RSS

Golwg360

MwyCau 

Llanast! – effaith yr etholiad

Cyhoeddwyd Mehefin 9, 2017 gan Cymru.

Tagiau: Etholiad Cyffredinol, Jeremy Corbyn, Llafur


Jeremy Corbyn - ymgyrchu go iawn (Rwedland CCA4.0)
Mae pob plaid – a ninnau – yn wynebu cwestiynau anodd, ar ôl smonach anferthol Theresa May. Dadansoddiad Dylan Iorwerth o’r canlyniadau ….

Mewn gwahanol ffyrdd, mi allai pob plaid wynebu llanast ar ôl etholiad ddoe.

  • Mae’r Ceidwadwyr mewn trwbwl mawr, mae hynny’n amlwg. Paratowch am gyfnod hyll.
  • Mae gan Lafur hefyd gwestiynau anodd i’w hwynebu ac, yng Nghymru, mae ganddi gyfrifoldeb mawr.
  • Mi fydd rhaid i Blaid Cymru edrych eto ar ei chyfeiriad a’i thactegau.
  • A’r Democratiaid Rhyddfrydol? Beryg ei bod hi’n ta-ta ar ôl mwy na chanrif a hanner o gynrychioli Cymru yn San Steffan.
  • Tân siafins oedd UKIP o’r dechrau. Dim ond un marworyn bach sydd ar ôl, a hynny yn y Bae. Fyddai hi’n ddim syndod gweld rhai, os nad y cyfan, yn mynd yn ôl at y Torïaid.
  • Mi gafodd yr SNP ei gwasgu hefyd a’i chosbi am ganolbwyntio gormod ar refferendwm ac mi fydd rhaid iddi ailfeddwl a chwilio am dir cadarn eto.
  • Mae’r cwestiynau mwya’ er hynny i ni i gyd. Mi fydd oblygiadau o ran Brexit yn ysgytwol ac mi allai’r sgil effeithiau fod yn fawr ar sefyllfa fregus Gogledd Iwerddon.

A dyma nhw fesul un …

Y Ceidwadwyr – cawdel

Mae’n anodd gweld sut y gall Theresa May aros yn Brif Weinidog yn hir iawn a’i hawdurdod wedi ei chwalu. Ar ôl colli hwnnw, does ganddi fawr ar ôl, heblaw esgidiau.

Mi fydd y geiriau ‘Cader Idris’ ar ei charreg fedd.

Tydi’r blaid bellach ddim mewn sefyllfa i wthio am Brexit caled ac mi fydd hynny’n aildanio’r ymladd mewnol.

Yng Nghymru, ar ôl rhai digwyddiadau rhyfedd yn ystod yr ymgyrch, mae’r pwysau’n debyg o dyfu eto hefyd ar yr arweinydd, Andrew R. T. Davies.

Llafur – lle nesa’?

Ar yr olwg gynta’, mi allech chi feddwl bod popeth yn wych, gydag ymgyrch gref yn ennill seddi yn nannedd ymosodiadau personol a gwasg asgell dde ddidrugaredd.

Ond beth am y mwy na 150 o ASau oedd wedi gwrthwynebu’r arweinydd Jeremy Corbyn a’i bolisïau? Sut fyddan nhw’n ymateb wrth iddo fo a’r llefarydd economaidd, John McDonnell, gael trwydded i fynd ymhellach ac i gryfhau’r blaid yn y wlad ar eu traul nhw?

Faint o’r enwau mawr fydd yn fodlon edifarhau a derbyn swyddi mainc flaen? A pha mor gyfrwys fydd Jeremy Corbyn wrth yrru ei agenda yn ei blaen? A fydd y rhyfel yn parhau?

Y dewis arall ydi cydweithio a gweld o ddifri a ydi “gwleidyddiaeth Prydain wedi newid”. Dyna ddylen nhw’i wneud.

Llafur Cymru – lwc a chraffter

Mi lwyddodd Llafur Cymru i fanteisio i ddechrau ar bellter rhyngddyn nhw a’r blaid yn Lloegr ac, wedyn, ar lwyddiant yr arweinydd Prydeinig.

Mae Carwyn Jones wedi dangos sawl tro ei fod yn dactegydd craff ac yn gyfathrebwr ardderchog ond y canlyniad ydi fod y cyfrifoldeb arno fo a’r ASau Llafur Cymreig bellach yn anferth.

Ganddyn nhw y mae’r gallu i ymladd am Frexit da i Gymru – o ran pwerau ac arian – a, gyda senedd grog, mae’r cyfle yno.

Plaid Cymru – cwestiynau

Yn weddol fuan – unwaith y dechreuodd Llafur gryfhau – mi ddaeth hi’n amlwg y byddai’r ‘blaid bach’ yn cael ei gwasgu.

Y gobaith iddi hi oedd ennill cwpwl o seddi, er gwaetha’ cwymp yn y bleidlais. Mi enillon nhw Geredigion a dod yn agos eto ym Môn, ond mae Arfon yn ymylol ac maen nhw wedi colli tir ar draws y Cymoedd.

Mi fydd yna gwestiynau am arweinyddiaeth Leanne Wood ar ôl yr holl sylw y mae’n ei gael ond, yn fwy na hynny, mae’n rhaid i’r Blaid ystyried beth yn union y mae’n ei gynnig yn wahanol i Blaid Lafur Garwynaidd.

Brexit … efallai

Mi fydd y canlyniadau yn codi amheuon am ddyfodol Brexit ei hun. Mae sŵn y chwerthin ym Merlin a Pharis i’w glywed fan hyn.

Roedd hi’n anodd cynt; bellach, mae ganwaith anos. Ac mi fydd rhaid cael cytundeb ‘y wlad’ mewn rhyw ffordd – nid refferendwm ond, yn bendant, trafodaeth lawn a phleidlais go iawn yn Nhŷ’r Cyffredin.

A chymryd y bydd y Ceidwadwyr yn cynnal llywodraeth, mae hynny’n debyg o fod yn bartneriaeth gyda’r DUP yng Ngogledd Iwerddon. Rhwng Brexit a hynny, mae’n gyfnod peryglus iawn yn y dalaith.

A’r canlyniad i gyd?

Mae’r etholiad yma wedi cadarnhau’r diffyg trefn rhyfeddol sydd mewn gwleidyddiaeth ar hyn o bryd.

Mae gwladwriaeth a bleidleisiodd tros Brexit bellach wedi gwanhau gallu ei Llywodraeth i fargeinio – yn fwriadol, efallai, ar ôl cael ofn y Blaid Geidwadol.

Y sôn ydi fod llawer o bobol ifanc wedi pleidleisio – cenhedlaeth fory’n taro’n ôl yn erbyn cenhedlaeth ddoe a heddiw.

