unrhyw sylwad. Os bydd tri pherson yn anhapus, bydd y neges yn dod yn ôl at Golwg360 i’w ddilysu.

Iawn

1988-2018 Cylchgrawn Golwg yn 30 oed