Cymuned Ceredigion yn trafod dyfodol ‘ffermydd’ hir

Diweddarwyd am  
Edrych tuag at Eglwys Llansantffraid oddi ar un o leiniau Morfa Esgob

Edrych tuag at Eglwys Llansantffraid oddi ar un o leiniau Morfa Esgob

Llun: Bjenks trwy Gomin Wicimedia CC 3.0

Bydd cyfarfod cyhoeddus yn ardal Llan-non, Ceredigion, ymhen pythefnos er mwyn trafod sut i warchod dull hynafol o ffermio.

Mae’r tir sy’n cael ei adnabod ‘Morfa Esgob’ ym mhlwyf Llansantffraid yn unigryw yn y modd y mae wedi ei rannu’n ‘lleiniau’, sef stribedi main o dir a fu’n gyffredin ledled Cymru ar un adeg.

Er bod rhai o’r lleiniau yn Llan-non wedi eu gwarchod gan Gyngor Sir Ceredigion o dan y cynllun datblygu lleol, mae pentrefwyr yn credu bod angen gwneud mwy.

Yn ôl Hywel Llŷr Jenkins, Cadeirydd Cangen Plaid Cymru Llan-non a’r Cylch, a fydd yng ngofal y cyfarfod cyhoeddus, mae gan y lleiniau “bwysigrwydd cenedlaethol” ac mae’n credu y dylai cyrff gwarchodaeth yng Nghymru gamu i’r adwy i’w diogelu.

“Mae rhai o’r enghreifftiau gorau sydd ar ochr arall yr hewl ddim yn cael eu gwarchod o dan [y cynllun datblygu lleol], na chan unrhyw gyrff cenedlaethol…” meddai Hywel Llŷr Jenkins wrth golwg360.

“Yn eithaf diweddar, mae caniatâd wedi ei roi i un datblygiad a fydd yn mynd yn ei flaen cyn bo hir, er y bu gwrthwynebiad i hynny gan rai pobol leol.

“Rydyn ni’n trio codi ymwybyddiaeth pobol leol o bwysigrwydd cenedlaethol y lleiniau hyn.”

Darnau o hanes

Daw’r enw ‘Morfa Esgob’ oherwydd y bu’r darn o dir sy’n bodoli rhwng afonydd Peris a Chlydan ar un adeg yn eiddo i Esgobaeth Tyddewi.

Tua’r flwyddyn 1215, fe gafodd y rhandir ei roi yn nwylo’r bobol leol, ac ers hynny mae’r lleiniau wedi aros bron yn ddigyfnewid ar hyd y canrifoedd.

Yn ôl Hywel Llŷr Jenkins, mae lleiniau o’r fath yn brin yng Nghymru erbyn hyn, ond mae’n gobeithio y gall cymuned Llan-non gael ysbrydoliaeth o’r hyn sy’n cael ei wneud gan warchodwyr ar leiniau yn ardal Laxton, Swydd Nottingham.

“Mae’n nhw’n dal i gael eu trin fel yr oedden nhw yn y canol oesoedd,” meddai. “Does dim ffermio dwys yn digwydd arnyn nhw, ac mae yna ganolfan groeso sy’n sôn am yr hanes.

“Ni wedi bod mewn cyswllt gyda nhw er mwyn gweld pa wersi y gallwn ni ddysgu oddi wrthyn nhw.”

Bydd y cyfarfod cyhoeddus yn cael ei gynnal yn Nhafarn y Swan, Llan-non, ar Fai 15.

Cefn Gwlad

Sylwadau

Nid yw Golwg360 yn gyfrifol am y sylwadau isod nac o angenrheidrwydd yn cytuno â nhw.

Rheolau Cyfrannu | Nodi Camddefnydd

Rheolau Cyfrannu

Gofynnwn yn garedig i ddarllenwyr wneud defnydd doeth o’r gwasanaeth sylwadau – ni ddylid ymosod ar unigolion na chynnwys unrhyw sylwadau a all fod yn enllibus. Meddyliwch cyn teipio os gwelwch yn dda.

Er mwyn cael trafodaeth dda, gofynnwn i chi ddefnyddio eich enw go iawn a pheidio â chuddio y tu ôl i ffugenwau.

Gofynwn yn garedig i bawb ddarllen canllawiau Cyfrannu i elfennau rhyngweithiol Golwg360 yn ofalus cyn gadael sylwadau ar y gwasanaeth.

Iawn

Nodi Camddefnydd

Os ydych chi’n credu bod y neges yma’n torri rheolau’r wefan, cliciwch ar y faner nodi camddefnydd sy’n ymddangos wrth sgrolio dros unrhyw sylwad. Os bydd tri pherson yn anhapus, bydd y neges yn dod yn ôl at Golwg360 i’w ddilysu.

Iawn

Perthynas gymhleth Cymru a Lerpwl