Mi fydd rhaid aros ychydig eto i weld a oes yna symudiad go iawn yn erbyn toriadau a threthi isel ac o blaid gwleidyddiaeth wahanol.

Y newyddion da ydi fod ymgyrchu didwyll yn gallu ennill weithiau.

Prif Weinidog Groeg ‘am ymddiswyddo’

Cyhoeddwyd Awst 20, 2015 gan Rhyngwladol.

Tagiau: Alexis Tsipras, Etholiad Cyffredinol, Gwlad Groeg


Alexis Tsipras (Llun - PA)
Mae disgwyl y bydd Prif Weinidog Groeg, Alexis Tsipras, yn ymddiswyddo heddiw er mwyn cynnal etholiadau brys, yn ôl un o uwch-swyddogion llywodraeth y wlad.

Fe fydd Alexis Tsipras yn gwneud araith ar y teledu nes ymlaen heno ac, yn ôl cyfryngau Gwlad Groeg, y disgwyl yw y bydd yn cyhoeddi etholiad cyffredinol ar 20 Medi.

Mae’r Prif Weinidog wedi colli ei fwyafrif yn y senedd ar ôl i rai o aelodau ei blaid asgell chwith Syriza wrthryfela yn erbyn ei benderfyniad i daro bargen ariannol â sefydliadau rhyngwladol.

Ddydd Iau fe dderbyniodd Groeg ei benthyciad cyntaf o €13bn yn rhan o’r mesurau ariannol i dalu ei dyledion.

Ond mae hynny wedi cythruddo llawer o wleidyddion a phobl y wlad sydd yn anhapus â’r amodau llym a thoriadau sydd ynghlwm â’r cymorth ariannol gan yr Undeb Ewropeaidd a sefydliadau ariannol rhyngwladol.

Problemau Plaid Cymru yng Ngheredigion



Ifan Morgan Jones sy’n dadansoddi pleidlais Plaid Cymru yn y sir…

Ar yr olwg gyntaf, nid oedd pethau cynddrwg a hynny i Blaid Cymru yng Ngheredigion, er gwaethaf eu methiant i gipio’r sedd oddi ar y Democratiaid Rhyddfrydol.

Cwympodd pleidlais y Democratiaid Rhyddfrydol -14.2% yno, o’i gymharu â 15.2% ar draws y Deyrnas Unedig.

O ganlyniad, gellid awgrymu mai methiant Plaid Cymru oedd caniatau i’r Democratiaid Rhyddfrydol adeiladu’r fath fwyafrif yn y lle cyntaf yn 2010.

Serch hynny, mae golwg agosach ar yr ystadegau yn awgrymu darlun duach nag y mae’r canlyniad gwreiddiol yn ei awgrymu.

Mewn gwirionedd, fe syrthiodd pleidlais Plaid Cymru yn ogystal a’r Democratiaid Rhyddfrydol oddi ar 2010 – ddim o ryw lawer, yn achos PC, ond ‘fflat’ yw’r disgrifiad mwyaf caredig.

Mae’n nodedig hefyd bod y Gwyrddion, Llafur ac UKIP wedi gweld cynnydd sylweddol yn eu pleidlais ers 2010.

Mae hynny’n awgrymu bod pleidlais y Democratiaid Rhyddfrydol wedi ei wasgaru rhwng y pleidiau ‘bychan’ yn y sir, yn hytrach na chael ei drosglwyddo i Blaid Cymru.

Yr awgrym yw bod gan Blaid Cymru bleidlais graidd sy’n araf bach, bach encilio oddi ar uchafbwynt 1997 – tra bod gweddill y pleidleisiau yn llifo rhwng y pleidiau uniolaethol sy’n weddill.

Plaid Pleidlais (canran) 2001 Pleidlais (canran) 2005 Pleidlais (canran) 2010 Pleidlais (canran) 2015
Dems Rhydd 9,297 (26.9%) 13,130 (36.5%) 19,139 (50.0%) 13,414 (35.9%)
Plaid Cymru 13,241 (38.3%) 12,911 (35.9%) 10,815 (28.3%) 10,347 (27.7%)
Gwyrddion - 846 (2.4%) 696 (1.8%) 2,088 (5.6%)
UKIP - - 977 (2.6%) 3,829 (10.2%)
Ceidwadwyr 6,730 (19.4%) 4,455 (12.4) 4,421 (11.6%) 4,123 (11.0%)
Llafur 5,338 (15.4%) 4,337 (12.1%) 2,210 (5.8%) 3,615 (9.7%)
Cyfanswm 34,606 35,679 38,258 37,416

Ond beth am allu Plaid Cymru i ddal y sedd yma yn Etholiadau’r Cynulliad? Onid yw hynny’n awgrymu bod yna ragor o bleidleiswyr yng Ngheredigion a fyddai yn fodlon cefnogi’r blaid?

Yn anffodus i’r Blaid, nid yw eu pleidlais yn y Cynulliad llawer uwch nag ydyw yn yr Etholiad Cyffredinol. Rhan o’r rheswm eu bod yn dal y sedd yw bod llai o gefnogwyr y pleidiau eraill yn pleidleisio.

Ni fyddai pleidlais Elin Jones yn Etholiadau’r Cynulliad 2011, sef 12,020, wedi bod yn ddigon i drechu Mark Williams yn yr etholiad eleni.

Beth yw’r ateb?

Nid yw’n amlwg serch hynny pam fod Plaid Cymru yn ei chael hi mor anodd yng Ngheredigion, tra’n ffynnu yn etholaethau eraill ‘Y Fro Gymraeg’.

Mae pleidlais graidd Plaid Cymru, y siaradwyr Cymraeg, ar drai yng Ngheredigion – ond mae hynny’n wir dros y Teifi yng Nghaerfyrddin hefyd.

Rhyngddynt mae Adam Price a Jonathan Edwards rywsut wedi llwyddo i gipi’r sedd honno oddi ar y Blaid Lafur, ac fe gynyddodd Plaid Cymru ei phleidlais oddi ar 2010 eleni.

Mae angen i Blaid Ceredigion drafod gyda Plaid Dwyrain Caerfyrddin a Dinefwr er mwyn darganfod beth yw allwedd eu llwyddiant.

Gellid awgrymu efallai mai dod o hyd i’r ymgeisydd cywir fydd y cam cyntaf i gipio Ceredigion. Nid yn unig hynny, ond ymgeisydd a fydd yn fodlon sefyll droeon ac adeiladu cefogaeth dros amser.

Roedd Mark Williams wedi sefyll teirgwaith cyn ennill yn 2005. Roedd Cynog Dafis hefyd wedi sefyll teirgwaith cyn ennill i Blaid Cymru yn 1992. Efallai fod yna batrwm yma!

