RSS

Golwg360

MwyCau 

BLOG: Cecru Conwy yn codi cwestiynau


Mae stori Gareth Jones yn dweud cyfrolau am wleidyddiaeth Cymru, meddai Aled G Job…

ROEDD y ffrae ynghylch pwy allai eistedd ar Gabinet Cyngor Conwy yr wythnos hon yn dweud cyfrolau am y ddeinameg wleidyddol yng Nghymru ar hyn o bryd.

Roedd y cyn-Aelod Cynulliad, Gareth Jones, yn gobeithio arwain clymblaid yn enw Plaid Cymru i redeg Cyngor Conwy a fyddai’n cynnwys aelodau Ceidwadol a’r Annibynnol.

Ond, fe benderfynodd Swyddfa Ganolog Plaid Cymru rwystro hyn rhag digwydd gan nad oedden nhw am weld Plaid Cymru yn cael eu gweld yn cyd-weithio gyda’r Ceidwadwyr yng Nghymru ar unrhyw gyfrif.

Bellach mae Gareth Jones a Liz Roberts wedi ymddiswyddo o Blaid Cymru er mwyn galluogi’r trefniant Cabinet i fynd yn ei flaen o dan arweinyddiaeth Annibynnol, a grwp Plaid Cymru ar y Cyngor bellach i lawr i wyth aelod.

Niweidiol

Barn arweinyddiaeth Plaid Cymru oedd y byddai cysylltiad gyda’r Ceidwadwyr yn niweidiol i ddelwedd y blaid ac i’w gobeithion etholiadol pe bai etholiad arall yn cael ei alw eleni. Mae’r farn hon yn ddealladwy iawn. Wedi’r cwbwl, mae arweinydd Plaid Cymru Leanne Wood wedi gosod ei stondin bersonol gwrth-dorïaidd a gwrth-lymder allan yn berffaith amlwg i bawb.

A gyda’r ymchwydd mawr diweddar o blaid Llafur yng Nghymru, a fu’n rhannol gyfrifol am sicrhau nad oes gan y Ceidwadwyr fwyafrif seneddol yn San Steffan, mae yna ystyr arall i’r ‘Wal Goch Gymreig’ erbyn hyn y tu hwnt i lwyddiannau’r tim pel-droed cenedlaethol yn yr Ewros llynedd.

Mae’n amlwg bod y momentwm hwn o blaid Llafur yng Nghymru (boed hynny’n bennaf trwy ymdrechion Carwyn Jones neu/a thrwy boblogrwydd Jeremy Corbyn) wedi chwarae rhan allweddol ym mhenderfyniad Plaid Cymru yn ganolog. Mae’n fodd i gynnal y syniad poblogaidd mai gwlad y chwith ydi Cymru, a bod Plaid Cymru hithau ar ochr iawn y ddadl foesol hon yn wleidyddol.

Ac os digwydd etholiad arall yn yr hydref, mae’n hawdd gweld sut y byddai’r Blaid Lafur Gymreig yn defnyddio unrhyw gysylltiad hwn gyda’r Torïaid fel pastwn cyfleus iawn i golbio Plaid Cymru mewn etholaethau fel Arfon, Ceredigion a Chaerfyrddin, a chryfhau eu neges mai nhw yw gwir blaid genedlaethol Cymru bellach.

Colled

Bu Gareth Jones yn Aelod Cynulliad arbennig dros Plaid Cymru, ac wrth gwrs mi roedd ennill Aberconwy dros y Blaid yn y lle cyntaf yn andros o gamp ynddo’i hun. Mae’r ffaith ei fod o wedi gorfod ymddiswyddo yn golled fawr i’r Blaid ac yn loes calon i nifer fawr o’r selogion sy’n gwybod yn iawn am gyfraniad nodedig y gwr o Landudno dros lawer o flynyddoedd.

Ond realpolitik ydi realpolitik yn enwedig yn yr amgylchiadau sydd ohoni. Yn llawer trech na record Gareth Jones dros y blynyddoedd ac yn drech hefyd na’r weledigaeth oedd ganddo ar gyfer llywio’r dyfodol i Gonwy gyda chabinet o dan arweiniad Plaid Cymru.

Mae’r hanes yn codi nifer o gwestiynau pwysig ynghylch cydnabod dewisiadau pobol ar lefel leol a chenedlaethol. Rhaid cofio bod miloedd o Gymry wedi pleidleisio dros y Ceidwadwyr yn yr etholiadau lleol yn Sir Conwy y mis diwethaf am amryfal resymau.

Mae yna beryg bod dogma bleidiol sy’n dweud bod y Ceidwadwyr fel math o wahanglwyfion gwleidyddol nad oes dichon gwneud yr un dim â nhw, yn fodd i baentio llawer iawn o unigolion gwahanol trwy Sir Conwy gyda’r un brwsh.

Ydi hi’n wir i ddweud fod pob un o’r rhain yn llwyr gymeradwyo holl bolisiau’r Ceidwadwyr yn San Steffan? Ydi hi’n bosib o gwbwl bod yna ganran go lew ohonynt, yn hytrach, wedi pleidleisio dros ymgeisydd yr oeddan nhw’n ei adnabod yn bersonol ac yn credu ei fod wedi gwneud tro da o waith dros eu cymuned ar y cyngor sir dros y pedair blynedd diwethaf?

Pleidiau amherthnasol

Rhaid cofio hefyd bod y ganran o bobol sy’n perthyn i bleidiau gwleidyddol yng Ngwledydd Prydain yn bitw bach erbyn hyn er cymaint yr ymchwydd ifanc o blaid Jeremy Corbyn yn yr etholiad – sef tua 5%. Mi fydd llawer iawn o’r bobl sydd y tu hwnt i’r bybyl bach gwleidyddol hwn yn methu deall pam nad yw pleidiau yn gallu cyd-weithio gyda’i gilydd ar lefel leol, yn enwedig o feddwl am yr heriau ariannol anferthol sy’n wynebu cynghorau lleol yn wyneb y toriadau o San Steffan.

Onid oes rhaid cydweithio ar lefel cynghorau lleol er mwyn delio gyda’r sefylllfa hon?

Mae yna gwestiynau’n codi ar lefel genedlaethol hefyd. Mae gan y Ceidwadwyr bleidlais graidd o tua 25% yng Nghymru. Os ydi Cymru fyth am weld llywodraeth genedlaethol sy’n rhydd rhag y Blaid Lafur sydd wedi rheoli Cymru ers 1999,  ac wedi methu ein gwlad mewn cymaint o ffyrdd gwahanol dros cyfnod hwn, mae’n ymddangos mai’r unig opsiwn arall ydi gweld ryw fath o ddealltwriaeth rhwng Plaid Cymru a’r Ceidwadwyr – yn enwedig o gofio fod y Democratiaid Rhyddfrydol wedi chwythu’u plwc yng Nghymru bellach.

Anathema i lawer, mi wn. Ond o ran lles democratiaeth Gymreig yn unig, siawns y byddai’n llesol i Lafur fod mewn gwrthblaid rhywbryd er mwyn iddyn nhw gael ail-ddiffinio eu hunain a meddwl am syniadau newydd i’r dyfodol.

Dydi bod mewn grym yn ddi-dor am gymaint o flynyddoedd ddim yn llesol iddyn nhw, i’r pleidiau eraill na’r etholwyr chwaith. Does ryfedd bod cymaint o bobol yng Nghymru wedi eu dieithrio o’r broses wleidyddol yma o weld Llafur yn eistedd fel math o lyffant di-symud ar ein bywyd cenedlaethol.

Ceidwadwyr mwy Cymreig?

Fel ymateb i hyn, tybed a fydd y Ceidwadwyr Cymreig yn ceisio datblygu agenda fwy Cymreig yn y dyfodol,fel yr awgrymodd yr Aelod Cynulliad, Darren Millar, yn dilyn yr etholiad diweddar.

Ar hyn o bryd, mae’n anodd dychmygu’r Blaid yn dianc rhag ei hymlyniad greddfol at yr Undeb Brydeinig o gofio bod hwnnw cymaint rhan ohonynt a’u byd-olwg cyffredinol. Ac wrth gwrs, byddai’r amheuaeth ddofn ohonynt fel plaid sydd wedi’i hen blannu yma yng Nghymru yn dilyn eu hanes yn ein gwlad dros y blynyddoedd wastad yn groes y bydd rhaid iddyn nhw ei gario.

Ond o gofio traddodiad y chwith yma yng Nghymru, neu’r traddodiad llafur a rhoi ei enw cywir arno, rhaid cydnabod hefyd bod traddodiad ceidwadol gydag ‘g’ fach yn bodoli yma hefyd  a gwreiddiau yr un mor wydn ganddo.

