Cofio Gwynfor

Diweddarwyd am  


Plac gan y cerflunydd Roger Andrews
Mae cofeb wedi cael ei dadorchuddio i Gwynfor Evans yng Nghaerfyrddin, yn yr union fan lle traddododd ei araith wedi’r fuddugoliaeth hanner canrif yn ôl.

Ar ôl colli’r etholiad blaenorol ychydig fisoedd ynghynt, enillodd Gwynfor Evans y sedd yn 1966 gyda mwyafrif o dros 2,000 o bleidleisiau.

Cafodd yr is-etholiad ei gynnal am fod Megan Lloyd-George, yr Aelod Seneddol Llafur, wedi marw.

Er bod Llafur, yn y cyfnod cyn yr is-etholiad, wedi dechrau colli tir yn yr etholaeth, roedd amser Gwynfor Evans wedi dod, yn ôl cyn-Lywydd Plaid Cymru, Dafydd Iwan.

Dywedodd wrth Golwg360: “Os buodd na achlysur erioed lle’r oedd y funud iawn wedi cyrraedd i’r person iawn, hwnnw oedd o.

“Hynny yw, doedd na ddim byd ynglŷn â’r etholiadau cynt yn awgrymu’n bod ni’n mynd i ennill y sedd, ond o’dd amser Gwynfor wedi dod.

“Wrth gwrs, mi enillodd o’n ysgubol am fod ei amser o wedi dod.

“Dwi’n hollol sicr, yn y cyfarfod cynt, o’dd pawb yn gwybod fod o’n mynd i ddigwydd. Dwi erioed wedi cael y teimlad wedyn, hynny yw, sicrwydd fod ‘na rywbeth mawr, torri drwodd mawr yn digwydd. Dwi’n falch iawn o gael bod yma heddiw.”

Yn ôl Dafydd Iwan, roedd y fuddugoliaeth yn “drobwynt mawr yn hanes gwleidyddol Cymru”.

“Mi newidiodd gwrs gwleidyddiaeth cwrs gwleidyddiaeth Cymru. Oni bai am y fuddugoliaeth yn 66, fyddai gyda ni ddim Cynulliad heddiw. Dwi’n hollol sicr o hynna.

“Does na’m dwywaith. Mi o’dd hi’n drobwynt mawr yn hanes gwleidyddol Cymru. Mae’n dda bod ‘na gofeb bellach ar y sgwâr i gofio’r achlysur ac i gofio Gwynfor.”

‘Mwy na jyst coffáu Gwynfor’

Roedd nifer helaeth o aelodau teulu Gwynfor Evans yn y seremoni yn y sgwâr yng Nghaerfyrddin, ac fe ddywedodd un o’i wyrion, Mabon ap Gwynfor wrth Golwg360 fod y digwyddiad yn gyfle i wneud “mwy na jyst coffáu Gwynfor”.

“Mae’n hyfryd bod pobol wedi mynd i’r drafferth i drefnu’r diwrnod yma i goffau’r cyfraniad wnaeth Gwynfor a’i lwyddiant e. Ond mae’n fwy na jyst coffau Gwynfor.

“Rhaid i ni gofio bod dros 16,000 o bobol wedi pleidleisio drosto fe ar y diwrnod yna.

“Mae’n goffâd i’w gweledigaeth nhw hefyd.”

Ynghyd ag un o feibion Gwynfor, Alcwyn Deiniol, cafodd y gofeb ei dadorchuddio gan asiant etholiadol Gwynfor Evans, Cyril Jones.

Meddai Mabon ap Gwynfor: “ O’dd e’n hyfryd gweld Cyril ‘ma. Cyril oedd yr asiant a’r trefnydd.

“Mae’n goffâd i’w waith e, yn goffâd parhaol.

“Gwynfor oedd y wyneb i’r gwaith rhagorol hyn oedd wedi bod yn mynd ymlaen, gyda chynifer o bobol, miloedd o bobol, yn cymryd rhan.

“Ers hynny, wrth gwrs, mae gyda ni goffâd arall i waith Gwynfor a’r genhedlaeth yna lawr ym Mae Caerdydd ac mae hwnna ‘na am byth.”

Erthyglau perthnasol

Sylwadau

Nid yw Golwg360 yn gyfrifol am y sylwadau isod nac o angenrheidrwydd yn cytuno â nhw.

Rheolau Cyfrannu | Nodi Camddefnydd

Rheolau Cyfrannu

Gofynnwn yn garedig i ddarllenwyr wneud defnydd doeth o’r gwasanaeth sylwadau – ni ddylid ymosod ar unigolion na chynnwys unrhyw sylwadau a all fod yn enllibus. Meddyliwch cyn teipio os gwelwch yn dda.

Er mwyn cael trafodaeth dda, gofynnwn i chi ddefnyddio eich enw go iawn a pheidio â chuddio y tu ôl i ffugenwau.

Gofynwn yn garedig i bawb ddarllen canllawiau Cyfrannu i elfennau rhyngweithiol Golwg360 yn ofalus cyn gadael sylwadau ar y gwasanaeth.

Iawn

Nodi Camddefnydd

Os ydych chi’n credu bod y neges yma’n torri rheolau’r wefan, cliciwch ar y faner nodi camddefnydd sy’n ymddangos wrth sgrolio dros unrhyw sylwad. Os bydd tri pherson yn anhapus, bydd y neges yn dod yn ôl at Golwg360 i’w ddilysu.

Iawn

Owain Glyn Dŵr a dysgu hanes Cymru – darlith Dr Elin Jones