Golwg arall ar Arfon


Ymgeisydd Llafur, Alun Pugh
Ifan Morgan Jones sy’n ail-ystyried pwy fydd yn ennill sedd dinas Bangor a thref Caernarfon…

Wrth ddadansoddi sedd Arfon ganol mis Ebrill, roeddwn i o’r farn y gallai’r sedd yn hawdd fynd y naill ffordd, gyda Phlaid Cymru a Llafur benben.

Erbyn hyn rwy’n credu bod y Blaid yn fwyaf tebygol o gadw’r sedd. Er bod Alun Pugh yn amlwg wedi bod yn brysur iawn yma, dydw i ddim yn siŵr a oes ganddo ddigon o gefnogwyr sy’n fodlon gwneud y gwaith caib a rhaw ar lawr gwlad.

Rwy’n dilyn ymgyrch sawl ymgeisydd ledled y Deyrnas Unedig ac mae’n nodedig cyn lleied o fwrlwm sydd ynghylch ymgyrch Llafur yn Arfon o’i gymharu â, dywed, ymgyrch Mari Williams yng ngogledd Caerdydd.

Er bod arwyddion Llafur i’w gweld mewn ambell ran o’r etholaeth (yn ôl eu ffrwd Trydar), rhaid cyfaddef nad ydw i wedi gweld yr un ohonynt ar fy nhaith ddyddiol rhwng Waunfawr a Bangor, tra bod arwyddion Plaid yn frith.

Ychydig iawn o sylw y mae’r sedd wedi ei dderbyn gan rai o ffigyrau mwyaf y blaid – fe ymwelodd Carwyn Jones ac Owen Smith yn gynnar yn yr ymgyrch, ac yna dyna ni.

Yn y cyfamser mae arweinydd y Blaid Lafur, Ed Miliband, wedi ymweld ag un o’u targedau eraill yng Nghymru, Canol Caerdydd, nid unwaith ond ddwywaith.

Efallai eu bod nhw eisoes yn paratoi am senedd grog, gan ddod i’r casgliad bod maeddu Democrat Rhyddfrydol, a allai ochri gyda’r Ceidwadwyr, yn fwy o flaenoriaeth na churo ymgeisydd plaid a fyddai yn fwy tueddol o ochri â nhw.

Hela sgwarnog

Nid oes yna ryw lawer i awgrymu bod Llafur eu hunain yn hyderus o gipio’r sedd chwaith.

Yn nyddiau olaf yr ymgyrch maent fel petai wedi cydio ar y syniad mai pleidlais ASau Plaid Cymru o blaid caniatáu hela llwynogod – ddegawd yn ôl – fydd yn ennill yr etholaeth iddynt.

Ddydd Sadwrn fe fuodd ambell gefnogwr yn gwisgo fel anifeiliaid fferm a’n dilyn bws etholiadol Plaid Cymru o amgylch yr etholaeth.

Rhaid derbyn mai erfyn etholiadol ar ran Plaid Cymru yw Blogmenai yn bennaf, ond yn yr achos hwn rwy’n credu ei fod yn eithaf agos ti.

Yn y cyfamser mae ymgyrch Plaid Cymru wedi bod ychydig yn fflat, o’i gymharu â Ceredigion, ond bu rywfaint o fwrlwm yn weladwy.

Bu ymweliad Leanne Wood â Prifysgol Bangor ddyddiau ar ôl yr ail ddadl deledu yn uchafbwynt amlwg. Ni welwyd y fath gynnwrf torfol ers diwygiad 1904-5.

Nid wyf o’r farn bod Leanne Wood yn berfformwraig arbennig o wefreiddiol ond yn sgil y sylw y mae hi wedi ei dderbyn mae ryw fath o hud yn perthyn iddi erbyn hyn.

Yn y pen draw, ni fyddai yn syndod anferth pe bai y Blaid Lafur yn cipio Arfon, o ystyried mai sedd ymylon yw hon a’u bod wedi ad-ennill cefnogaeth ers 2010.

Serch hynny rwy’n credu bod Plaid wedi cynnal ymgyrch fwy effeithiol yn yr etholaeth, ac felly wedi symud y tebygolrwydd o gadw’r sedd o 50/50 i 70/30.

Ai’r wasg fydd yn penderfynu enillydd Etholiad 2015?

Cyhoeddwyd Ebrill 21, 2015 gan Ifan Morgan Jones.

Tagiau: Etholiad Cyffredinol, Etholiad Cyffredinol 2015


David Cameron ac Alex Salmond
Ifan Morgan Jones sy’n edrych ymlaen i’r etholiad ddod i ben, fel bod y dadlau yn gallu dechrau o ddifri’…

Petai’r etholiad yn gêm bel droed, fe fyddai’r Blaid Lafur bellach yn chwarae am giciau o’r smotyn – gan obeithio y byddai modd ennill grym yn y trafodaethau clymbleidio ar ôl 7 Mai.

Roedd y Ceidwadwyr wedi disgwyl bod gôl neu ddwy ar y blaen erbyn hyn, gan gredu eu bod nhw ar bapur yn well tîm, a bod capten y tîm arall yn chwaraewr gwaeth nag ydoedd.

Serch hynny, maent wedi chwarae yn ddifflach, nid yw’r tactegau wedi talu eu ffordd, ac maen nhw’n prysur redeg allan o syniadau.

Eu gobaith mawr nhw yw y bydd rhywbeth mawr yn digwydd i newid y gêm – er enghraifft, tryblith ym mharth yr Ewro wrth i Wlad Groeg agosáu unwaith eto at adael.

Nid yw pêl droed yn drosiad gwbl addas wrth gwrs, gan fod sawl chwaraewr bellach ar y cae. Ond fel y mae Llafur a’r Ceidwadwyr yn hoff o’m hatgoffa, dim ond Miliband neu Cameron all fod yn Brif Weinidog.

Ar hyn o bryd mae Miliband mewn safle llawer grymusach yn hynny o beth oherwydd bod yr SNP, sy’n debygol o fod y drydedd blaid fwyaf ar ôl yr etholiad, yn ymbil am gytundeb ag o.

Gall Llafur hefyd alw ar gymorth Plaid Cymru, yr SDLP a’r Gwyrddion, sy’n debygol o ddarparu tua 7 sedd arall rhyngddynt.

Gall Cameron geisio sicrhau cefnogaeth UKIP (a allai ar noson wael sicrhau un AS yn unig), yr UUP, DUP,  ac efallai Alliance a’r Democratiaid Rhyddfrydol.

Y broblem wrth gwrs yw bod y Democratiaid Rhyddfrydol yn disgwyl colledion sylweddol – ac nid oes unrhyw sicrwydd na fyddai yn well ganddynt ochri gyda’r Blaid Lafur beth bynnag.

