RSS

Golwg360

MwyCau 

BLOG: Cecru Conwy yn codi cwestiynau


Mae stori Gareth Jones yn dweud cyfrolau am wleidyddiaeth Cymru, meddai Aled G Job…

ROEDD y ffrae ynghylch pwy allai eistedd ar Gabinet Cyngor Conwy yr wythnos hon yn dweud cyfrolau am y ddeinameg wleidyddol yng Nghymru ar hyn o bryd.

Roedd y cyn-Aelod Cynulliad, Gareth Jones, yn gobeithio arwain clymblaid yn enw Plaid Cymru i redeg Cyngor Conwy a fyddai’n cynnwys aelodau Ceidwadol a’r Annibynnol.

Ond, fe benderfynodd Swyddfa Ganolog Plaid Cymru rwystro hyn rhag digwydd gan nad oedden nhw am weld Plaid Cymru yn cael eu gweld yn cyd-weithio gyda’r Ceidwadwyr yng Nghymru ar unrhyw gyfrif.

Bellach mae Gareth Jones a Liz Roberts wedi ymddiswyddo o Blaid Cymru er mwyn galluogi’r trefniant Cabinet i fynd yn ei flaen o dan arweinyddiaeth Annibynnol, a grwp Plaid Cymru ar y Cyngor bellach i lawr i wyth aelod.

Niweidiol

Barn arweinyddiaeth Plaid Cymru oedd y byddai cysylltiad gyda’r Ceidwadwyr yn niweidiol i ddelwedd y blaid ac i’w gobeithion etholiadol pe bai etholiad arall yn cael ei alw eleni. Mae’r farn hon yn ddealladwy iawn. Wedi’r cwbwl, mae arweinydd Plaid Cymru Leanne Wood wedi gosod ei stondin bersonol gwrth-dorïaidd a gwrth-lymder allan yn berffaith amlwg i bawb.

A gyda’r ymchwydd mawr diweddar o blaid Llafur yng Nghymru, a fu’n rhannol gyfrifol am sicrhau nad oes gan y Ceidwadwyr fwyafrif seneddol yn San Steffan, mae yna ystyr arall i’r ‘Wal Goch Gymreig’ erbyn hyn y tu hwnt i lwyddiannau’r tim pel-droed cenedlaethol yn yr Ewros llynedd.

Mae’n amlwg bod y momentwm hwn o blaid Llafur yng Nghymru (boed hynny’n bennaf trwy ymdrechion Carwyn Jones neu/a thrwy boblogrwydd Jeremy Corbyn) wedi chwarae rhan allweddol ym mhenderfyniad Plaid Cymru yn ganolog. Mae’n fodd i gynnal y syniad poblogaidd mai gwlad y chwith ydi Cymru, a bod Plaid Cymru hithau ar ochr iawn y ddadl foesol hon yn wleidyddol.

Ac os digwydd etholiad arall yn yr hydref, mae’n hawdd gweld sut y byddai’r Blaid Lafur Gymreig yn defnyddio unrhyw gysylltiad hwn gyda’r Torïaid fel pastwn cyfleus iawn i golbio Plaid Cymru mewn etholaethau fel Arfon, Ceredigion a Chaerfyrddin, a chryfhau eu neges mai nhw yw gwir blaid genedlaethol Cymru bellach.

Colled

Bu Gareth Jones yn Aelod Cynulliad arbennig dros Plaid Cymru, ac wrth gwrs mi roedd ennill Aberconwy dros y Blaid yn y lle cyntaf yn andros o gamp ynddo’i hun. Mae’r ffaith ei fod o wedi gorfod ymddiswyddo yn golled fawr i’r Blaid ac yn loes calon i nifer fawr o’r selogion sy’n gwybod yn iawn am gyfraniad nodedig y gwr o Landudno dros lawer o flynyddoedd.

Ond realpolitik ydi realpolitik yn enwedig yn yr amgylchiadau sydd ohoni. Yn llawer trech na record Gareth Jones dros y blynyddoedd ac yn drech hefyd na’r weledigaeth oedd ganddo ar gyfer llywio’r dyfodol i Gonwy gyda chabinet o dan arweiniad Plaid Cymru.

Mae’r hanes yn codi nifer o gwestiynau pwysig ynghylch cydnabod dewisiadau pobol ar lefel leol a chenedlaethol. Rhaid cofio bod miloedd o Gymry wedi pleidleisio dros y Ceidwadwyr yn yr etholiadau lleol yn Sir Conwy y mis diwethaf am amryfal resymau.

Mae yna beryg bod dogma bleidiol sy’n dweud bod y Ceidwadwyr fel math o wahanglwyfion gwleidyddol nad oes dichon gwneud yr un dim â nhw, yn fodd i baentio llawer iawn o unigolion gwahanol trwy Sir Conwy gyda’r un brwsh.

