Menyw gryf, perfformiwr gwych, cymeriad mawr 

Diweddarwyd  
Iola Gregory ym smygu sigaret

Iola Gregory

Llun BBC Cymru

Mae actor a chyflwynydd wedi dweud sut y cafodd ei ysbrydoli i fynd i fyd y theatr gan yr actores Iola Gregory a fu farw heddiw yn 71 oed.

Ac mae un o’i chydweithwyr cynnar hi wedi sôn sut y gallai’r actores o Aberystwyth fod wedi llwyddo y tu allan i Gymru petai hi eisiau hynny.

Dyna ddwy o’r llu o deyrngedau sydd wedi’u talu i’r actores a ddaeth yn enwog am waith teledu fel cymeriad Mrs McGurk ar Pobol y Cwm ond a oedd wedi gwneud cyfraniad mawr at y theatr Gymraeg cyn hynny.

Wrth gyhoeddi’r newyddion, fe ddywedodd y BBC y byddai’n rhan o deulu’r opera sebon am byth.

Ysgogiad

“Ei gwaith gyda Theatr Bara Caws yn yr 80au a ysgogodd fi i fod yn actor,” meddai Gareth Potter, mewn un o nifer o negeseuon trydar i gofio amdani. “Menyw hyfryd a pherfformiwr gwych.”

Gan Iola Gregory y cafodd y ffotograffydd Emyr Young waith gynta’, pan oedd yntau’n dechrau ym myd y theatr ac mae wedi sôn am gryfder a chynhesrwydd ei chymeriad.

Ar un adeg, meddai, fe fu hi ei denu i ymuno â Chwmni Theatr Everyman pan oedd hwnnw’n cynnwys enwau mawr fel Bill Nighy, Jonathan Pryce, Julie Walters a Peter Postelthwaite ond ei bod wedi dewis dod yn ôl i Gymru.

‘Menyw gryf’

A hithau’n athrawes i ddechrau, fe ddaeth i fyd y theatr trwy Ganolfan Felin-fach ac wedyn trwy fod yn un o sylfaenwyr Cwmni Theatr y Werin, y cwmni theatr mewn addysg cynta’ Cymraeg … a dyna pryd y rhoddodd gyfweliad swydd i Emyr Young.

“O’n i’n crynu braidd,” meddai. “Oedd Iola yn fenyw gryf iawn, iawn, ac roedd hi’n gwybod ei stwff. Ond fues i yno am bedair blynedd a gawson ni lot fawr o hwyl a sbri.

“Oedd hi’n fraint rhannu llwyfan gyda Iola; oedd hi’n caru ei gwaith, oedd e yn ei DNA hi. Oeddech chi’n gwybod bod rhywbeth arbennig yn perthyn iddi.”

Un o sylfaenwyr Bara Caws

Pan adawodd Theatr y Werin i ymuno ag Everyman, “roedd yna rhywbeth ar goll wedyn,” meddai Emyr Young ond fe ddaeth Iola Gregory yn ôl i Gymru gan ddod yn un o’r criw cynnar gyda chwmni theatr cymunedol arloesol Bara Caws.

“Roedd hi’n rhan bwysig o’r symudiad at theatr gymunedol yn y dyddiau hynny. Oedd pob perfformiad yn bwysig gan Iola; roedd hi’n gallu eich ysbrydoli chi a’ch tywys chi pan oedd pethau’n anodd.”

Ond roedd hi hefyd wedi dangos ei gallu’n cymryd rhai o rannau pwysica’r theatr Gymraeg, gan gynnwys Siwan yn nrama Saunders Lewis – “un o’i pherfformiadau mawr” meddai Emyr Young.

‘Cymeriad mawr’ meddai Huw Jones

Dim ond yn ddiweddarach y daeth Iola Gregory yn wyneb amlwg ar y teledu, yn benna’ trwy gymeriad brith Mrs McGurk yn oes aur Pobol y Cwm ac wedyn mewn llu o berfformiadau ffilm a theledu, gan gynnwys ffilmiau Rhosyn a Rhith a Stormydd Awst a chyfresi fel Joni Jones, MInafon, a Rownd a Rownd.

Roedd hi’n un “o gymeriadau mawr y byd perfformio yng Nghymru dros y 40 mlynedd diwetha’,” meddai Cadeirydd S4C, Huw Jones.

“Pa bynnag rôl y byddai hi’n ei berfformio, byddai ei prhesenoldeb i’w deimlo ar lwyfan, teledu neu ffilm – awydd o wir ddawn i bortreadu cymeriad.

“Roedd ei chyfraniad i’r byd drama yn un anferthol, ei hymroddid i’r diwydiannau creadigol yn angerddol ac fe fydd yna golled aruthrol ar ei hôl.”

  • Fe fu Iola Gregory’n briod gyda’r actor Robert Blythe ac roedd ganddyn nhw ddwy ferch, gan gynnwys yr actores Rhian Blythe. Yn ddiweddarach fe fu’n bartner i’r bardd Gerallt Lloyd Owen.

Erthyglau perthnasol

Sylwadau

Nid yw Golwg360 yn gyfrifol am y sylwadau isod nac o angenrheidrwydd yn cytuno â nhw.

Rheolau Cyfrannu | Nodi Camddefnydd

Rheolau Cyfrannu

Gofynnwn yn garedig i ddarllenwyr wneud defnydd doeth o’r gwasanaeth sylwadau – ni ddylid ymosod ar unigolion na chynnwys unrhyw sylwadau a all fod yn enllibus. Meddyliwch cyn teipio os gwelwch yn dda.

Er mwyn cael trafodaeth dda, gofynnwn i chi ddefnyddio eich enw go iawn a pheidio â chuddio y tu ôl i ffugenwau.

Gofynwn yn garedig i bawb ddarllen canllawiau Cyfrannu i elfennau rhyngweithiol Golwg360 yn ofalus cyn gadael sylwadau ar y gwasanaeth.

Iawn

Nodi Camddefnydd

Os ydych chi’n credu bod y neges yma’n torri rheolau’r wefan, cliciwch ar y faner nodi camddefnydd sy’n ymddangos wrth sgrolio dros unrhyw sylwad. Os bydd tri pherson yn anhapus, bydd y neges yn dod yn ôl at Golwg360 i’w ddilysu.

Iawn

Straeon poblogaidd