Un arf sylweddol sydd gan Cameron serch hynny yw cefnogaeth y wasg Lundeinig. Maen nhw’n debygol iawn o godi stŵr wrth geisio sicrhau ei fod yn parhau yn Brif Weinidog.

Pe bai’n sicrhau’r mwyafrif o seddi, bydd y papurau yn gwawdio clymblaid Miliband gyda’r enw ‘Coalition of Losers’.

Fel y mae profiad Al Gore yn dilyn etholiad Arlywyddol UDA 2000 yn ei ddangos, gall gefnogaeth y cyfryngau tuag at un ymgeisydd fod yn hollbwysig os yw’r canlyniad yn ansicr.

O ganlyniad, os nad yw’r polau piniwn yn dechrau symud yn amlwg o blaid y Ceidwadwyr yn fuan, mae’n bosib y bydd eu hymgyrchoedd yn dechrau newid.

Nid ‘pleidleisiwch i sicrhau mwyafrif i ni’ fydd cri’r Ceidwadwyr, ond yn hytrach bod clymblaid o gollwyr, sy’n ddibynnol ar gefnogaeth plaid sydd am chwalu’r DU, yn warth – ac y dylen nhw gael teyrnasu eto, mwyafrif ai peidio.

A fydd Llafur yn cipio Arfon?


Hywel Williams -a fydd yn cadw gafael ar y sedd?
Ifan Morgan Jones sy’n dyfalu mewn sedd allai fynd y naill ffordd…

Roedd hi’n brofiad rhyfedd teithio o adref yng Ngheredigion ar ôl hoe’r Pasg a dychwelyd i’m gwaith yn Arfon. Does dim hanner cymaint o ‘fwrlwm’ etholiadol ymddangosiadol yma, er mai dyma’r sedd sy’n fwyaf tebygol o newid dwylo mewn gwirionedd.

Tra bod bob llwyn yng Ngheredigion mor llawn o arwyddion gwyrdd ac oren ac ydynt o gennin pedr, dan y wyneb y mae’r ymrafael yn digwydd fan hyn.

Does neb  yn siŵr iawn beth fydd yn digwydd yma ar 7 Mai – gan gynnwys Plaid a Llafur. Nid yw’r polau piniwn cenedlaethol o ryw lawer o ddefnydd i ni wrth ddarogan y canlyniad yma.

Mae Leanne Wood eisoes wedi datgan ei phryder bod y sedd yn y fantol, ac mae’r ffaith i’r Blaid gynnal eu cynhadledd yma’n awgrymu mai dal eu tir yw’r flaenoriaeth yn hytrach nag ehangu eu gorwelion yng Ngheredigion, Llanelli neu Ynys Môn.

Roedd hon yn sedd newydd yn 2010, ac fe ennillodd Plaid hi o ychydig dros fil o bledleisiau. Dyma un o seddi lleiaf y Deyrnas Unedig, ac felly mae bob pleidlais wirioneddol yn cyfri’. Yn ôl gwefan Voter Power, pleidleiswyr Arfon yw’r ail mwyaf grymus yn y Deyrnas Unedig, ar gwt Gorllewin Casnewydd.

Gellid amcangyfrif y byddai Llafur wedi ei hennill ar adegau yn y degawdau diwethaf, pan oedd Llafur mewn grym yn San Steffan, pe bai wedi bodoli bryd hynny.

Ffactor arall o blaid Llafur yw bod eu hymgeisydd Alun Pugh, sy’n ddringwr brwdfrydig, wedi bwrw ati gyda’r un awch a phe bai’n esgyn at gopa Everest, gan dreulio dros flwyddyn yn canolbwyntio’n llawn amser ar y ras etholiadol.

Bydd y ffaith mai dyma’r ail waith iddo gystadlu yn Arfon hefyd yn debygol o fod o gymorth iddo. Nid ymgeisydd wedi ei barasiwtio i mewn ar y ffordd i borfeydd brasach mohono.

Ar y llaw arall gellid cyfeirio at fuddugoliaeth ysgubol Plaid Cymru yn isetholiad Ynys Môn drws nesaf, a’r ffaith i Blaid Cymru gael rhagor o sylw yn y wasg nag yn 2010 yn sgil y dadleuon teledu.

Gellid dadlau hefyd y bydd Hywel Williams yn ennill pleidlais ychwanegol fel deiliad y sedd ym Mangor, nad oedd ganddo yn 2010.

Rhaid ystyried effaith UKIP yn ogystal. Yn Etholiadau Ewrop 2014 fe gafodd pleidlais Llafur ei wasgu yma gan blaid Nigel Farage, tra bod pleidlais Plaid Cymru wedi parhau’n gymharol iach.

Pleidlais y myfyrwyr

Mae’r ffaith bod tua 30% o boblogaeth Bangor yn fyfyrwyr hefyd yn cymhlethu pethau wrth geisio darogan pa ffordd aiff y sedd.

Fe enillodd y Democratiaid Rhyddfrydol 14% o’r bleidlais yma yn 2010. A fydd cefnogwyr naturiol y blaid honno yn y gorffennol yn penderfynu ochri gyda’r Blaid Lafur y tro hwn oherwydd eu haddewid i ostwng ffioedd i fyfyrwyr yn Lloegr?

O siarad gyda rhai o’r myfyrwyr eu hunain, daw’n amlwg eu bod nhw wedi eu canfasio yn aml iawn gan y Blaid Lafur. Dywedodd un ei fod wedi cwrdd ag Alun Pugh tair gwaith allan ar y stryd.

Serch hynny, bydd yr etholiad wythnos ar ôl eu darlithoedd terfynol. Faint ohonynt fydd wedi ffarwelio am adref erbyn hynny, yn enwedig o ystyried bod llai o arholiadau nag oedd, a’r gallu i gyflwyno gwaith yn ddigidol ar-lein yn dod yn fwyfwy cyffredin?

O’r myfyrwyr a siaradais i â nhw, doedd sawl un ddim yn gwybod pryd oedd yr etholiad, a’r ychydig a oedd wedi cofrestru wedi gwneud hynny adref. Mae’n amhosib, wrth gwrs, gwybod a oedd hwn yn sampl cynrychiadol.

Plaid Cymru yw’r ffefrynnau yma o hyd, a hynny o drwch blewyn.

Ond os bydd Llafur yn cipio’r sedd yn oriau mân y bore 8 Mai o ychydig gannoedd o bleidleisiau, ni fyddai yn llawer o sioc i neb.

Y dadleuon: Sut wnaeth Leanne Wood?


