Plac glas i gofio Saunders Lewis

Diweddarwyd  


Mae plac glas yn cael ei ddadorchuddio yn Abertawe yr wythnos hon, er cof am Saunders Lewis.

Mae’r plac wedi’i osod ar adeilad Tŷ Mawr, Stryd Hanover, a bydd Arglwydd Faer y ddinas, y Cynghorydd David Hopkins, yn ei ddadorchuddio fory (dydd Iau) yng nghwmni’r academyddion Prys Morgan a Robert Rhys.

Pam plac?

Ar ôl gwasanaethu’r Fyddin yn y Rhyfel Byd Cyntaf yn Ffrainc a Groeg, dychwelodd Saunders Lewis i Brifysgol Lerpwl, ger ei fan geni yn Wallasey, ac ennill gradd dosbarth cyntaf mewn Saesneg.

Aeth yn llyfrgellydd yn Sir Forgannwg cyn cael ei benodi’n ddarlithydd yn Adran y Gymraeg Coleg Prifysgol Abertawe yn 1922 o dan yr Athro Henry Lewis.

Priododd â Margaret Gilcriest yn 1924, ac fe aned eu merch Mair yn 1925, y flwyddyn y bu Saunders Lewis yn flaenllaw wrth sefydlu Plaid Cymru.

Bu’n rhaid iddo ymddiswyddo yn 1936 yn sgil ei ran yn helynt llosgi’r ysgol fomio ym Mhenyberth, pan gafodd ei garcharu am naw mis yn Wormwood Scrubs.

Saunders yn rhannu barn

Ar ôl cael ei ryddhau o’r carchar, fe fu’n rhaid i Goleg Prifysgol Abertawe benderfynu a fyddai’n cael dychwelyd yno. Roedd barn Cyngor y Brifysgol yn rhanedig unwaith eto – 12 o blaid a 12 yn erbyn.

Cafodd y Brifysgol wybod gan gwmni arfau oedd yn noddi swydd Cadair y Coleg y bydden nhw’n tynnu eu nawdd yn ôl pe bai Saunders Lewis yn cael dychwelyd yno’n ddarlithydd.

Protestiodd Cyngor Llafur y Dref yn erbyn y penderfyniad, ond yn ofer.

Aeth wedyn yn newyddiadurwr a darlithydd achlysurol cyn cael ei benodi’n Brif Ddarlithydd yng ngholeg y Brifysgol Caerdydd, lle treuliodd bum mlynedd olaf ei yrfa cyn ymddeol i Benarth, lle bu farw yn 1985.

Erthyglau perthnasol

Sylwadau

Nid yw Golwg360 yn gyfrifol am y sylwadau isod nac o angenrheidrwydd yn cytuno â nhw.

Rheolau Cyfrannu | Nodi Camddefnydd

Rheolau Cyfrannu

Gofynnwn yn garedig i ddarllenwyr wneud defnydd doeth o’r gwasanaeth sylwadau – ni ddylid ymosod ar unigolion na chynnwys unrhyw sylwadau a all fod yn enllibus. Meddyliwch cyn teipio os gwelwch yn dda.

Er mwyn cael trafodaeth dda, gofynnwn i chi ddefnyddio eich enw go iawn a pheidio â chuddio y tu ôl i ffugenwau.

Gofynwn yn garedig i bawb ddarllen canllawiau Cyfrannu i elfennau rhyngweithiol Golwg360 yn ofalus cyn gadael sylwadau ar y gwasanaeth.

Iawn

Nodi Camddefnydd

Os ydych chi’n credu bod y neges yma’n torri rheolau’r wefan, cliciwch ar y faner nodi camddefnydd sy’n ymddangos wrth sgrolio dros unrhyw sylwad. Os bydd tri pherson yn anhapus, bydd y neges yn dod yn ôl at Golwg360 i’w ddilysu.

Iawn

1988-2018 Cylchgrawn Golwg yn 30 oed