RSS

Golwg360

MwyCau 

BLOG: Maen nhw’n dechrau dawnsio ar y dibyn


GO brin fod Nicola Sturgeon, Arweinydd yr SNP, wedi clywed am y dywediad Cymraeg “Os na fydd gryf, bydd gyfrwys”, a ddeilliodd heb os o brofiad gwlad fach yn byw yng nghysgod ei chymydog mawr am ganrifoedd.

Ond, a welwyd erioed enghraifft well o’r dywediad hwn ar waith yn y byd gwleidyddol wedi ei chyhoeddiad fore Llun y bydd ei Llywodraeth yn cynnal Refferendwm arall ar Annibyniaeth i’r Alban cyn 2019?

Roedd y Prif Weinidog Theresa May yn paratoi  i gyhoeddi Erthygl 50 i adael yr Undeb Ewropeaidd yr wythnos hon yn dilyn cwblhau’r broses drafod yn Nhy’r Cyffredin heno. Byddai wedi rhagweld bonllefau o gymeradwyaeth o’r wasg boblogaidd ac y byddai hynny oll yn rhoi gwynt yn ei hwyliau wrth baratoi ar gyfer y trafodaethau gyda’r Undeb Ewropaidd.

Ond cafodd hynny oll ei danseilio’n ddiseremoni gan gyhoeddiad annisgwyl ac hynod gyfrwys Prif Weinidog Yr Alban, yn y datganiad urddasol a wnaed ganddi yn Bute House, Caeredin. Gyda chymaint yn tybio y byddai’n gwneud y cyhoeddiad hwn yng nghynhadledd yr SNP, roedd gwneud hynny yn rhinwedd ei rol fel Prif Weinidog yr Alban, yn hytrach nag arweinydd yr SNP yn symudiad meistrolgar ar ei rhan.

Ar yr olwg gyntaf felly, mae’n ymddangos fod Sturgeon wedi cyflawni stroc go iawn fan hyn trwy achub y blaen ar Theresa May,  ac yn wir wedi gwanio sefyllfa Prif Weinidog Prydain yn ddifrifol.

Wedi’r cwbwl, roedd Theresa May wedi’i hargyhoeddi ei hun nad oedd Nicola Sturgeon o ddifrif am gynnal ail refferendwm ac mai bygythiadau gwag oedd ei rhybuddion am y posibiliad hwnnw. Oherwydd y dybiaeth honno, teimlodd nad oedd rhaid iddi gyfaddawdu o gwbl gyda galwadau yr SNP i geisio sicrhau lle arbennig i’r Alban yn y Farchnad Sengl fel rhan o ddêl Brexit Prydain.

Mae’r hyn a ddigwyddodd wedyn yn adlewyrchu’n wael iawn ar grebwyll gwleidyddol Theresa May. O gofio bod hyn yn dilyn yn sgil y penderfyniad i gosbi’r hunan-gyflogedig yn y gyllideb wythnos ddiwethaf a thorri addewid sylfaenol ym maniffesto y Torïaid- y cwestiwn amlwg sy’n codi rwan ydi, a yw May allan o’i dyfnder yn Brif Weinidog?

Fydd hyn ddim yn syndod o gwbwl i’r rhai sydd yn gwylio ei pherfformiadau prennaidd ac aneffeithiol yng nghwestiynau’r Prif Weinidog pob dydd Mercher. Does dim o’r sglein a’r rhwyddineb ar ei draed a oedd yn nodweddu David Cameron yn perthyn iddi o gwbwl, a Jeremy Corbyn er mor anobeithiol ydi’r creadur hwnnw fel cyfathrebwr yn cael y llaw uchaf arni yno yn amlach na pheidio.

Yn fwy difrifol, mae datganiad Nicola Sturgeon yn golygu y bydd llaw negydu Llywodraeth Prydain yn llawer iawn gwannach wrth baratoi i drafod gyda’r Undeb Ewropeaidd rwan. Yn gyntaf wrth gwrs bydd dim modd i’r Prif Weinidog ddatgan ei bod yn siarad ar ran Prydain “Unedig” wrth ddechrau trafod.

Yn ail, roedd hawliau i bysgota oddi ar arfordir yr Alban a chyfoeth olew a nwy Yr Alban yn rhan allweddol o  gynllun negydu y Llywodraeth wrth geisio taro bargen gydag Ewrop. Mae’r tships bargeinio hynny wedi eu cipio’n ddramatig oddi ar y bwrdd bellach. Roedd mandarins yr Undeb Ewropeaidd eisoes wedi penderfynu i yrru bargen galed iawn gyda Llywodraeth Phrydain.