Ifan Morgan Jones sy’n ystyried pa effaith a gaiff dadl yr arweinwyr ar ITV ar obeithion Plaid Cymru yn yr Etholiad Cyffredinol fis nesaf…

Roedd Plaid Cymru eisoes ar ei hennill o ganlyniad i’r dadleuon teledu cyn i’w harweinydd, Leanne Wood, hyd yn oed gamu ar y llwyfan. Un o’r problemau sydd wedi bod yn fwrn ar y Blaid dros y degawdau ers ei chreu yw nad yw wedi gallu sicrhau’r un math o sylw yn y wasg a’i chystadleuwyr Prydeinig. Y cyfan oedd angen i Leanne Wood ei wneud oedd dangos wyneb.

Roedd yn amlwg bod Llafur yng Nghymru wedi deall hyn, ac roedd dicter rhai o hoelion wyth y gangen honno o’r Blaid Lafur yn amlwg ar Twitter. Iddynt hwy mae’n arbennig o annheg bod arweinydd plaid sy’n meddu ar gyn lleied o gefnogaeth yn y wlad yn cael ymddangos yn llefarydd iddi ar lwyfan ochr yn ochr â Phrif Weinidog y Deyrnas Unedig, ei Ddirprwy Brif Weinidog, Prif Weinidog yr Alban ac arweinydd yr wrthblaid yn San Steffan. Mater o safbwynt, neu lwytholdeb, yw hynny mae’n siŵr.

Roeddwn i wedi fy hudo’n llwyr gan y dadleuon, a hynny’n bennaf oherwydd bod sawl is-ddadl yn mynd rhagddo’r un pryd. Roedd gan bob un o arweinwyr y pleidiau ei h/amcan ei hun, ac yn ceisio llywio’r drafodaeth yn y cyfeiriad hwnnw.

Leanne Wood ddaeth yn olaf yn ôl y polau piniwn a gyhoeddwyd yn syth wedi’r ddadl, ond dydw i ddim yn credu y bydd hi’n malio ryw lawer am hynny. Polau piniwn yn adlewyrchu barn trigolion y Deyrnas Unedig yn ei chyfanrwydd oedd y rhain, ond roedd Leanne wedi canolbwyntio drwyddi draw ar siarad yn uniongyrchol â phleidleiswyr yng Nghymru. Roedd Twitter yn llawn jôcs am ba mor aml yr oedd hi wedi crybwyll Cymru, a’r Rhondda – sedd y mae hi’n gobeithio ei chipio yn yr Etholiad Cynulliad y flwyddyn nesaf, wrth gwrs. Yn ôl is-sampl YouGov yng Nghymru, daeth Leanne Wood yn ail i aweinwydd yr SNP, Nicola Sturgeon. A dyna’r cyfan a fydd o bwys i Plaid Cymru.

Roedd gan Nicola Sturgeon ei hun amcan hollol wahanol. Yn wahanol i Leanne, mae hi eisoes wedi llwyddo i chwalu’r Blaid Lafur yn yr Alban gyda’r un cyflymder a nerth ffrwydrol a’r arfau Trident y mae hi’n ymgyrchu i gael eu gwared. Iddi hi, roedd dadl yr arweinwyr i gyd am werthu ei phlaid fel partneriaid dichonadwy i Lafur mewn cytundeb ar ôl yr etholiad, gyda’r nod o gadw’r Ceidwadwyr allan o lywodraeth. Estynnodd law cyfeillgar i Loegr yn ei datganiad ar y dechrau a’r diwedd, ac fe enillodd y ddadl gyfan yn ôl Pôl Piniwn YouGov.

Yr unig un a fethodd a gwneud ryw lawer o argraff arna i oedd Nigel Farage o’r blaid UKIP. Roedd yn ffefryn yng ngolwg y bwcis i ennill y ddadl cyn ei dechrau, ac efallai bod y disgwyliadau uchel wedi bod yn fwrn arno. Roedd ganddo ei amcan ei hun, yr un mor benodol â Leanne Wood, sef siarad yn uniongyrchol â’i etholaeth ef ei hun. Serch hynny, rwy’n credu bod ei sylwadau am gleifion sy’n dioddef o HIV wedi bod yn gamgymeriad. Fe fydd yna llawer un cymhedrol a oedd wedi ystyried cynnig ei bleidlais i UKIP, gan gredu eu bod nhw’n fwy parchus na’r BNP, wedi ail-feddwl yn dlyn ei sylwadau. Cynigiodd gôl agored i arweinwyr y pleidiau erail hefyd, ac mae’n rhyfeddol mai Leanne Wood, sydd â’r lleiaf o brofiad wrth ymdrin â’r cyfryngau o’r saith, oedd y mwyaf chwim ar ei thraed wrth rwydio.

Fel arall, roedd Leanne Wood dan ychydig o anfantais. Roedd hi yn llai ‘slic’ na’r arweinwyr eraill, oedd yn amlwg wedi eu hyfforddi gan arbenigwyr i ddefnyddio cyfuniad o lais, mynegiant ac iaith y corff i fynegi eu hunain mewn modd grymus (gan wneud yr union yr un pwyntiau a hi, yn aml). Mae’n debyg bod Ed Miliband wedi talu £10,000 y diwrnod am gyngor arbenigwr i’w hyfforddi i ddadlau’n effeithiol ar gamera. Cymharol ddistaw ac amharod i wthio ei phig i mewn i ddadleuon yr arweinwyr eraill oedd Leanne Wood, o’i gymharu. Ar y llaw arall, ni ddangosodd dim o’r nerfusrwydd y byddai rhywun efallai wedi ei ddisgwyl ar noson mor hanesyddol a phwysig i’w phlaid – y math o nerfau a oedd i weld wedi cydio yn Natalie Bennett yn ystod ei datganiad agoriadol.

A fydd y ddadl yn ddigon i arwain at hwb sylweddol yng nghefnogaeth Plaid Cymru fis nesaf? Mae’n annhebygol. Er ei fod yn hollbwysig eu bod nhw wedi cael sylw cenedlaethol am y tro cyntaf, dim ond un rhaglen ar ddechrau wythnosau o ymgyrchu oedd hon. Bydd sylw’r wasg Lundeinig (neu Salford-aidd) yn canolbwyntio fwyfwy ar y Blaid Lafur a’r Ceidwadwyr wrth i’r ymyrchu fynd rhagddo, gan ddychwelyd at y pleidiau llai yn dilyn y Senedd grog ddisgwyliedig ar 7 Mai.

Drwy grybwyll y Rhondda tair neu bedair gwaith, mae’n amlwg bod gan Leanne un llygad ar etholiad y Cynulliad 2016. Ac efallai mai bryd hynny y gallai ei phroffil uwch ymysg y cyhoedd o fudd i’r Blaid wrth iddynt geisio gwireddu eu nod hir-dymor o lacio gafael tynn y Blaid Lafur ar rai o gymoedd y de-ddwyrain.

A fydd Plaid Cymru yn cipio Ceredigion?