Trefn newydd

Gyda dyfodiad system bleidleisio newydd i etholiadau’r Cynulliad yn 2020, a allai gyflwyno trefn STV (a fyddai’n golygu y byddai pob un pleidlais yn cyfrif), mae’n bosib y gellid gweld pleidiau cwbwl newydd yn ymffurfio ar gyfer hwnnw.

Tybed a fyddai plaid led-geidwadol, wirioneddol Gymreig, yn gallu ymddangos o’r newydd i geisio manteisio ar y tradddodiad hwn? Plaid heb unrhyw baggage o’r gorffennol, yn gwbwl rydd o’r Blaid Geidwadol Brydeinig. Plaid a fyddai’n gosod pwyslais ar bwysigrwydd y teulu, rhwydweithiau cymunedol, traddodiad a threftadaeth, hunan-ddibyniaeth ac entrepreneuriaeth, ac economi lewyrchus.

Mae pleidiau o’r math hwn i’w gweld ym mhob gwlad dan haul, gan gynnwys llawer iawn o wledydd bychain tebyg i Gymru. Byddai unrhyw ddatblygiad i’r cyfeiriad hwn yn gallu ychwanegu at bliwraliaeth a democratiaeth yng Nghymru.

Bydd stori Conwy a’i holl oblygiadau i Gymru yn rhedeg am beth amser eto, yn siwr.

BLOG: Mae’r llanw mawr glas yn bygwth ein cenedl


Leanne Wood (Llun: Plaid Cymru)
Aled Gwyn Job sy’n dadlau pam y dylai Leanne Wood fod wedi mentro, a sefyll i fod yn Aelod Seneddol y Rhondda ar docyn penodol “Brexit Sy’n Deg i Gymru”…

Mae’n edrych yn debyg ein bod yn wynebu Tswnami Toriaidd yn yr Etholiad Cyffredinol sydd i’w gynnal ar Fehefin 8.

Gydag un pol piniwn yn rhoi’r Toriaid ar 50%, mae’n ymddangos bod penderfyniad annisgwyl y Prif Weinidog Theresa May i alw etholiad buan yn mynd i dalu ar ei ganfed iddi.

Wedi’r cwbwl, mae’r Blaid Lafur yn gwbwl, gwbwl rannedig ac arweinyddiaeth anobeithiol Jeremy Corbyn druan yn destun dirmyg ymhlith y rhan fwyaf o’i Aelodau Seneddol ei hun, heb son am y boblogaeth yn gyffredinol.

Gan mai Etholiad Brexit fydd hi yn anad un peth arall, bydd hynny’n galluogi’r Toriaid i ddenu cyn-gefnogwyr UKIP atynt hefyd a sicrhau buddugoliaeth ysgubol ar don o Brydeinodod newydd yn erbyn y gelyn allanol Ewropeaidd a’r gelyn mewnol sef yr SNP yn yr Alban.

Mae’r llanw mawr glas i ddod yn debyg o gael effaith mawr ar Gymru hefyd, gyda hyd at wyth sedd Llafur yn syrthio i’r Ceidwadwyr. Mae ambell un hyd yn oed yn darogan y gallai’r Ceidwadwyr ennill mwyafrif y seddau yng Nghymru y tro hwn, ac mae’n rhaid mynd nol i 1859 pryd y digwyddodd hynny ddiwethaf.

O gofio natur y Toriaid presennol, dydi o ddim yn ormodiaith i ddweud bod hwn yn argyfwng existential yn ein bodolaeth fel cenedl. O bosib mai dyma’r her fwyaf erioed sydd wedi wynebu ein plaid genedlaethol Plaid Cymru.

Creu arweinwyr

Maen nhw’n dweud mai argyfyngau sy’n creu neu’n claddu arweinwyr, ac mae’n adeg o brysur bwyso bellach ar Leanne Wood, arweinydd Plaid Cymru. A hithau wedi ennill sedd y Rhondda yn Etholiadau’r Cynulliad y llynedd,  y cwestiwn rwan ydi a ddylai hi fod wedi mentro ceisio ei hennill yn yr Etholiad Cyffredinol fis Mehefin?

Daw’r gair buddugoliaeth yn Gymraeg o’r gair Buddug, arweinydd benywaidd hen lwyth yr Iceni a arweiniodd wrthryfel llwyddiannus yn erbyn y Rhufeiniaid yng Nghymru 60 AD. Fe gysylltir yr enw hefyd gyda newid positif, optimistiaeth a gallu arweinyddol. Geiriau priodol iawn pe bai Leanne Wood yn mynd amdani.

Wrth gwrs, byddai’n groes i’r graen gosod Llundain uwchben Caerdydd, ac mi fyddai’n rhaid iddi wynebu cwestiynau anodd o sawl cyfeiriad am  yr hyn y mae’r penderfyniad yn ei olygu o ran ein senedd genedlaethol. Ond wedyn, mae’r amgylchiadau presennol yn rhai cwbwl eithriadol. Sydd felly’n gofyn am ymatebion eithriadol.

Gyda’r holl sylw a fyddai Leanne Wood yn ei gael, y cyhoeddusrwydd ychwanegol y byddai’r dadleuon teledu yn ei roi iddi,cefnogaethol cenedlaetholwyr o bob rhan o Gymru yn yr etholaeth, a’r ffraeo parhaus ymhlith y Blaid Lafur yn gefnlen i’r cwbwl, mae’r sedd yn gwbwl enilladwy.

Rhyddid i Gymru

Os ydan ni fyth am weld rhyddid i Gymru, mae’n rhaid ennill calonnau a meddyliau pobl y cymoedd ble mae dros 40% o’r boblogaeth Gymreig yn byw. Byddai ennill y Rhondda mewn etholiad pryd y caiff Llafur eu chwalu’n ulw a Thoriaid eithafol yn cipio grym am flynyddoedd yn San Steffan, yn dangos mai’r dimensiwn cenedlaethol ydi’r unig amddiffynfa bosib i Gymru.

Ac er mor chwithig ydi dweud hynny, byddai ennill y Rhondda yn San Steffan o dan yr amgylchiadau presennol yn cael llawer mwy o ddylanwad na ennill Rhondda yn y Cynulliad llynedd.

Gyda Llafur yn deilchion ar ol Fehefin 8, a chyfnod newydd o gecru mewnol yn digwydd ymhlith gweddillion y blaid honno, bydd oblygiadau hynny yn saff o effeithio ar sut y bydd pobl yn edrych ar Lafur Cymru hithau. Bydd y brand Llafur, ble bynnag y bo yn hollol toxic ac yn cael ei gysylltu gyda methiant trychinebus na welwyd mo’i debyg am hanner canrif neu fwy.

Mewn sefyllfa felly, hawdd iawn yw dychmygu mwy o bobol y Cymoedd am ddilyn esiampl Y Rhondda ac y gellid wedyn cael deialog newydd am bosibiliadau rhyddid cenedlaethol i Gymru yn yr ardal strategol holl bwysig hon.

Mae’n bosib na fyddai raid i Leanne Wood fod yn Llundain am gymaint a hynny, beth bynnag, o gofio y bydd sedd y Rhondda yn diflannu yn yr etholiad cyffredinol nesaf oherwydd y newid ffiniau.

Ac, o feddwl am y trafferthion pellach sy’n siwr o ddigwydd gyda Brexit, dydi hi ddim yn amhosib y gwelir etholiad cyffredinol arall o fewn y ddwy/dair blynedd nesaf, ac y gallai Leanne Wood ail-ystyried ei sefyllfa bryd hynny. Gallai Leanne Wood fod wedi sefyll ar docyn penodol ”Brexit Sy’n Deg i Gymru”.

O ran y pryderon am orfod sefyll is-etholiad Cynulliad anodd pe bai hi’n ennill y Rhondda, siawns y gellid gohirio hwnnw tan fis Awst er mwyn cael amser i ddewis ymgeisydd cryf a chynnal y math o ymgyrch boblogaidd a gipiodd is-etholiad Mon i Rhun ap Iorwerth yn 2014.

Joban o waith neilltuol sydd i’w wneud yn Llundain dros gyfnod penodol o amser felly – sef cynrychioli’r buddiant cenedlaethol Cymreig dros bobl y Rhondda a phobl Cymru fel ei gilydd. Pe bai modd ychwanegu’r Rhondda ac Ynys Mon at y tair sedd bresennol – byddai’n cynnig rhywfaint o ragfur cenedlaethol rhag y llanw glas mawr.

Mae’n biti na theimlodd Leanne ychydig o ysbryd Buddug wrth iddi bwyso a mesur y sefyllfa.

Cymru Annibynnol ym Mhrydain?

Cyhoeddwyd Hydref 22, 2016 gan Gwleidyddiaeth.

