Angen trafodaeth lawn ac agored ar Wylfa Newydd

Diweddarwyd  

Safle Wylfa Newydd

Llun: Gwefan Horizon

Does dim hanner digon o graffu wedi bod ar y cwestiwn sylfaenol a oes angen atomfa newydd o gwbwl ym Môn, yn ôl Huw Prys Jones …

Ar yr olwg gyntaf mae Brexit a Wylfa Newydd yn ddau fater gwleidyddol cwbwl wahanol.

Eto i gyd mae mwy nag un peth sy’n eu cysylltu.

Y peth cyntaf sy’n gyffredin rhwng y ddau bwnc ydi bod y Sefydliad yn ceisio gwahardd a mygu lleisiau unrhyw rai sy’n barod i fynegi amheuaeth o ddoethineb y naill neu’r llall.

Mae gwleidyddion yn cael rhwydd hynt i ddadlau am sut fath o Brexit sydd am wneud y lleiaf o ddifrod, ond fawr o sylw’n cael ei roi i’r rhai sy’n dadlau ei fod yn ynfydrwydd llwyr a bod y refferendwm wedi ei ennill ar sail celwyddau p’run bynnag.

Yn yr un modd, cawn ddigon o drafod am ffyrdd o addasu ar gyfer Wylfa Newydd, ond llawer llai o ofyn ar y cwestiwn sylfaenol a oes angen y fath anghenfil o gwbwl.

Mae amcanion arweinwyr lleol o geisio manteisio i’r eithaf a/neu liniau drwg effeithiau atomfa newydd yn rhai cwbwl glodwiw wrth gwrs, ac mae’n wir fod angen gwneud hyn.

Eto i gyd, mae angen mwy o barodrwydd i fynegi amheuon am egwyddor cynllun o’r fath hefyd.

Costau

Cyn dechrau meddwl am effeithiau posibl Wylfa Newydd ar y Gymraeg, gadewch inni ystyried dadleuon eraill.

I ddechrau, mae’n ffordd ddychrynllyd o ddrud o gynhyrchu trydan, fel a welwyd gyda Hinkley C, lle mae’r llywodraeth yn talu trwy’u trwynau i gwmnïau tramor am wneud y gwaith.

Nid yw’n ffordd lân o gynhyrchu trydan chwaith. Yn ogystal â’r gwastraff niwclear a fydd yn parhau am ganrifoedd, mae angen ystyried yr effaith niweidiol a gaiff mwyngloddio wraniawn ar gymunedau mewn gwahanol rannau o’r byd.

Technoleg y 1950au a chyfnod y Rhyfel Oer ydi ynni niwclear, ac mae angen gofyn o ddifrif faint o le sydd iddo yn yr unfed ganrif ar hugain.

Mae atomfeydd newydd yn mynd yn fwyfwy diangen wrth i dechnolegau adnewyddadwy o gynhyrchu trydan ddatblygu a gwella o ddydd i ddydd. Mae hyn yn fwy gwir fyth o gofio’r blynyddoedd y mae’n ei gymryd i adeiladu unrhyw atomfa.

Effeithiau lleol

Pe bai modd adeiladu atomfa mewn cyfnod gweddol fyr, mae’n amlwg y byddai’r swyddi parhaol yn hwb i economi’r ynys. Ond gan y byddai’r cynllun yn cymryd blynyddoedd a blynyddoedd i’w adeiladu, mi fyddai’n golygu mewnlifiad o filoedd lawer o weithwyr i’r ynys am gyfnod sylweddol. Niferoedd a allai fod yn ddigon i ostwng y ganran sy’n gallu siarad Cymraeg ar yr ynys i lai na’r hanner.

Ni ellir chwaith gysuro’n hunain y byddai’r mwyafrif yn gadael unwaith y byddai’r adeiladu’n dod i ben. Er y byddai rhywfaint o allfudo’n debygol, does dim sicrwydd mai’r bobol ddwad hyn fyddai’r rhai sy’n gadael, gan y gallai llawer ohonynt fod yn mynd ymlaen i swyddi eraill ar yr ynys.

Ar ben hyn, mae’r tarfu cyffredinol ar fywyd cymunedol ardaloedd gwledig a’r pwysau ar y farchnad dai yn gorfodi rhywun i ofyn a oes ffyrdd gwell a haws o greu swyddi i bobol Môn.

Yn ddiweddar, roedd cynghorwyr yn gwrthwynebu codi fferm solar heb fod ymhell o safle’r Wylfa ar y sail y byddai’n ‘rhy fawr’. Os ydi fferm solar – na all wneud dim drwg i’r amgylchedd – yn rhy fawr, does ond gobeithio y bydd y bobl yma’n dangos yr un pryder am atomfa ganwaith mwy.

Peryglon

Y prif bryderon am unrhyw atomfa, wrth gwrs, ydi’r peryglon posibl. Mae hyder yn niogelwch cynlluniau fel hyn am ddibynnu llawer iawn ar ein ffydd yn y Sefydliad a’r bobol mewn grym.

A daw hyn â ni at gysylltiad arall â Brexit.

Yn fuan yn y trafodaethau â’r Undeb Ewropeaidd, cyhoeddodd llywodraeth Prydain y byddai’n tynnu allan o Euratom, y corff sy’n rheoleiddio diwydiant niwclear Ewrop.

Ac un o brif gymhellion cefnogwyr Brexit dros adael cyrff o’r fath ydi torri ar fiwrocratiaeth, gan gynnwys rheolau iechyd a diogelwch.

Byddai cytuno i godi gorsaf niwclear newydd o dan amodau mor ansicr yn gwbwl anghyfrifol.

Pwy yn ei iawn bwyll allai ymddiried yn Boris Johnson neu Liam Fox i benderfynu ar fframwaith iechyd a diogelwch ar gyfer gorsafoedd niwclear?

Pam na all pawb o’n harweinwyr gytuno i bwyso am moratoriwm ar godi unrhyw orsafoedd niwclear newydd hyd nes y bydd Prydain yn ymrwymo’n llawn i aros yn rhan o Euratom?

Ydi, mae Wylfa Newydd, fel Brexit, yn syniad ynfyd, dinistriol a diangen. Ac felly, gorau bo fwyaf o oedi a gwastraffu amser a fydd yn digwydd gyda’r naill gynllun a’r llall.

Erthyglau perthnasol

Sylwadau

Nid yw Golwg360 yn gyfrifol am y sylwadau isod nac o angenrheidrwydd yn cytuno â nhw.

Rheolau Cyfrannu | Nodi Camddefnydd

Rheolau Cyfrannu

Gofynnwn yn garedig i ddarllenwyr wneud defnydd doeth o’r gwasanaeth sylwadau – ni ddylid ymosod ar unigolion na chynnwys unrhyw sylwadau a all fod yn enllibus. Meddyliwch cyn teipio os gwelwch yn dda.

Er mwyn cael trafodaeth dda, gofynnwn i chi ddefnyddio eich enw go iawn a pheidio â chuddio y tu ôl i ffugenwau.

Gofynwn yn garedig i bawb ddarllen canllawiau Cyfrannu i elfennau rhyngweithiol Golwg360 yn ofalus cyn gadael sylwadau ar y gwasanaeth.

Iawn

Nodi Camddefnydd

Os ydych chi’n credu bod y neges yma’n torri rheolau’r wefan, cliciwch ar y faner nodi camddefnydd sy’n ymddangos wrth sgrolio dros unrhyw sylwad. Os bydd tri pherson yn anhapus, bydd y neges yn dod yn ôl at Golwg360 i’w ddilysu.

Iawn

Straeon poblogaidd