Bellach, mi fyddan nhw am droi’r sgriws hyd yn oed yn dynnach. Dydi o ddim yn amhosib y byddan nhw hefyd yn ceisio hwyluso dadl Yr Alban y dylent etifeddu aelodaeth Undeb Ewropaidd yn ddi-dor wrth i Lywodraeth Prydain adael yn 2019.

Mae’n bosib y gall Theresa May geisio ad-ennill peth o’i hygrededd wleidyddol wrth benderfynu na chaiff Yr Alban gynnal ei refferendwm tan fod Brexit wedi ei gwblhau. Ond hyd yn oed pe bai hynny’n digwydd, mae’n anodd peidio dod i’r casgliad ei bod hi’n nesau’n beryglus at y dibyn bellach.

Does ryfedd fod Michael Gove a Boris Johnson ill dau wedi cynyddu eu proffiliau unigol yn sylweddol dros yr wythnosau diwethaf. Tybed yn wir oedd y ddau wedi rhagweld o’r cychwyn mai traed moch fyddai’n digwydd gyda Brexit ac y byddai’n well i’r ddau ohonynt gadw eu powdr yn sych am y tro?

Ond mae’n ddawns ddigon peryglus i Nichola Sturgeon hithau. Hyd yn oed pe bai hi’n cael ei dymuniad i gynnal refferendwm yn ystod y cyfnod y mae’r negydu yn mynd rhagddo hefo’r Undeb Ewropeaidd, gan y byddai sylw Llywodraeth Prydain wedi ei rannu rhwng dau elyn, mae pob refferendwm yn loteri llwyr mewn gwirionedd.

Mae yna hefyd berig mawr o “voter fatigue” o gofio’r holl etholiadau/refferenda sydd wedi eu cynnal yn Yr Alban ers 2014, ac y caiff yr SNP ei beio am lusgo pobl i bleidleisio unwaith eto.

Ac os oes rhaid iddi ildio i ddymuniad May i gynnal y refferendwm yn dilyn cwblhau Brexit, does dim sicrwydd o gwbl y byddai gan yr SNP fwyafrif i allu galw annibyniaeth yn y Senedd yn Holyrood erbyn 2020.  Byddai’r SNP wedi bod mewn grym am 13 o flynyddoedd erbyn hynny, a’r etholwyr efallai wedi cael digon arnynt.

Ond efallai mai’r elfen anoddaf un i Nichola Sturgeon yw sefyllfa’r Undeb Ewropaidd ei hun dros y blynyddoedd nesaf. A fydd y ddadl ddiamwys fod Yr Alban wedi dewis aros yn yr Undeb Ewropaidd yn y refferendwm y llynedd yn wahanol i Loegr yn cario cymaint o bwysau mewn sefyllfa lle y gallai bodolaeth yr Undeb honno ei hun fod mewn perig?

Yr wythnos hon, mae etholiad cyffredinol yn yr Iseldiroedd, ac mae’n debyg iawn y bydd pleidiau sydd am adael yr Undeb yn gwneud yn dda iawn. Y mis nesaf, mae etholwyr Ffrainc yn cael dweud eu dweud, ac unwaith eto y mae yna deimladau cryfion yn erbyn yr Undeb Ewropeaidd ac awydd am weld sofraniaeth gwadwriaeth Ffrainc yn cael ei ail-sefydlu yno.

A fydd y prosiect Ewropeaidd yn cael ei chwalu neu o leiaf yn cael ei ail- ddychmygu’n sylweddol iawn dros y 18 mis nesaf? A fyddai hynny yn cyfiawnhau’r penderfyniad a wnaeth Lloegr a Chymru i adael y llynedd, ac yn tanseilio dadl yr SNP am aros mewn UE sydd ddim yn bodoli mwyach?

Os mai NA fydd hi eto yn yr ail refferendwm, dyna ddiwedd ar yrfa Nichola Sturgeon. A dyna berig fydd diwedd y freuddwyd o annibyniaeth i’r Alban hefyd.  Mewn amgylchiadau felly, mae’n anorfod y byddai Llywodraeth Llundain yn deddfu yn erbyn cynnal unrhyw pleidlais arall ar refferendwm am genhedlaeth arall o leiaf. Mae’n fwy na thebyg hefyd y byddent yn dewis tynnu llawer o bwerau o Holyrood a’u hail-sefydlu yn San Steffan.