Tagiau: Aled G Jôb, brexit, Plaid Cymru


Aled G Jôb yn awgrymu trywydd newydd i Blaid Cymru

Roedd canlyniad y refferendwm i adael yr Undeb Ewropeaidd yn yr haf yn ddaeargryn gwleidyddol  na welwyd ei debyg o’r blaen. Er fod union natur strategaeth Llywodraeth Prydain yn dilyn y bleidlais yn parhau’n bur amwys, a’r lleisiau gwrthwynebus yn tyfu’n gynyddol, does fawr o amheuaeth mai gadael yr Undeb fydd ei hanes hi yn y pendraw.

Mae gan y Prif Weinidog, Theresa May waith anodd iawn o’i blaen wrth arwain y broses o adael yr Undeb nid yn unig gan nad oes unrhyw gynsail ar gyfer y ffasiwn broses, ond hefyd gan fod y penderfyniad i adael wedi bod mor agos a hynny’n brawf o’r rhanniadau dwfn a ddaeth i’r wyneb yng Ngwledydd Prydain yn ystod y refferendwm ei hun.

Er gwaetha’r synau herfeiddiol a geir ganddi ar hyn o bryd wrth iddi baratoi i negydu gyda’r Undeb Ewropeaidd, diau y bydd rhaid wrth ryw fath o gyfaddawd er mwyn ceisio cyfannu’r hollt mewnol gartref a sicrhau bod masnachu mor ddilyffethair â phosib yn gallu parhau rhwng Gwledydd Prydain â’r cyfandir.

Problem  ddyrys arall sydd raid i Theresa May ei hwynebu yw sefyllfa’r Alban a’r bygythiad real o ail refferendwm ar annibyniaeth yno pe bai Llywodraeth Prydain yn gadael y farchnad sengl Ewropeaidd.

Er gwaetha’r propaganda du a ledaenir gan y cyfryngau am ddibyniaeth yr Alban ar largesse Lloegr, a’r rhagdybiaethau dall sydd gan lawer o Saeson am y sefyllfa yno, y gwir plaen ydi na all y Wladwriaeth Brydeinig fforddio colli’r Alban. Byddai’r colli hwn yn llawer mwy na cholli talp  o dir helaeth a cholli wyneb yn y byd wrth i’r Albanwyr fynd eu ffordd eu hunain.

Rhaid cofio y defnyddir cyfoeth olew’r Alban fel collateral gan y Wladwriaeth Brydeinig i fenthyca arian ar farchnadoedd arian y byd ac mae diwydiannau llewyrchus eraill yr Alban megis wisgi, bwyd a diod hefyd yn allweddol i gynnal yr hynny o sefydlogrwydd ariannol sydd gan y Wladwriaeth o gofio bod y ddyled genedlaethol bellach yn 1.4 triliwn.

Dydi hi ddim yn ormodiaith i ddweud y byddai hi wirioneddol ar ei thîn yn economaidd pe bai yr Alban yn gadael o gofio am y modd y mae gweithgynhyrchu wedi crebachu bron yn ddim yn Lloegr yn dilyn blynyddoedd lawer o ganolbwyntio ar fuddiannau Dinas Llundain.

Felly, bydd y Prif Weinidog yn siwr o wneud popeth yn ei gallu i gael hyd i gyfaddawd nid yn unig gydag Ewrop ond hefyd gyda’r Alban. Efallai’n wir y bydd rhaid iddi negydu cytundeb sy’n gadael i’r Alban aros yn y farchnad sengl gyda Lloegr a Chymru’n gadael. Ac wrth gwrs byddai diogelu bodolaeth yr Alban yn y farchnad sengl ar garreg y drws yn gallu bod o fantais mawr i’r endid newydd “England and Wales” beth bynnag.

Yr her i Blaid Cymru

Felly, ble mae hynny’n gadael Cymru a Phlaid Cymru yn benodol?

Am flynyddoedd bu’r slogan ‘Cymru Annibynnol yn Ewrop’ yn ysbrydoliaeth i’r mudiad cenedlaethol. Wrth wraidd y slogan hon oedd y syniad y gellid rhywfodd anwybyddu’r brawd mawr drws nesaf a sefydlu cysylltiad uniongyrchol â’r cyfandir a’r gwledydd bychain eraill ar y cyfandir hwnnw.

Arweiniodd hyn at Ewroffilia di-feddwl ac amharodrwydd i wynebu gwir natur yr Undeb Ewropeaidd, ei dogma neo-ryddfrydol di-gyfaddawd a’r bwriad cudd i greu un Wladwriaeth Ewropeaidd ar draul holl wledydd unigol y cyfandir.

Bellach gyda Brexit, mae popeth wedi newid, llwybrau eraill yn bosib a ffyrdd newydd o lywodraethu hefyd yn bosib. Tybed a oes cyfle nawr i Blaid Cymru gyflwyno neges newydd i bobl Cymru yn wyneb y sefyllfa newydd sydd yn ein hwynebu?

Y caswir sy’n rhaid ei gydnabod yw fod y slogan Cymru Annibynnol yn Ewrop yn boblogaidd iawn ymhlith cenedlaetholwyr Cymraeg a’r dosbarth canol hynny yng Nghymru sydd wedi hen arfer mynd am wyliau “diwylliannol” ar y cyfandir. Ond mae’n amheus gen i a yw’r slogan erioed wedi apelio ryw lawer at drwch pobl Cymru

Cysylltiad diwylliannol

Onid y gwir amdani yw fod gan bobl Cymru fwy o gysylltiad diwylliannol a chymdeithasol gyda phobl eraill yr ynysoedd hyn, ie hyd yn oed gyda Lloegr a gyda’r Alban nag sydd ganddynt â phobl ar y cyfandir?

Gellid cysylltu hyn o bosib gydag amharodrwydd cyson pobl Cymru i gofleidio gweledigaeth y Blaid ynghylch annibyniaeth. Dros y blynyddoedd, cafodd annibyniaeth ei weld fel rhywbeth a fyddai’n arwain at Gymru ynysig a mewnblyg a fyddai’n seiliedig ar droi cefn ar weddill pobloedd gwledydd Prydain.

Byddai defnyddio Brexit fel cyfle i alw am Gymru Annibynnol ym Mhrydain yn gwneud llawer i ddifa’r ofnau a’r pryderon hyn sydd wedi llesteirio twf yr achos cenedlaethol cyhyd.Byddai hefyd yn arwydd bod arweinwyr Plaid Cymru yn gallu meddwl y tu hwnt i’r bocs a chydnabod yr hen wireb honno “ Pan fo’r ffeithiau’n newid, dwi hefyd yn newid fy meddwl”.

Byddai cydnabod realiti daearyddol a gwleidyddol tirlun Gwledydd Prydain o’r newydd  hefyd yn fodd inni ail-gysylltu â’n gwreiddiau diwylliannol ein hunain. Wedi’r cwbl, roedd y cwbl o dir Prydain unwaith yn nwylo’r Cymry ac mae ein barddoniaeth ar hyd yr oesau yn gyforiog o gyfeiriadau at hynny. Yn y gerdd “Armes Prydain” yn yr 11ed ganrif, sonir am y Cymry yn ail-feddiannu y cwbl o diroedd Prydain hanesyddol.  Efallai y gellid addasu’r hen broffwydoliaeth hon ar gyfer ein cyfnod ni trwy ddefnyddio’r syniad o Gymru Annibynnol ym Mhrydain er mwyn mynnu y dylid dysgu am y Gymraeg fel rhan o syllabus ysgolion Lloegr er enghraifft.

Ond y ffordd orau i rymuso’r ddadl fyddai son am greu annibyniaeth ar y model Sgandinafaidd.Mae Denmarc, Sweden a Norwy oll yn rhannu’r un tirwedd, ond y tair wlad yn wledydd annibynol yn eu hawl eu hunain sydd â chysylltiadau clos ac sy’n cyd-weithio â’i gilydd. Gallai Plaid Cymru ddadlau dros sefydlu system debyg ar dir Prydain gyda’r Alban, Lloegr a Chymru oll yn wledydd annibynol sydd hefyd yn gallu cyd-weithio gyda’i  gilydd.

Mae’r cysyniad o Annibyniaeth i Gymru wedi codi gormod o fraw ar ormod o bobl am ormod o flynyddoedd.  Pe bai modd cyflwyno’r weledigaeth mewn ffordd sy’n lleddfu ofnau dyfnaf y Cymry, efallai gallai esiampl Sgandinafia roi bywyd newydd i’r hen freuddwyd.

Y cyntaf allan o’r bloc – ond ai Plaid fydd yn ennill y ras?

Cyhoeddwyd Ebrill 20, 2016 gan Cymru.

Tagiau: etholiadau cynulliad 2016, Leanne Wood, Plaid Cymru


'Estyn am y sêr' yw nod Leanne Wood yn yr etholiad yma
Yn y trydydd
mewn cyfres o gyfweliadau ag arweinwyr y pleidiau yng Nghymru cyn etholiadau’r Cynulliad, Iolo Cheung fu’n holi Leanne Wood o Blaid Cymru

Ar ôl treulio dros ddwy flynedd yn llunio’i maniffesto ar gyfer etholiadau’r Cynulliad eleni, doedd hi ddim yn syndod gweld brwdfrydedd Plaid Cymru wrth iddyn nhw fod y cyntaf i gyhoeddi’u dogfen.