Beth fydd dylanwad Prifysgol Aberystwyth ar yr etholiad?
Ifan Morgan Jones sy’n holi a oes gan Mike Parker obaith o ddymchwel Mark Williams yn y sedd…

Roedd hi’n ddiwrnod tawel a heulog yma yng Ngheredigion heddiw. Ond mae cyfnod tymhestlog ar y gorwel. Glaw a gwynt yr wythnos nesaf. Ac wedyn, mewn wythnos neu ddau, bydd storm o fath gwahanol – y cloddiau uchel rhwng o Dalybont i Lanbed  yn goedwig o arwyddion, y naill yn datgan cefnogaeth i’r deiliad seneddol, Mark Williams, a’r llall i’w gystadleuydd, Mike Parker.

Mae Ceredigion wedi bod yn darged #1 i Blaid Cymru ers iddyn nhw ei golli’r sedd yn annisgwyl i’r Democratiaid Rhyddfrydol yn 2005. Maen nhw’n dal y sedd yn y Cynulliad, ac yn rheoli’r Cyngor. Serch hynny, yn hytrach na chau’r bwlch, cynyddodd o drwch gwybedyn, 219, i fwyafrif iach iawn, 8324, rhwng 2005 a 2010. Ond er mwyn profi bod noson yr etholiad yn llwyddiant, mae’n rhaid iddyn nhw ennill Ceredigion yn ôl. Fe fyddwn nhw hyd yn oed yn fwy awyddus i ddangos eu gallu i wneud hynny ar adeg pan mae platiau tectonig grym cenedlaethol ym Mhrydain yn dechrau llacio o ddifri’ am y tro cyntaf ers canrif, a chyfle i feddu ar rywfaint o rym mewn senedd grog gecrus.

Mae pencampwyr chwaraeon yn siarad yn aml am fod ‘eisiau’ ennill yn fwy na’u gwrthwynebwyr – ‘we wanted it more’, neu i’r gwrthwyneb.

Y broblem i Blaid Cymru yw bod y Democratiaid Rhyddfrydol yn hynod o awyddus i gadw’r sedd, hefyd. Maen nhw’n gwybod eu bod nhw’n mynd i golli tua hanner y 57 o seddi a ennillodd y blaid yn 2010. Dydyn nhw ddim yn debygol o fuddsoddi llawer o arian mewn 20 o’r seddi ymylol rheini. Y flaenoriaeth fydd atal chwalfa lwyr, ac mae hynny’n golygu taflu sinc y gegin a mwy at seddi fel Ceredigion lle mae ganddyn nhw gyfle da o gadw eu tir.

Dim ond 13 o seddi’r Democratiaid Rhyddfrydol sy’n ‘saffach’, ar bapur, na Cheredigion – ac mae disgwyl i dri neu bedwar o’r rheini syrthio i’r SNP yn yr Alban. Os nad ydyn nhw’n gallu cadw Ceredigion, mae’n berffaith bosib y byddwn nhw i lawr i ffigyrau sengl yn San Steffan. A gyda Chanol Caerdydd a Brycheiniog a Sir Faesyfed hefyd yn y fantol, fe fydd eu cyfnod 150 mlynedd o feddu ar seddi yng Nghymru, cyfnod a gynhyrchodd ein hunig Brif Weinidog Cymreig hyd yn hyn, ar ben.

Dyma’r frwydr ffyrnig a hanesyddol y bydd Ceredigion yn cael ei dal ynddi dros yr wythnosau nesaf.

Pwy fydd yn ennill?

Mae ambell un, gan gynnwys sylwebwyr mor amrywiol ag Iain Dale a Hogyn o Rachub, wedi proffwydo buddugoliaeth i’r Blaid. Does ganddyn nhw wrth gwrs ddim y fantais o fyw yn y sir, a chael trafod y mater gyda’i gyd-Gardis (er mai Beganif ydw i). O gael y cyfle i wneud hynny, dydw i ddim yn ffyddiog y bydd Plaid yn ennill, am ambell i reswm. Rhaid rhybuddio o flaen llaw mai golwg wedi ei ganoli’n bendant ar gefn gwlad de’r sir sydd gen i yma – mae’r teimlad cyffredinol o fewn Aber a threfi tebyg yn ddirgelwch i mi:

1.)    Er bod dwy dref Prifysgol yng Ngheredigion, rydw i’n amau i ba raddau y bydd gwrthwynebiad myfyrwyr i’r ffioedd uwch yn arwain at gwymp digonol ym mhleidlais Mark Williams. Tua 15,000 o fyfyrwyr sydd ym Mhrifysgol Aberystwyth, ac rwy’n credu ei fod braidd yn obeithiol awgrymu y byddai mwy na chwarter y rheini yn bwrw pleidlais o fewn y sir. Ataliodd Mark Williams ei bleidlais ar y mater, yn ogystal.

2.)    Nid rywbeth arwynebol yw’r gefnogaeth i’r Rhyddfrydwyr yn ardaloedd gwledig y sir. Mae’n ymestyn ôl i’r 1860au o leiaf. Nid yw materion cenedlaethol, megis Cleggmania (neu ei wrthwyneb – Cleggmaggedon?), yn debygol o ddylanwadu ryw lawer ar farn y bobl i’r un graddau ag a fyddai yn wir yn rhai o’u seddi mwy dinesig, megis Canol Caerdydd.

3.)    Nid yw Mark Williams wedi gwneud unrhyw beth amlwg o’i le. Mae’n Aelod Seneddol gweithgar yn y sir, hyd yn oed os na fu’n (neu efallai am na fu’n) arbennig o amlwg yn San Steffan.

4.)    Mae gan Blaid Cymru ymgeisydd cryfach y tro hyn yn Mike Parker. Mae’n ddyn hoffus, dysgedig, blaengar ac fe fyddai yn Aelod Seneddol penigamp yn sicr. Ond yn fy mhrofiad i, gall trigolion cefn gwlad Ceredigion fod yn weddol geidwadol eu byd-olwg- rydw i wedi clywed mwy nag unwaith i Simon Thomas golli’r bleidlais yn 2010 am iddo wisgo clustlws! Yn ogystal â hyn, ac yn eironig i blaid sydd mor weithgar wrth frwydro dros ddiwylliant unigryw Cymru, fe allai’r ffaith bod gwreiddiau lleol Mike Parker ychydig yn fwy bas na rhai Mark Williams gyfri yn ei erbyn. Ac nid yw’n amlwg chwaith a yw neges fwyfwy adain chwith y Blaid, un y mae Mike Parker yn ei arddel ag arddeliad, fod o fudd arbennig iddynt yma chwaith.