O gofio hyn, mae yna risgiau anferthol yn wynebu Nichola Sturgeon mewn galw refferendwm yn y sefyllfa gyfnewidiol iawn sydd ohoni ar hyn o bryd. Ond tybed ydi hi eisoes yn meddwl am ddull arall, rhagor na chynnal refferendwm ymrannus ac ansicr arall? Hynny ydi, galw Etholiad Cyffredinol yn Holyrood rhywbryd yn ystod y flwyddyn nesaf, gyda’r SNP yn sefyll ar docyn o  ddatgan annibyniaeth pe baent yn ennill mwyafrif arall.

Efallai y bydd yna bethau yn digwydd dros y misoedd nesaf allai gyfiawnhau hynny-  megis Llywodraeth Prydain yn ymddwyn yn eu dull trahaus arferol tuag at Yr Alban. Trwy ddulliau confensiynol fel hyn y mae’r rhan fwyaf o wledydd wedi ennill eu hannibyniaeth yn ystod y ganrif ddiwethaf, a dim ond dyrnaid o wledydd sydd wedi gwneud hynny trwy refferendwm mewn gwirionedd.

Ac wrth gwrs, byddai’n haws i’r SNP sicrhau eu bod yn llwyddiannus y tro hwn trwy ddilyn y trywydd hwn.

“Events dear boy, events” oedd ateb Harold Wilson i gwestiwn ynghylch beth oedd y broblem fwyaf a wynebai unrhyw wleidydd.  Wrth i Theresa May a Nichola Sturgeon ddawnsio ill dwy ar ben y dibyn gwleidyddol dros y misoedd nesaf, diau y caiff hyn ei wireddu eto fyth yn hanes y ddwy arweinydd a fydd yn brwydro am einioes wleidyddol y naill a’r llall yn y frwydr fawr sydd i ddod. Mae’n anodd dychmygu sefyllfa lle na fydd un o’r ddwy yn plymio dros y dibyn hwnnw maes o law.

Y dadleuon: Sut wnaeth Leanne Wood?


Ifan Morgan Jones sy’n ystyried pa effaith a gaiff dadl yr arweinwyr ar ITV ar obeithion Plaid Cymru yn yr Etholiad Cyffredinol fis nesaf…

Roedd Plaid Cymru eisoes ar ei hennill o ganlyniad i’r dadleuon teledu cyn i’w harweinydd, Leanne Wood, hyd yn oed gamu ar y llwyfan. Un o’r problemau sydd wedi bod yn fwrn ar y Blaid dros y degawdau ers ei chreu yw nad yw wedi gallu sicrhau’r un math o sylw yn y wasg a’i chystadleuwyr Prydeinig. Y cyfan oedd angen i Leanne Wood ei wneud oedd dangos wyneb.

Roedd yn amlwg bod Llafur yng Nghymru wedi deall hyn, ac roedd dicter rhai o hoelion wyth y gangen honno o’r Blaid Lafur yn amlwg ar Twitter. Iddynt hwy mae’n arbennig o annheg bod arweinydd plaid sy’n meddu ar gyn lleied o gefnogaeth yn y wlad yn cael ymddangos yn llefarydd iddi ar lwyfan ochr yn ochr â Phrif Weinidog y Deyrnas Unedig, ei Ddirprwy Brif Weinidog, Prif Weinidog yr Alban ac arweinydd yr wrthblaid yn San Steffan. Mater o safbwynt, neu lwytholdeb, yw hynny mae’n siŵr.

Roeddwn i wedi fy hudo’n llwyr gan y dadleuon, a hynny’n bennaf oherwydd bod sawl is-ddadl yn mynd rhagddo’r un pryd. Roedd gan bob un o arweinwyr y pleidiau ei h/amcan ei hun, ac yn ceisio llywio’r drafodaeth yn y cyfeiriad hwnnw.

Leanne Wood ddaeth yn olaf yn ôl y polau piniwn a gyhoeddwyd yn syth wedi’r ddadl, ond dydw i ddim yn credu y bydd hi’n malio ryw lawer am hynny. Polau piniwn yn adlewyrchu barn trigolion y Deyrnas Unedig yn ei chyfanrwydd oedd y rhain, ond roedd Leanne wedi canolbwyntio drwyddi draw ar siarad yn uniongyrchol â phleidleiswyr yng Nghymru. Roedd Twitter yn llawn jôcs am ba mor aml yr oedd hi wedi crybwyll Cymru, a’r Rhondda – sedd y mae hi’n gobeithio ei chipio yn yr Etholiad Cynulliad y flwyddyn nesaf, wrth gwrs. Yn ôl is-sampl YouGov yng Nghymru, daeth Leanne Wood yn ail i aweinwydd yr SNP, Nicola Sturgeon. A dyna’r cyfan a fydd o bwys i Plaid Cymru.