Bu tipyn o fwrlwm a chanmol – yn naturiol – ymysg selogion y blaid pan ryddhawyd y ddogfen y mae arweinydd y blaid wedi’i ddisgrifio fel eu “cynllun fwyaf uchelgeisiol hyd yn hyn” i arwain y llywodraeth yng Nghymru.

Ond pa mor bwysig yw maniffesto mewn gwirionedd? Faint o etholwyr sydd wir yn eu darllen, a fydd yn bwrw’u pleidlais yn seiliedig ar gynnwys y ddogfen liwgar pan mae’n dod at yr etholiad?

Mae Leanne Wood yn gwybod mai’r unig ras fydd yn cyfrif mewn gwirionedd yw hwnnw ar y 5 Mai, gyda’r cenedlaetholwyr yn gobeithio am ganlyniad gwell eleni ar ôl dod yn drydydd mewn etholiad Cynulliad am y tro cyntaf yn 2011.

Ac ar ôl methu â chynyddu nifer eu seddi yn yr etholiad cyffredinol llynedd er gwaethaf tipyn o sylw i’r arweinydd o’r Rhondda ar y cyfryngau, mae hi’n gwybod bod pwysau arni i ddangos cynnydd nawr bod y sylw wedi troi at Fae Caerdydd.

“Mae’r ddau bôl diwethaf wedi bod yn galonogol, rydyn ni’n mynd i’r cyfeiriad iawn,” mynnodd Leanne Wood wrth golwg360.

“Llafur sydd ar y brig o hyd, ond maen nhw’n colli cefnogaeth. Mae rhywfaint o amser ar ôl o’r ymgyrch ac fe ddylen ni weld rhywfaint o newid – fel arall, beth yw’r pwynt cael etholiad!

“Dw i ddim yn derbyn bod unrhyw beth anochel am y canlyniad. Beth sydd ei angen yw newid mewn llywodraeth, rydyn ni wedi cael 17 mlynedd o Lafur yn arwain y llywodraeth yng Nghymru ac fe allwn ni wneud cymaint yn well. Dw i’n meddwl eu bod nhw wedi rhedeg allan o syniadau.

“Dw i’n falch o’n maniffesto a’r tîm rydyn ni wedi’i adeiladu … a beth ddysgon ni o’r etholiad diwethaf oedd na ddylen ni roi gormod o sylw i beth mae’r polau’n ei ddweud!”

Gwerthu i’r byd

Tra bod y Ceidwadwyr yn treulio tipyn o’u hamser yn herio’r llywodraeth Lafur presennol ar ei record ym maes iechyd, yr economi sydd yn taro rhywun fel y rhan greiddiol o neges Plaid Cymru.

Yn ôl Llywodraeth Cymru mae pethau’n edrych yn gymharol dda ar hyn o bryd, gyda diweithdra ar i lawr a mwy o fuddsoddi nac erioed gan gwmnïau rhyngwladol.

Ond nid da lle gellir gwell yw neges Plaid Cymru, sydd yn mynnu y byddai atgyfodi corff tebyg i Awdurdod Datblygu Cymru “ar gyfer yr 21ain Ganrif” yn ffordd i gau’r bwlch economaidd rhwng Cymru a gweddill y Deyrnas Unedig.

“Roedd y WDA yn frand oedd yn cael ei adnabod ar draws y byd. Mae rhai agweddau ohono na fydden ni eisiau ailgyflwyno, felly d’yn ni ddim yn sôn am ddod â’r WDA nôl fel ag yr oedd e,” meddai Leanne Wood.

“Ond mae angen rhyw fath o gorff i’r llywodraeth a Chymru gyflwyno’i hun i wledydd eraill, yn gyntaf fel lle da i ddod a gwneud busnes, ond yn ail er mwyn hyrwyddo’r math o gwmnïau sydd yn gwneud yn dda yng Nghymru a sicrhau ein bod ni’n gallu allforio mwy.

“Mae cymaint am Gymru sydd wedi’i guddio, a phan oedd y WDA yn bodoli, roedden ni’n llwyddo i werthu Cymru fel brand unigryw, felly d’yn ni eisiau dod â’r egwyddor hwnnw nôl eto.

“Mae ein GVA ni [mesuriad o faint yr economi] yn 71% o lefel cyfartalog y Deyrnas Unedig. Mae hynny yn ei hun yn dweud wrthym ni bod llawer mwy y gallwn ni ei wneud i hyrwyddo Cymru y tu hwnt i’n ffiniau.”

‘Dim ymddiheuriad’ dros ffioedd dysgu

Buan y daw hi’n glir, wrth drafod rhai o’r meysydd eraill y mae gan y Cynulliad bwerau drosti, fod llawer o atebion Plaid Cymru yn dod yn ôl at yr economi mewn rhyw fodd neu’i gilydd yn y bôn.

Daw hyn yn amlwg wrth i ni drafod addysg, ac un polisi ble mae Plaid Cymru ar hyn o bryd yn mynd yn groes i’r pleidiau eraill yn y Cynulliad – y grant ffioedd dysgu.

Y cenedlaetholwyr yw’r unig rai sydd am weld newid i’r drefn fyddai’n gwahaniaethu rhwng myfyrwyr sydd yn astudio yng Nghymru a’r rheiny oedd yn gadael am brifysgolion dros y ffin.

Byddai’r rheiny sydd yn aros yn derbyn grant i ad-dalu’r rhan fwyaf o’u ffioedd – ond fyddai’r grant hwnnw ddim ond yn cael ei roi i’r alltudion petawn nhw’n dychwelyd i Gymru i weithio ar ôl graddio.

Mae’n bolisi sydd yn hollti barn, gyda phryder y gallai arwain at ddychryn rhai myfyrwyr rhag ehangu’u gorwelion wrth ddilyn cyrsiau gwell dros y ffin, a dim sicrwydd y byddan nhw’n gallu dychwelyd i Gymru i weithio yn y maes hwnnw yn y dyfodol.

Yr unig beth all Leanne Wood ei gynnig ar hyn o bryd yw addewid y bydd y polisi ffioedd hwnnw’n cydredeg â chryfhau’r economi fel bod mwy o swyddi sgiliau uchel ac arbenigol yn dod i Gymru.

“Dydw i ddim yn ymddiheuro am fod eisiau defnyddio adnoddau cyhoeddus a chyllideb brin y Cynulliad i geisio cyrraedd amcanion economaidd,” meddai.

“Mae gormod o bobol ifanc yn gorfod gadael y wlad yma gan nad oes cyfleoedd economaidd yma.

“Rydyn ni eisiau buddsoddi yn sgiliau’r bobol ifanc yna, ond er mwyn gweld gwerth y buddsoddiad yna rydyn ni eisiau iddyn nhw ddod nôl i Gymru i weithio a chyfrannu i goffrau trethi Cymru, ac os wnawn nhw hynny fe wnawn ni ad-dalu rhai o’u ffioedd.

“Ond os ydyn nhw’n gallu gwneud mwy o arian yn rhywle arall, fe gawn nhw dalu mwy ar eu ffioedd – dyw hi ddim yn iawn fod Llywodraeth Cymru’n rhoi cymhorthdal i fyfyrwyr i fynd oddi yma pan mae eu hangen nhw arnom ni yma.”

Trafod arbedion

Allwn ni ddim trafod yr etholiad Cynulliad yma fodd bynnag heb droi ein sylw at iechyd, un arall o’r meysydd ble mae brwydro a ffraeo ffyrnig dros ei dyfodol.

Mae cynlluniau Plaid Cymru yn cynnwys ad-drefnu’r awdurdodau iechyd, diddymu ffioedd ar gyfer gofal yn y cartref a’r rheiny â dementia, a chyflogi 1,000 o feddygon a 5,000 o nyrsys ychwanegol er mwyn taclo rhestrau aros hir.

Ond un addewid yn eu maniffesto ddenodd tipyn o sylw oedd hwnnw i wneud £300m o ‘arbedion’ yn y gwasanaeth iechyd – toriad mewn gwirionedd, meddai’r Blaid Lafur; celwydd, meddai’r Blaid yn eu hymateb.

Yn ôl Leanne Wood, fodd bynnag, mae’n “rhaid i ni gael y sgwrs yna” bellach ynglŷn â sut mae modd gwario cyllideb bresennol y gwasanaeth iechyd yn well – a hynny ar bethau mor syml â gwariant ar fenig rwber, neu lenwi bylchau mewn rhestrau aros llawfeddygol.

“Mae modd i ni ddod o hyd i ffyrdd weddol syml o wario arian yn fwy effeithlon,” mynnodd.