5.)    Mae Cymreigrwydd ar drai yng Ngheredigion. Syrthiodd nifer y siaradwyr Cymraeg dan y 50% am y tro cyntaf, o 52% i 47%, yn y cyfrifiad diwethaf. Crebachu, nid ehangu, mae demograffig naturiol Plaid Cymru yma.

6.)    Mae’r Blaid Werdd wedi gweld twf yn y polau piniwn yn yr etholiad hwn ar draws y Deyrnas Unedig. Nid yw Plaid Cymru erioed wedi ennill Etholiad Cyffredinol yng Ngheredigion pan oedd y Blaid Werdd wedi cynnig ymgeisydd i’w herio. Yn wir fe gipiodd Plaid Cymru’ sedd yn wreiddiol, i Gynog Dafis yn 1992, ar docyn Plaid-Gwyrdd.

Serch hynny, mae yna le i Blaid Cymru fod yn obeithiol – os nad i ennill Ceredigion, yna i wneud tolc mawr ym mwyafrif y Democratiaid Rhyddfrydol a sicrhau bod y sedd yn un cystadleuol yn y dyfodol.

1.)    Mae’n bosib bod 2010 wedi bod yn isafbwynt i Blaid Cymru yn y sir. Does yr un etholiad diweddar arall, gan gynnwys rhai cyffredinol blaenorol, na rhai lleol, Ewropeaidd a Chynulliad, wedi awgrymu dim llai na gornest 50/50 rhwng y ddwy blaid yma. Ai ‘blip’ ydoedd?

2.)    Gallai Mike Parker oresgyn ofnau rhai o drigolion dinesig Seisnig Ceredigion ynglŷn â pholisïau Plaid Cymru am yr iaith Gymraeg. Mae wedi ymdrechu’n galed i ddenu pleidleiswyr naturiol y Gwyrddion. Er y gallai ei chael hi’n anodd yng nghefn gwlad Ceredigion, efallai mai ef yw’r ymgeisydd perffaith i uno trigolion trefi Aberystwyth, Ceredigion a chymunedau glan-môr eraill.

3.)    Yn y dadleuon teledu saith ffordd, fe allai Plaid Cymru gyrraedd lefel o amlygrwydd y maent wedi ei chael hi’n anodd iawn ei sicrhau yn Etholiadau Cyffredinol y gorffennol. Mae’r SNP wedi dangos beth all ychydig o sylw yn y cyfryngau Llundeinig ei wneud i bleidlais plaid.

4.)    Mae’n bosib y bydd yr holl etholwyr a oedd wedi gweld chwith â chlustlws Simon Thomas yn 2005 yn pleidleisio UKIP y tro hyn, yn hytrach nag i’r Democratiaid Rhyddfrydol. Mae’r blaid yn gallu bod yn ystorfa ddefnyddiol yn hynny o beth.

5.)    Gallai chwalfa y Democratiaid Rhyddfrydol fod yn fwy catastroffig nag y mae’r bwcis yn ei awgrymu. Awgrymodd un o bolau piniwn yr Arglwydd Ashcroft ym Mrycheiniog a Sir Faesyfed ym mis Ionawr eu bod nhw eisoes wedi  colli 15% o’u cefnogaeth yno. Mae polau piniwn arall ganddo wedi awgrymu cynnydd yng nghefnogaeth y Blaid wedi seddi unigol. Ac mae hyn oll cyn i bobol ddechrau canolbwyntio ar yr etholiad o ddifrif.

Fy nyfaliad i, serch hynny, yw mai cadw’r sedd fydd y Democratiaid Rhyddfrydol – ond gan wneud hynny â mwyafrif llai o lawer, sef tua 1000 o bleidleisiau. Hoffwn glywed eich barn chi am y mater, serch hynny – yn enwedig y rheini sy’n byw yn rhai o drefi’r sir.

Chwech rheswm pam nad yw’r Blaid yn gwneud cystal â’r SNP


Arwydd Plaid Cymru yng Ngheredigion yn 2011
Ifan Morgan Jones sy’n holi beth all atal llwyddiant etholiadol Plaid Cymru yn yr Etholiad Cyffredinol ym mis Mai…

Wrth i’r SNP dargedu ennill bron i bob un o seddi’r Alban yn yr Etholiad Cyffredinol, mae Plaid Cymru yn wynebu dyfodol llai gobeithiol o lawer. Os aiff pethau o’i plaid gallai ennill un sedd ychwanegol, sef Ceredigion, ond mae yna bryder go iawn ymysg eu rhengoedd y bydd Arfon yn syrthio i ddwylo’r Blaid Lafur.

Mae’r SNP, y Blaid Werdd, ac UKIP oll wedi llwyddo i elwa ar yr difaterwch tuag at y dewis arferol o’r Rhyddfrydwyr, Llafur, a’r Ceidwadwyr. Pam nad yw Plaid Cymru wedi llwyddo i wneud hynny?

1. Dyw’r Blaid Lafur yng Nghymru ddim yn ddigon cecrus

Mae gan y Blaid a’r SNP elyn yn gyffredin, sef y Blaid Lafur, ond maent yn greaduriaid gwahanol iawn yng Nghymru a’r Alban. Mae gwleidyddion Llafur yn yr Alban wedi bod yn fwy llwyddiannus na’u comrades yng Nghymru wrth ddringo’r ystol i frig y blaid yn San Steffan. O ganlyniad, maen nhw wedi ei chael hi’n anodd rhoi dŵr coch clir rhyngddynt ac arweinyddiaeth y blaid Llundeinig.

Mae llwyddiant cymharol ASau Llafur yr Alban hefyd yn golygu eu bod nhw’n llawer mwy uchelgeisiol, ac yn llai parod i geisio sicrhau grym yn senedd eu gwlad eu hunain (doedd yr un Aelod o Senedd yr Alban yn ddigon da i gymryd drosodd ar ôl i Johann Lamont roi’r ffidil yn y to). Yn ogystal, golygir bod llawer mwy o ffraeo mewnol o fewn y blaid wrth iddynt gystadlu am ddylanwad.

Yn y cyfamser mae’r Blaid Lafur yng Nghymru, sydd mor dymhestlog â llyn hwyaid ar ddiwrnod braf o wanwyn o’u cymharu gyda Llafur yr Alban, wedi gallu mabwysiadu ryw fath o genedlaetholdeb ysgafn yn eu hagwedd at yr iaith Gymraeg a chymreigrwydd, a oedd yn ddigon i ddenu cefnogaeth y rheini a allai fel arall fod wedi eu hudo i gorlan y Blaid. Y peth mwyaf cyffrous i ddigwydd yn rhengoedd Llafur yng Nghymru dros y ddegawd ddiwethaf oedd Leighton Andrews yn cael ei yrru i’r cornel drwg am flwyddyn neu ddwy. Maent wedi gwneud rhinwedd o fod braidd yn ddiflas.