Roedd gan Nicola Sturgeon ei hun amcan hollol wahanol. Yn wahanol i Leanne, mae hi eisoes wedi llwyddo i chwalu’r Blaid Lafur yn yr Alban gyda’r un cyflymder a nerth ffrwydrol a’r arfau Trident y mae hi’n ymgyrchu i gael eu gwared. Iddi hi, roedd dadl yr arweinwyr i gyd am werthu ei phlaid fel partneriaid dichonadwy i Lafur mewn cytundeb ar ôl yr etholiad, gyda’r nod o gadw’r Ceidwadwyr allan o lywodraeth. Estynnodd law cyfeillgar i Loegr yn ei datganiad ar y dechrau a’r diwedd, ac fe enillodd y ddadl gyfan yn ôl Pôl Piniwn YouGov.

Yr unig un a fethodd a gwneud ryw lawer o argraff arna i oedd Nigel Farage o’r blaid UKIP. Roedd yn ffefryn yng ngolwg y bwcis i ennill y ddadl cyn ei dechrau, ac efallai bod y disgwyliadau uchel wedi bod yn fwrn arno. Roedd ganddo ei amcan ei hun, yr un mor benodol â Leanne Wood, sef siarad yn uniongyrchol â’i etholaeth ef ei hun. Serch hynny, rwy’n credu bod ei sylwadau am gleifion sy’n dioddef o HIV wedi bod yn gamgymeriad. Fe fydd yna llawer un cymhedrol a oedd wedi ystyried cynnig ei bleidlais i UKIP, gan gredu eu bod nhw’n fwy parchus na’r BNP, wedi ail-feddwl yn dlyn ei sylwadau. Cynigiodd gôl agored i arweinwyr y pleidiau erail hefyd, ac mae’n rhyfeddol mai Leanne Wood, sydd â’r lleiaf o brofiad wrth ymdrin â’r cyfryngau o’r saith, oedd y mwyaf chwim ar ei thraed wrth rwydio.

Fel arall, roedd Leanne Wood dan ychydig o anfantais. Roedd hi yn llai ‘slic’ na’r arweinwyr eraill, oedd yn amlwg wedi eu hyfforddi gan arbenigwyr i ddefnyddio cyfuniad o lais, mynegiant ac iaith y corff i fynegi eu hunain mewn modd grymus (gan wneud yr union yr un pwyntiau a hi, yn aml). Mae’n debyg bod Ed Miliband wedi talu £10,000 y diwrnod am gyngor arbenigwr i’w hyfforddi i ddadlau’n effeithiol ar gamera. Cymharol ddistaw ac amharod i wthio ei phig i mewn i ddadleuon yr arweinwyr eraill oedd Leanne Wood, o’i gymharu. Ar y llaw arall, ni ddangosodd dim o’r nerfusrwydd y byddai rhywun efallai wedi ei ddisgwyl ar noson mor hanesyddol a phwysig i’w phlaid – y math o nerfau a oedd i weld wedi cydio yn Natalie Bennett yn ystod ei datganiad agoriadol.

A fydd y ddadl yn ddigon i arwain at hwb sylweddol yng nghefnogaeth Plaid Cymru fis nesaf? Mae’n annhebygol. Er ei fod yn hollbwysig eu bod nhw wedi cael sylw cenedlaethol am y tro cyntaf, dim ond un rhaglen ar ddechrau wythnosau o ymgyrchu oedd hon. Bydd sylw’r wasg Lundeinig (neu Salford-aidd) yn canolbwyntio fwyfwy ar y Blaid Lafur a’r Ceidwadwyr wrth i’r ymyrchu fynd rhagddo, gan ddychwelyd at y pleidiau llai yn dilyn y Senedd grog ddisgwyliedig ar 7 Mai.

Drwy grybwyll y Rhondda tair neu bedair gwaith, mae’n amlwg bod gan Leanne un llygad ar etholiad y Cynulliad 2016. Ac efallai mai bryd hynny y gallai ei phroffil uwch ymysg y cyhoedd o fudd i’r Blaid wrth iddynt geisio gwireddu eu nod hir-dymor o lacio gafael tynn y Blaid Lafur ar rai o gymoedd y de-ddwyrain.