“Mae pethau bach drwy gydol y system ble mae modd gwneud arbedion ac fe wnaeth Adolygiad Carter yn Lloegr adnabod y rheiny.

“Rydyn ni eisiau gweithredu’r un egwyddor yng Ngwasanaeth Iechyd Cymru. Edrych ar bob peth, siarad â’r holl weithwyr a chleifion er mwyn gweld beth yw’r newidiadau bach yna mae modd eu gwneud yn y system er mwyn gwneud yr arbedion hynny.

“Achos maen nhw’n dweud wrtha i eu bod nhw’n gallu gweld bod gwastraff yno.”

‘Anelu am y sêr’

Ar ôl bod mewn llywodraeth unwaith o’r blaen rhwng 2007 a 2011, fel partner iau’r glymblaid â Llafur, y dyfalu ymysg rhai yw y gallai Plaid Cymru ailgydio’r berthynas honno ar ôl mis Mai os nad oes unrhyw un yn ennill mwyafrif.

Er gwaethaf y diffyg awydd ymysg Plaid Cymru i weld hynny’n digwydd dyw Leanne Wood ddim wedi diystyru’r opsiwn – yn wahanol i’w haddewid blaenorol i wrthod gweithio â’r Ceidwadwyr.

“Dw i ddim yn bwriadu mynd nôl ar fy ngair,” meddai yn bendant.

“Mae popeth arall ar y bwrdd. Dw i eisiau gweld cymaint o faniffesto Plaid Cymru’n cael ei weithredu â phosib. Ond dw i ddim eisiau gweld clymblaid ar ôl yr etholiad, dw i eisiau mandad gan bobol i weithredu cynllun llywodraeth Plaid Cymru.”

Bod y blaid fwyaf yn Senedd yw ei nod hi ar ôl 5 Mai – tasg sydd yn edrych y tu hwnt iddyn nhw ar hyn o bryd, gydag 11 Aelod Cynulliad o’i gymharu â 30 y Blaid Lafur, a’r pôl diweddaraf yn darogan cynnydd o ddim ond un aelod.

A oes perygl felly mai dim ond achosi siom – a hyd yn oed creu anghydfod – o fewn y blaid fyddai gosod targed rhy uchel ac yna methu â’i chyrraedd?

“Y broblem yng Nghymru yw’n bod ni’n gosod y bar yn rhy isel fel arfer er mwyn sicrhau ein bod ni’n ei gyrraedd,” mynnodd Leanne Wood.

“Dw i eisiau estyn am y sêr, dw i eisiau i ni gyrraedd ein llawn botensial fel gwlad.

“Dw i ddim am ymddiheuro felly am osod uchelgais a disgwyliadau uchel yn yr etholiad yma, mae’n rhaid i chi anelu am y brig neu fel arall ewch chi ddim i unman.”

Gallwch ddarllen y cyfweliadau blaenorol yn y gyfres gydag Andrew RT Davies o’r Ceidwadwyr a Kirsty Williams o’r Democratiaid Rhyddfrydol drwy ddilyn y dolenni.

Mwg heb dân

Cyhoeddwyd Mawrth 17, 2016 gan Gwleidyddiaeth.

Tagiau: e-sigarennau, gwahardd e-sigarets, Llafur Cymru, Plaid Cymru


Dylan Iorwerth sydd yn dadansoddi’r ffrae dactegol rhwng Llafur a Phlaid Cymru tros e-smygu

Yn y ffrae tros e-sigarennau, mae’n ymddangos bod Plaid Cymru wedi syrthio i’r bwlch rhwng yr hyn sy’n gwneud sens oddi mewn i waliau’r Cynulliad a’r hyn sy’n gwneud sens y tu allan.

O ymateb yr AC Simon Thomas wrth drydar, mae’n amlwg mai eisio dysgu gwers i Lafur yr oedden nhw wrth bleidleisio yn erbyn y Mesur Iechyd Cyhoeddus.

A phwrpas y wers honno oedd tynnu llinell fach yn y tywod cyn etholiadau’r Cynulliad a’r posibilrwydd y bydd rhaid iddyn nhw drafod cydweithio efo mwyafrif Llafur.

Rhwng muriau adeilad y senedd, roedd hynna’n swnio’n iawn – gan fod y Gweinidog Gwasanaethau Cyhoeddus, Leighton Andrews, wedi awgrymu eu bod nhw’n fachiad hawdd pan fuodd trafodaethau o’r blaen tros fesur llywodraeth leol.

Er fod Plaid Cymru wedi cynnig cefnogi gweddill y mesur – heb y gwaharddiad ar e-sigarennau mewn mannau cyhoeddus – roedden nhw wedi rhoi cyfle i Lafur sgorio pwyntiau y tu allan i’r siambr.

Mi wnaeth Llafur wthio Plaid Cymru i bleidleisio yn erbyn y cyfan ac wedyn eu cyhuddo nhw o danseilio gweddill y mesur – y rhannau i ddiogelu pobol ifanc mewn parlyrau tatŵ yn ogystal â chefnogi’r mwg di-dân.

Os oedd Plaid Cymru’n meddwl eu bod nhw ar dir diogel yn gwrthwynebu’r gwaharddiad – gan ei fod yn ddadleuol iawn beth bynnag – fe wnaeth Llafur yn siŵr eu bod nhw’n taflu’r babi efo’r dŵr, neu’n hytrach efo’r e-hylif.

Roedd pwynt sylfaenol Plaid Cymru yn un digon teg – ddylai gweinidog llywodraeth ddim cymharu trafodaethau difrifol efo bachu dêt.

Yr awgrym oedd ei fod yn troi gwleidyddiaeth yn gêm. Ond, ar y lefel yma, dyna ydi hi. Ac, ar hyn o bryd beth bynnag, Llafur sydd wedi ennill.

Dadansoddi canlyniadau Plaid Cymru


Mike Parker - sefyll eto yn 2020?
Ifan Morgan Jones sy’n dweud y bydd modd i’r Blaid adeiladu ar neithiwr dros y blynyddoedd nesaf…

Roedd methu a chipio Ynys Môn a Cheredigion yn siomedig i Blaid Cymru, ond nid oedd yn drychinebus. Etholiadau’r Cynulliad sy’n hollbwysig i lwyddiant y Blaid yn yr hirdymor. Nid oedd yr SNP yn cael eu hystyried yn berthnasol ar lefel San Steffan nes iddynt ennill dwy dymor yn olynol yn y blaid fwyaf yn Senedd yr Alban. Fe ddylai proffeil uwch Leanne Wood yn enwedig roi Plaid Cymru mewn safle pwerus y flwyddyn nesaf, ac fe fydd ail-ddyfodiad Adam Price hefyd yn cryfhau eu rhengoedd yn sylweddol.

Roedd Vaughan Roderick wedi awgrymu ar S4C mai camgymeriad ar ran Plaid Cymru oedd tywallt cymaint o adnoddau i mewn i Arfon, ar draul yr ymdrech i ennill Ynys Môn. Mae mwyafrifoedd swmpus Plaid yn Arfon, Dwyrain Caerfyrddin a Dwyfor Meirionydd yn cefnogi’r ddadl honno i raddau. Serch hynny – roedd y polau piniwn wedi camarwain y Blaid, a phawb arall. Y disgwyl oedd y byddai pleidlais Llafur ar i fyny ar 2010, a pe bai hynny wedi digwydd fe fyddai seddi fel Arfon wedi bod yn gystadleuol. Mewn gwirionedd roedd pleidlais Llafur yn fflat, ac hyd yn oed wedi syrthio mewn rhai ardaloedd, tra’n cynnyddu mewn etholaethau lle’r oedden nhw eisoes ymhell ar y blaen yn unig.

Mae’r canlyniadau yn golygu bod angen i Blaid ail-ystyried ei gogwydd gwleidyddol. Does yna ddim tystiolaeth bellach i awgrymu bod Cymru yn wlad arbennig o adain chwith o’i gymharu â Lloegr. Hyd yn oed yn y Cymoedd, gellid dadlau bellach eu bod nhw’n pleidleisio Llafur, nid oherwydd eu bod nhw’n arbennig o sosialaidd, ond am eu bod nhw’n geidwadol (gyda ‘c’ fach). Gwrthod hunaniaeth diwylliannol Plaid Cymru a’r Ceidwadwyr y maen nhw. Mae eu parodrwydd i gofleidio UKIP yn brawf o hyn, yn fy nhyb i. Os yw’r Blaid am gystadlu o ddifrif am bleidleisiau y bobol hyn, rhang gwneud hynny o’r tir canol gwleidyddol. Cenedlaetholdeb Plaid Cymru yw ei phrif rhinwedd, nid ei sosialaeth.