2. Yr Iaith Gymraeg

Ar yr un llaw, mae cefnogaeth Plaid Cymru i raddau helaeth yn ddibynnol ar siaradwyr a charedigion yr iaith Gymraeg. Mae cefnogaeth y Blaid ar ei chryfaf yn yr ardaloedd rheini ble mae’r canran uchaf yn siarad yr iaith. Dyw hynny ddim yn syndod o ystyried mai’r bobl sy’n siarad Cymraeg sydd fwyaf tebygol o fod yn genedlaetholwyr.

Nid yw’r SNP yn cael ei gysylltu yn uniongyrchol gyda’r Aeleg yn yr un modd. Fel yr awgrymodd canlyniadau refferendwm yr Alban, does dim cymaint o gysylltiad hanesyddol rhwng yr iaith honno a chenedlaetholdeb Albanaidd. Mae hyn yn caniatáu i’r SNP ei phortreadu ei hun fel plaid sy’n rhoi’r pwyslais ar genedlaetholdeb sifig, yn hytrach na chenedlaetholdeb ‘ethnig’ ieithyddol. Mae Plaid Cymru hefyd am roi’r pwyslais ar genedlaetholdeb sifig, ond oherwydd natur ei gefnogaeth ystyrir hi gan rai pleidleiswyr i fod yn blaid i siaradwyr Cymraeg yn unig.

Nid yw hwn, wrth gwrs, yn faen melin y byddai y rhan fwyaf o ddarllenwyr y blog hwn am i’r blaid ei ddiosg.

3. Rhy adain-chwith

Mae Plaid Cymru wedi bod yn tueddu fwy fwy i’r chwith dros y blynyddoedd diwethaf, yn fwy felly na’r SNP sydd yn agosach at y tir canol (gellid dadlau bod y blaid wedi mynd ymhellach fyth i’r chwith dan awreiniad Leanne Wood ers 2010).  Gelwir y tir canol yn dir canol am reswm – am mai dyna lle mae trwch y pleidleiswyr yn trigo.

Mae gan Gymru enw am fod ymhellach i’r chwith, yn wleidyddol, na Lloegr – ond ai Gwyrddion Cymreig ydynt? Dylid nodi bod UKIP wedi ennill mwy o dir yn y cymoedd mewn ychydig flynyddoedd nag y mae Plaid wedi ei gyflawni mewn degawdau, a hynny heb unrhyw fath o bresenoldeb nag ymgyrchu ar lawr gwlad yno.

4. Gwendid y Wasg

Does dim gwasg genedlaethol Saesneg gan y Cymry. Mae’r Daily Post yn y gogledd, a’r Western Mail yn y de, ac afrif bapurau bychain rif y gwlith rhyngddynt. Caiff y rhan fwyaf eu newyddion o ffynonellau Prydeinig. Yn yr Alban ceir y Scotsman, y Daily Record, a’r papur newydd cenedlaetholgar newydd The National, ymysg eraill.

O ganlyniad, beth bynnag a wnâi Plaid Cymru, yn y Cynulliad neu yn San Steffan, mae’n annhebygol y bydd y pleidleiswyr yn clywed ryw lawer amdano. Yn y cyfamser maent yn clywed am y Blaid Lafur a’r Ceidwadwyr yn ddyddiol wrth i’r etholiad agosáu.

5. Naifrwydd gwleidyddol

Mae ymdrechion Plaid Cymru i glosio at y Blaid Werdd (blogiais amdano yma – ac nid fi oedd yr unig un), yn dangos diffyg crebwyll gwleidyddol ar ran Plaid Cymru. Plaid Werdd Lloegr a Chymru yw’r rhain (sy’n yn gwbl agored nad ydynt yn malio ryw lawer am y Gymraeg) – yr un blaid sy’n cefnogi atal pobl rhag gyrru ceir, sicrhau nad yw’r economi yn tyfu, dysgu cigwrthodaeth mewn ysgolion, a’i gwneud yn gyfreithlon bod yn aelod o Al-Qaeda. Dydyn nhw ddim, ar hyn o bryd beth bynnag, yn blaid sydd i’w cymryd o ddifrif (fel UKIP, mae’n bosib y byddant yn callio rhywfaint wrth i’r wasg ddechrau tynnu eu polisiau yn afrif rubannau). Serch hynny oll, llwyddasent i wneud i Blaid Cymru edrych braidd yn wirion.

Rwyf wedi blogio yn y gorffennol am dueddiad Plaid Cymru i fod yn rhy neis. Efallai bod neisrwydd y Blaid yn ymateb greddfol i’r modd y mae cenedlaetholwyr yn credu i Gymru ei thrin gan wleidyddion Prydaingarol dros y degawdau – efallai na allen ni ennill y frwydr am rym gwleidyddol, ond fe allen ni ennill y frwydr foesol. Gwlad y menig gwynion, ayyb…

Y broblem yw bod yr SNP bellach wedi dangos bod modd ennill y frwydr am rym wleidyddol, hefyd. A dyw’r blaid honno yn sicr ddim yn naif!

6. Llwyddiant yr SNP

A yw’n bosib bod llwyddiant etholiadol chwaer-blaid y Blaid yn yr Alban yn golygu bod y Cymry cenedlaetholgar wedi gorffwys ar eu rhwyfau ryw ychydig dros y blynyddoedd diwethaf?

Wedi’r cwbwl, os yw tranc y Deyrnas Unedig yn ymddangos yn anochel, efallai y daw er gwaethaf diffyg llwyddiant etholiadol Plaid Cymru. Does dim ond angen iddynt eistedd yn ôl a mwynhau’r sioe.

Y peryg gyda’r safbwynt hwn, wrth gwrs, yw nad yw llwyddiant yr SNP wedi arwain at gynnydd yng nghefnogaeth Plaid Cymru, annibyniaeth i Gymru, na rhagor o rymoedd i’r Cynulliad (cwymp o 9% er mis Medi yn ôl pol piniwn diweddaraf ICM/BBC).

Does dim awgrym chwaith y byddai Alban annibynnol yn golygu Cymru annibynnol – mae dros 40 o wledydd eraill esoes wedi eu hasgaru oddi wrth y DU, a does yr un ohonynt wedi dechrau domino rally.

Ymddengys bod Plaid Cymru bellach yn ddibynnol ar yr SNP i ddadlau eu hachos nhw os oes angen cefnogaeth ar Lywodreath Lafuraidd ar ôl yr etholaid.

Ond y gwirionedd amdani yw y bydd amcanion yr SNP a Phlaid Cymru yn dargyfeirio mwy a mwy wrth i’r naill a’r llall agosáu neu ymbellhau at annibyniaeth. Pleidiau cenedlaethol ydynt, wedi’r cwbl – ni allant ddatrys broblemau ei gilydd.