Beth bynnag mae Paul Krugman yn ei ddweud am obsesiwn di-angen y Ceidwadwyr â diffygion ariannol, mae’n amlwg bod y pleidleiswyr bellach wedi eu argyhoeddi bod darbodaeth ariannol yn safbwynt call a chytbwys. O ystyried bod angen i Gymru leihau ei dibyniaeth ar y pwrs cyhoeddus os yw’r wlad am sicrhau rhagor o hunanlywodreath, fe fyddai dadleuon Plaid Cymru mewn gwirionedd yn gwneud rhagor o synnwyr pe baen nhw’n cefnu ar y syniad bod arian yn tyfu ar goed. Yn hytrach na gwrthod llymder ariannol yn llwyr, a gweiddi am ‘austerity’ bob cyfle, gellid yn hytrach ddadlau bod ei angen ond ei fod yn aml wedi ei dargedu at y bobl anghywir am resymau ideolegol. Rwy’n credu y byddai dadl o’r fath yn fwy tebygol o argyhoeddi pleidleiswyr bod y Blaid yn ddewis amgen i’w chymryd o ddifrif.

Ni wnaeth Plaid Cymru yn arbennig o wael yng Ngheredigion. Syrthiodd pleidlais y Democratiaid Rhyddfrydol 14.2% yno, o’i gymharu â 15.2% ar draws y Deyrnas Unedig. Methiant Plaid Cymru oedd caniatau i’r fath fwyafrif adeiladu yn y lle cyntaf. Roedden nhw’n talu’r pris am ymgyrch di-fflach 2010. Mae’n werth nodi bod Mark Williams wedi sefyll tair gwaith yng Ngheredigion cyn ennill y sedd. O ystyried chwalfa ei blaid yng ngweddill y wlad, mae’n ymylu ar fod yn aelod annibynol poblogaidd erbyn hyn. Efallai y dylai Plaid Cymru ystyried cynnig yr un ymgeisydd yn 2020, ac adeiladu ar y seiliau cadarnhaol a osodwyd eleni.

Ynys Môn yn allweddol i ‘bwerdy’ Gogledd Cymru

Cyhoeddwyd Ebrill 28, 2015 gan Gwleidyddiaeth.

Tagiau: Etholiad Cyffredinol 2015, John Rowlands, Plaid Cymru, Ynys Mon


Ymgeisydd Plaid Cymru ym Môn, John Rowlands (llun: Flickr/Plaid Cymru)
Jamie Thomas sydd wedi bod yn sgwrsio â John Rowlands o Blaid Cymru, y trydydd mewn cyfres o erthyglau i golwg360 yn holi’r ymgeiswyr yn ras etholiadol Ynys Môn…

Fe allai pleidlais i Blaid Cymru yn Ynys Môn wneud gwahaniaeth yn Llundain a golygu bod gan yr ardal ddylanwad am y tro cyntaf mewn cenhedlaeth, yn ôl ymgeisydd y blaid ar yr ynys.

Yn dilyn cyhoeddiad diweddar Plaid Cymru eu bod nhw eisiau datgloi potensial economaidd gogledd Cymru, dywedodd John Rowlands bod nifer o nodweddion Ynys Môn yn rhan allweddol o hynny.

Ac yn ôl ymgeisydd Plaid Cymru, ei flaenoriaeth ef fyddai sicrhau bod cysylltiadau trafnidiaeth yn cael eu gwella.

“O ran Gogledd Cymru yn fwy eang mae ein polisïau ni’n cynnwys trydaneiddio rheilffyrdd y gogledd, a gwella llais y gogledd yn y llywodraeth lawr yng Nghaerdydd,” meddai.

“Mae Rhun [ap Iorwerth] fel yr Aelod Cynulliad wedi bod yn gweithio’n galed ac yn pwyso ar y llywodraeth Lafur yng Nghaerdydd – mae’n rhaid i ni gael gwelliannau ar yr A55, a’r rheilffyrdd yr un fath.”

‘Angen gweithredu rŵan’

Cyfaddefodd John Rowlands bod gan y pleidiau eraill gynlluniau i ddelio â’r materion hynny hefyd yn y tymor hir, ond nad oedd hynny yn ddigon dda o’i gymharu â  beth mae Plaid Cymru yn gofyn amdano.

“Maen nhw yn y cynlluniau tymor hir i wella’r pethau yma, ond rydan ni eisiau i’r pethau yma ddigwydd yn gynt nag y mae llywodraeth Caerdydd a’r llywodraeth yn Llundain wedi ei ddweud,” mynnodd John Rowlands.

Mae angen i faterion megis trafnidiaeth gael eu datrys cyn gynted â phosib, meddai, er mwyn sicrhau bod diwydiannau’r gogledd yn ffynnu i’w llawn botensial.

“Wrth sôn am y cysylltiad efo Dulyn y teimlad ydi ein bod ni eisiau gwella’r porthladd yng Nghaergybi hefyd, ond fedrwn ni ddim gwneud hynny heb wella’r cysylltiadau rheilffyrdd a’r lonydd,” ychwanegodd.

Cefnogi Wylfa B

Doedd John Rowlands ddim am daro tôn rhy negyddol ynglŷn â sefyllfa Ynys Môn, fodd bynnag, gan bwysleisio bod llawer o lwyddiannau economaidd yn y sir ar hyn o bryd.

“Mae ‘na bethau calonogol yn digwydd ar Ynys Môn hefyd wrth gwrs, fel rydyn ni wedi gweld yng Nghaergybi efo’r pwerdy biomas, gyda channoedd o swyddi adeiladu a pharhaol dros y blynyddoedd nesaf,” meddai John Rowlands.

Dywedodd hefyd ei fod yn cefnogi datblygiad atomfa  niwclear Wylfa Newydd ar yr ynys, ond ei fod am sicrhau y bydd cyfleoedd yno i bobl leol, a’i fod hefyd o blaid datblygu rhagor o ynni gwyrdd.

Fodd bynnag, roedd hefyd yn awyddus i bwysleisio na fyddai ef na’i blaid yn canolbwyntio’n llwyr ar Ogledd Cymru yn unig, er gwaethaf y cyhoeddiadau diweddar.

“Fy ngwaith i fel ymgeisydd ydi perswadio pobl i bleidleisio drosom ni achos rydym ni eisiau sefyll yn gadarn dros bobl Ynys Môn, Gogledd Cymru, a Chymru yn gyfan gwbl,” ychwanegodd John Rowlands.

Bydd Jamie Thomas yn siarad â’r holl ymgeiswyr eraill yn etholaeth Ynys Môn yn ystod yr ymgyrch.

Gallwch ddarllen ei sgwrs â’r ymgeisydd UKIP Nathan Gill yma, a’i sgwrs â’r ymgeisydd Ceidwadol Michelle Willis yma.

Llafur wedi dangos ‘diffyg diddordeb’ yng Ngogledd Cymru

Cyhoeddwyd Ebrill 23, 2015 gan Gwleidyddiaeth.

Tagiau: Jamie Thomas, Leanne Wood, Plaid Cymru


Leanne Wood
Mae angen creu pwerdy economaidd yng Ngogledd Cymru ar ôl blynyddoedd o Lafur yn dangos “diffyg diddordeb” mewn ariannu’r rhanbarth, yn ôl Leanne Wood.

Dywedodd arweinydd Plaid Cymru nad oedd y gogledd wedi teimlo’r buddiannau ers datganoli, wrth iddi ddadorchuddio cynlluniau ei phlaid hi i wella’r cysylltiadau rhwng Gogledd a De Cymru.

Roedd y rheiny’n cynnwys gwella ffyrdd a rheilffyrdd y gogledd yn lle rhoi cymaint o arian tuag at wella’r M4 yn y de, a sefydlu prifddinasoedd arbenigol ar hyd a lled y wlad.

“All Plaid Cymru ddim cyfiawnhau gwario’r holl arian y mae Cymru yn cael benthyg ar wella’r M4,” mynnodd Leanne Wood wrth siarad mewn darlith ym Mhrifysgol Bangor heddiw.

“Mae ‘na lwyth o brosiectau yng Nghymru sydd yn haeddu buddsoddiad mwy na hwnna.

“Mae llwyddiant y gogledd yn hanfodol i ddyfodol Cymru – hebddo fo ni all Cymru symud ymlaen. Mae diwrnodau gorau’r ardal o’i flaen o. Allwn ni ddim parhau i anwybyddu asedau’r gogledd.”

Prifddinasoedd arbenigol

Cyhuddodd Leanne Wood lywodraeth Prydain o ganolbwyntio gormod ar y de yn y gorffennol, gan ddweud fod hynny’n gamgymeriad na ddylai gael ei ailadrodd.

“Ni allwn ni fforddio ailadrodd camgymeriadau llywodraeth y DU o ganoli grym a buddsoddi mewn un cornel ar draul y gweddill,” meddai arweinydd Plaid Cymru.

Yn y ddarlith fe ddywedodd Leanne Wood hefyd fod gan ei phlaid gynllun i wella proffil trefi yng ngogledd y wlad drwy hyrwyddo ‘prifddinasoedd’ arbenigol yn y gogledd a’r de.

“Byddwn yn ymgynghori ar sut y gellir cyflawni hyn ac yn cyhoeddi ein cynlluniau ym maniffesto Etholiad y Cynulliad flwyddyn nesaf,” cyhoeddodd Leanne Wood.

“Ein gweledigaeth yw cael canolfannau poblogaeth ar draws Cymru, yn enwedig yn y gogledd, er mwyn elwa o fod yn brifddinasoedd diwylliant, celf neu gyllid.”

Bargen decach i Gymru

Mynnodd Leanne Wood, sydd wedi galw i Gymru gael ei chyllido ar yr un lefel â’r Alban, nad oedd hi’n afrealistig gofyn i Lywodraeth San Steffan am fwy na’r £16bn sydd yn cael ei anfon i Gaerdydd ar hyn o bryd.

“Rydyn ni’n gofyn am £1 biliwn arall er mwyn sicrhau’r cyllid i ddatblygu prosiectau eraill,” meddai.

“Y cyfan rydyn ni’n gofyn amdano yw cydraddoldeb o adnoddau, dyna i gyd. Rydyn ni eisio diwedd i lymder a dealltwriaeth fod yn rhaid i ni gael y cydbwysedd yn iawn i bawb yng Nghymru.”

Mynnodd hefyd bod angen delio â’r anghydbwysedd economaidd ym Mhrydain, gan ymosod hefyd ar doriadau i addysg a chyrsiau rhan amser, a dweud ei bod hi’n gobeithio gweld yr oedran bleidleisio yn cael ei ostwng yn y dyfodol.

“Rydw i’n pwysleisio i’r bobl iau yn y gynulleidfa i wneud yn siŵr bod eu barn yn cael ei glywed,” ychwanegodd Leanne Wood.

“Rydyn ni’n gobeithio mai’r etholiad cynulliad nesaf fydd yr un olaf lle na all pobl ifanc 16 oed bleidleisio.

“Mae gan Blaid Cymru weledigaeth o Gymru sy’n gyfiawn yn gymdeithasol, yn deg i bob ardal o safbwynt economaidd ac yn uno’r gogledd a’r de y tu ôl i achos cyffredin.”

Stori: Jamie Thomas

PR, Plaid a Parker

Cyhoeddwyd Ebrill 9, 2015 gan Ifan Morgan Jones.

Tagiau: Cambrian News, Mike Parker, Plaid Cymru


Mae yna wersi i bawb o ganlyniad i’r ffraeo dros dudalen flaen y Cambrian News, yn ôl Ifan Morgan Jones…

Dros 24 awr wedi i’r Cambrian News daflu olew ar dân y ras etholiadol yng Ngheredigion drwy honni bod Mike Parker wedi cyhuddo mewnfudwyr o fod yn Natsiaid, mae’r dadlau’n parhau yn angerddol.

Yn fy nhyb i does neb wedi dod allan o’r holl beth gyda ryw lawer o ganmoliaeth, y tu hwnt efallai i ddeiliaid y swydd, Mark Williams, sydd wedi dangos ei brofiad gwleidyddol trwy aros uwchlaw’r ffraeo.

Y Wasg

Fel y nodais yn fy mlog bore ddoe, roedd y pennawd ac is-benawd stori’r Cambrian News yn annheg. Mae Martin Shipton, prif ohebydd y Western Mail, wedi dadlau hynny gydag arddeliad.

Rhaid i bob newyddiadurwr fod yn fwy gofalus wrth ymdrin â honiadau yn erbyn ymgeiswyr yn ystod cyfnod etholiad, am resymau yn ymwneud â’u hygrededd yn ogsytal a rhesymau cyfreithiol.

Yn ôl adran 106 Deddf Cynrychiolaeth y Bobl 1983 mae’n drosedd cyhoeddi ffaith anghywir ar fwriad am gymeriad neu ymddygiad ymgeisydd etholiadol.

Nid ryw ddeddf di-nod yw hon – bu’n rhaid cynnal is-etholiad yn sedd Oldham East and Saddleworth yn dilyn Etholiad Cyffredinol 2010, o ganlyniad iddo.

Dydw i ddim yn awgrymu i unrhyw un dorri’r gyfraith yn yr achos hwn, ond dylai pawb (gan gynnwys y wasg, ymgeiswyr a thrydarwyr brwd) bwyllo ar adegau fel hyn a’i gadw mewn cof.

Rwy’n siwr nad oes unrhyw un yng Ngheredigion – na’r pleidiau tlawd chwaith – eisiau gorfod mynd drwy hyn ddwywaith!

Nid yw canolbarth Cymru yn cael ryw lawer o sylw gan y wasg fel y cyfryw. Mae’n bwysig felly bod y cyfryngau prin rheini sydd ar gael yn sicrhau eu bod yn cynnal ymddiriedaeth eu darllenwyr.

Y Blaid Lafur a’r Democratiaid Rhyddfrydol

Rhaid i’r pleidiau gwleidyddol hefyd ochel rhag ymddangos yn or-awyddus i ymuno â ymosodiadau’r wasg, nes sicrhau bod sail i’w honiadau.

Fel yn achos memo-gate Nicola Sturgeon dros y penwythnos, ymddengys bod tueddiad gan rai (yn enwedig yn y trydarfyd) i or-gyffroi a neidio i gasgliadau ar sail adroddiadau yn y wasg heddiw ac ymddiheuro yn ddistaw bach yfory.

Mae’n gallu gadael blas cas yng ngheg yr etholwyr, ac arwain at sefyllfa lle y maent yn troi at rwydweithiau cymdeithasol yn hytrach na’r wasg prif-lif am eu newyddion.

Mae’r rhwydweithiau cymdeithasol rheini yn gallu troi’n ‘siambrau echo’ hunan-gynhaliol sy’n anodd iawn i’r prif bleidiau eu treiddio.

Un o brif fanteision Llafur, y Ceidwadwyr a’r Democratiaid Rhyddfrydol mewn etholiad yw’r sylw ehangach y maent yn eu dderbyn yn y wasg.

Ydynt wir eisiau pla o ‘cybernats’ yn codi yng Nghymru fel yn yr Alban? Os na, dylent ail-ystyried eu tactegau.

Mike Parker

O dderbyn bod y Cambrian News wedi camddehongli Mike Parker, ni ddylid neidio i’r casgliad ei fod ef yn gyfan-gwbl ddi-fai chwaith.

Roedd y geiriau “gun-toting Final Solution crackpots” yn ormodiaith, beth bynnag y cyd-destun.

Un gwendid posib yn ysgrif Mike Parker yw ei dueddiad i or-ramantu y brodorion lleol ar draul hwyrddyfodiaid.

Wrth esbonio ei sylwadau ddoe, dywedodd: “”I was fired-up and passionate, against racism, for the wonderful, compassionate, tolerant community I had moved into in mid Wales. The two things seemed so out of kilter…”

Mewn gwirionedd mae agweddau cul, bydded y rheini’n hiliol neu’n homoffobig, yn ddigon cyffredin ymysg y Cymry yn ogystal â’r Saeson.

Dadl nifer o’r rheini fu’n amddifyn Parker yw mai lleiafrif yn unig – ‘sprinkling’ – yr oedd yn cyfeirio atynt yn ei erthygl.

Os mai dyna’r dehongliad, yna rhaid hefyd derbyn fod yna ‘sprinkling’ o’r brodorion sy’n ddigon parod i arddel safbwyntiau digon annymunol yn ogystal.

PR Plaid Cymru

Roedd methiant deublyg ymddangosiadol gan adran cysylltiadau cyhoeddus Plaid Cymru yn yr achos hwn.

Y cyntaf oedd i beidio a sylweddoli y gallai yr hyn a ysgrifennodd Mike Parker yn y gorffennol gael ei ddefnyddio yn ei erbyn yn y dyfodol.

Wedi’r cyfan, roedd yr union yr un ysgrif wedi denu llid papur newydd y Telegraph pan y’i cyhoeddwyd yn gyntaf yn 2001.

Dylai unrhyw dîm cysylltiadau cyhoeddus baratoi cynllun o flaen llaw – gan gynnwys datganiadau, a chamau i’w cymryd – ar gyfer  y trychinebau sy’n fwyaf tebygol o ddod i’r amlwg.

Yr ail gamgymeriad oedd peidio a sicrhau bod Mike Parker yn siarad â’r wasg cyn gynted ag y torrodd y stori, a sicrhau mai ei ochr ef a gai amlygrwydd.

Roedd cyfle fan hyn i droi stori negyddol yn un o gasineb tuag at hiliaeth, ac o hyrwyddo amrywiaeth yng nghefn gwlad Cymru. Ni lwyddwyd i wneud hynny.

Yn wir, yn ol un newyddiadurwr BBC ar Twitter, roedd wedi gwrthod cael ei gyfweld ganddynt ar y cynnig cyntaf o gwbl.

Rheol gyntaf cysylltiadau cyhoeddus mewn trychineb yw gwneud eich hun ar gael i’r wasg, a dechrau llywio’r naratif mewn cyfeiriad sydd o fantais i chi.

Os ydych chi’n gwrthod siarad â’r wasg, ac yn gadael gwagle, fe fydd yn cael ei lenwi naill ai gan wybodaeth ffeithiol anghywir, neu gan ymosodiadau gan eich gelynion.

Cyn beirniadu’r BBC am arwain y stori ar ymosodiadau gan Lafur a’r Democratiaid Rhyddfrydol, dylai’r darllenydd ystyried maen nhw oedd wedi cymryd y cam cyntaf i lenwi’r gwagle hwnnw.

Unwaith y derbyniodd Mike Parker gael ei gyfweld gan y BBC, ac ar ôl yr hustings gyda’r nos, ymddangosodd stori ble’r oedd ei safbwynt ar y mater yn cael blaenoriaeth.

Nid bai Mike Parker yw hyn – nid yw erioed wedi sefyll o’r blaen. Ond os yw Plaid Cymru am ddewis gwleidyddion amhrofiadol mae ganddynt gyfrifoldeb i’w hamddiffyn rhag ymosodiadau o’r fath.

Mike Parker a ‘Nazis’ Ceredigion

Cyhoeddwyd Ebrill 8, 2015 gan Ifan Morgan Jones.

Tagiau: Ceredigion gyfan, Mike Parker, Plaid Cymru


Tudalen flaen y Cambrian News
Ifan Morgan Jones sy’n holi pa effaith gaiff sylwadau ymgeisydd Plaid Cymru yn y sir ar ei obeithion yn yr Etholiad Cyffredinol…

Ar yr olwg gyntaf mae’n swnio fel ffilm Indiana Jones wedi ei ysgrifennu gan T Llew Jones. Serch hynny mae ‘Plaid Cymru a Natsiaid Ceredigion’ yn bwnc llosg yn y byd gwleidyddol y bore ma.

Mae’r Cambrian News yn gwerthu sawl argraffiad gwahanol o Fachynlleth i dde Ceredigion, ond mae pob un yn cario’r un pennawd tudalen flaen yr wythnos hon, sef bod ymgeisydd Plaid Cymru’r sir, Mike Parker, wedi cymharu mewnfudwyr â Natsiaid.

O dyrchu ychydig ymhellach i’r ffeithiau, daw’n amlwg nad yw’r sylwadau eu hunain cynddrwg ag y mae’r pennawd yn ei awgrymu:

  • Ysgrifennwyd y sylwadau 14 mlynedd yn ôl yn rhifyn Awst Cylchgrawn Planet 2001.
  • Nid yw’n cyfeirio’n uniongyrchol at Natsiaid yn yr erthygl (er gwaethaf y dyfynodau yn y pennawd), ond yn hytrach at ‘gun-toting Final Solution crackpots’.
  • Mae’n amlwg o ddarllen yr erthygl nad yw’n taenu pawb gyda’r un brwsh – ‘sprinkling’ o’r bobl yma sy’n trigo yng nghefn gwlad Ceredigion, meddai.
  • Mae ei sylwadau yn ymddangos yng nghyd-destun trafodaeth ar arweinydd y BNP, Nick Griffin.

Serch hynny’r pennawd niweidiol yw “Incomers are ‘Nazis’, says would-be MP”. A’r is-bennawd ‘Plaid candidate defends criticism of English’.

Ychydig a fydd yn mynd i fanylder wrth ddarllen papur newydd. Bydd y rhan fwyaf o ddarllenwyr yn edrych ar y pennawd, ac efallai’r intro, a dyna ni.

Llai byth fydd yn tyrchu am hen gopiau o Planet i gael y cyd-destun llawn.

Dim ymddiheuriad

Pe bai Mike Parker wedi nodi’n glir yn y papur mai lleiafrif yn unig a gyfeirir ato mae’n berffaith bosib y gallai fod wedi osgoi pennawd mor niweidiol.

Yn anffodus, yn hytrach nag ymhelaethu ar ei sylwadau, yr unig eglurhad a geir ganddo/ganiateir iddo yn y Cambrian News yw dweud: “The point I was making is

defnitely still valid.”

Erbyn hyn mae wedi ychwanegu at y sylwadau rheini ar Facebook: “Dydw i erioed wedi dweud nac awgrymu mai dyma barn mwyafrif y bobl sy’n symud i ardaloedd gwledig, ond doedd y niferoedd ddim yn bitw, a dydw i erioed wedi bod ofn gwrthwynebu rhagfarn ym mha bynnag lle y bo.

“Fy nicter at yr agweddau hiliol oedd y tu ôl i ieithwedd liwgar fyddwn i ddim yn ei ddefnyddio nawr – ond rwy’n dal i fod o’r farn na ddylid anwybyddu na derbyn hiliaeth; dylid ei daclo.”

Y dasg i Mike Parker a thîm cysylltiadau cyhoeddus Plaid Cymru yn awr fydd newid y naratif yn y wasg, o ddyn yn galw mewnfudwyr yn Natsiaid i ddyn yn herio hiliaeth cefn gwlad.

Fe fydd ei sylwadau yn fêl ar fysedd rhai o elynion Plaid Cymru, am ei fod yn gweddu i’w darlun nhw ohonynt fel plaid sy’n chwyrn yn erbyn mewnfudo – yn hiliol eu hunain, mewn gwirionedd.

Yn wir, roeddwn i wedi ystyried pan ddewisiwyd Mike Parker yn ymgeisydd Plaid Cymru a fyddai ei wrthwynebwyr yn cymryd mantais o’r hyn a ysgrifennwyd mewn llyfrau megis Neighbours From Hell?: English Attitudes to the Welsh.

Ni ddigwyddodd hynny, a daethom i’r casgliad bod y ffaith ei fod ef ei hun yn frodor o Loegr yn wreiddiol yn golygu bod ganddo rwydd hynt i ddweud ei farn ar y mater.

I’r gwrthwyneb, daw’n amlwg bod rhywun wedi bod yn tyrchu drwy ei lyfryddiaeth ac wedi disgwyl nes mis olaf ymgyrch yr etholiad i lansio’r taflegrau – ‘October Surprise’ cas ar ei gyfer, o fenthyg y jargon wleidyddol Americanaidd.

Faint o effaith ar Geredigion?

Gellid dadlau na fydd sylwadau Mike Parker yn gwneud cymaint â hynny o niwed i’w obeithion o gael ei ethol.

Wedi’r cyfan, fe fydd y bobl a oedd wedi bwriadu pleidleisio drosto, y Cymry Cymraeg a’r Saeson ‘gwyrdd’ adain-chwith, yn fwy tebygol o gytuno gyda’i sylwadau am wleidyddiaeth adain dde rhai mewnfudwyr, os yw Plaid yn llwyddo i’w esbonio yn ddigonol.

Serch hynny, rwy’n dyfalu mai rhan o fwriad Plaid Cymru wrth ddewis Mike Parker yn ymgeisydd oedd ymestyn eu cefnogaeth y tu hwnt i’w cefnogwyr naturiol.

Nodais mewn blog fis diwethaf mai ryw 1,000 o bleidleisiau fyddai ynddi, pe bai popeth yn mynd o blaid Mike Parker.

Hyd yn oed pe bai’r erthyglau hyn ddim ond yn gwthio ychydig gannoedd o bleidleisiau o gorlan i blaid i gorlan y Democratiaid Rhyddfrydol, fe allai gael effaith pendant ar y canlyniad.

Fe fydd yna bryderon hefyd gan Blaid Cymru i ba raddau y gallai’r sylwadau niweidio enw da’r blaid yn genedlaethol.

Roedd tudalen flaen y Cambrian News yn cael ei ail-drydar gan rai o enwau cenedlaethol y Blaid Lafur a’r Democratiaid Rhyddfrydol neithiwr ac y bore ma.

Daw’n amlwg bod pleidiau eraill yn pryderu am y sylw a gafodd Leanne Wood yn sgil y dadleuon teledu’r wythnos diwethaf, ac yn awyddus i atal unrhyw ‘fomentwm’ pellach sydd gan y Blaid.

Bydd rhai yn siŵr o ystyried tudalen flaen y Cambrian News yn fodd o gyflawni hynny.

Diweddariad: Nid dyma’r tro cyntaf i’r ysgrif yn Planet ddal sylw’r wasg – roedd yn destun erthygl yn y Telegraph ar ôl ei gyhoeddi yn 2001.

Mae’n ddiddorol bod Plaid Cymru wedi gwrthwynebu ei sylwadau bryd hynny. Ond mae hefyd yn codi cwestiwn ynglŷn â pham nad oedden nhw wedi paratoi cynllun ar gyfer y posibilrwydd y gallai’r un sylwadau ddod i’r fei unwaith eto.