Ydi hi’n wir i ddweud fod pob un o’r rhain yn llwyr gymeradwyo holl bolisiau’r Ceidwadwyr yn San Steffan? Ydi hi’n bosib o gwbwl bod yna ganran go lew ohonynt, yn hytrach, wedi pleidleisio dros ymgeisydd yr oeddan nhw’n ei adnabod yn bersonol ac yn credu ei fod wedi gwneud tro da o waith dros eu cymuned ar y cyngor sir dros y pedair blynedd diwethaf?

Pleidiau amherthnasol

Rhaid cofio hefyd bod y ganran o bobol sy’n perthyn i bleidiau gwleidyddol yng Ngwledydd Prydain yn bitw bach erbyn hyn er cymaint yr ymchwydd ifanc o blaid Jeremy Corbyn yn yr etholiad – sef tua 5%. Mi fydd llawer iawn o’r bobl sydd y tu hwnt i’r bybyl bach gwleidyddol hwn yn methu deall pam nad yw pleidiau yn gallu cyd-weithio gyda’i gilydd ar lefel leol, yn enwedig o feddwl am yr heriau ariannol anferthol sy’n wynebu cynghorau lleol yn wyneb y toriadau o San Steffan.

Onid oes rhaid cydweithio ar lefel cynghorau lleol er mwyn delio gyda’r sefylllfa hon?

Mae yna gwestiynau’n codi ar lefel genedlaethol hefyd. Mae gan y Ceidwadwyr bleidlais graidd o tua 25% yng Nghymru. Os ydi Cymru fyth am weld llywodraeth genedlaethol sy’n rhydd rhag y Blaid Lafur sydd wedi rheoli Cymru ers 1999,  ac wedi methu ein gwlad mewn cymaint o ffyrdd gwahanol dros cyfnod hwn, mae’n ymddangos mai’r unig opsiwn arall ydi gweld ryw fath o ddealltwriaeth rhwng Plaid Cymru a’r Ceidwadwyr – yn enwedig o gofio fod y Democratiaid Rhyddfrydol wedi chwythu’u plwc yng Nghymru bellach.

Anathema i lawer, mi wn. Ond o ran lles democratiaeth Gymreig yn unig, siawns y byddai’n llesol i Lafur fod mewn gwrthblaid rhywbryd er mwyn iddyn nhw gael ail-ddiffinio eu hunain a meddwl am syniadau newydd i’r dyfodol.

Dydi bod mewn grym yn ddi-dor am gymaint o flynyddoedd ddim yn llesol iddyn nhw, i’r pleidiau eraill na’r etholwyr chwaith. Does ryfedd bod cymaint o bobol yng Nghymru wedi eu dieithrio o’r broses wleidyddol yma o weld Llafur yn eistedd fel math o lyffant di-symud ar ein bywyd cenedlaethol.

Ceidwadwyr mwy Cymreig?

Fel ymateb i hyn, tybed a fydd y Ceidwadwyr Cymreig yn ceisio datblygu agenda fwy Cymreig yn y dyfodol,fel yr awgrymodd yr Aelod Cynulliad, Darren Millar, yn dilyn yr etholiad diweddar.

Ar hyn o bryd, mae’n anodd dychmygu’r Blaid yn dianc rhag ei hymlyniad greddfol at yr Undeb Brydeinig o gofio bod hwnnw cymaint rhan ohonynt a’u byd-olwg cyffredinol. Ac wrth gwrs, byddai’r amheuaeth ddofn ohonynt fel plaid sydd wedi’i hen blannu yma yng Nghymru yn dilyn eu hanes yn ein gwlad dros y blynyddoedd wastad yn groes y bydd rhaid iddyn nhw ei gario.

Ond o gofio traddodiad y chwith yma yng Nghymru, neu’r traddodiad llafur a rhoi ei enw cywir arno, rhaid cydnabod hefyd bod traddodiad ceidwadol gydag ‘g’ fach yn bodoli yma hefyd  a gwreiddiau yr un mor wydn ganddo.

Trefn newydd

Gyda dyfodiad system bleidleisio newydd i etholiadau’r Cynulliad yn 2020, a allai gyflwyno trefn STV (a fyddai’n golygu y byddai pob un pleidlais yn cyfrif), mae’n bosib y gellid gweld pleidiau cwbwl newydd yn ymffurfio ar gyfer hwnnw.

Tybed a fyddai plaid led-geidwadol, wirioneddol Gymreig, yn gallu ymddangos o’r newydd i geisio manteisio ar y tradddodiad hwn? Plaid heb unrhyw baggage o’r gorffennol, yn gwbwl rydd o’r Blaid Geidwadol Brydeinig. Plaid a fyddai’n gosod pwyslais ar bwysigrwydd y teulu, rhwydweithiau cymunedol, traddodiad a threftadaeth, hunan-ddibyniaeth ac entrepreneuriaeth, ac economi lewyrchus.

Mae pleidiau o’r math hwn i’w gweld ym mhob gwlad dan haul, gan gynnwys llawer iawn o wledydd bychain tebyg i Gymru. Byddai unrhyw ddatblygiad i’r cyfeiriad hwn yn gallu ychwanegu at bliwraliaeth a democratiaeth yng Nghymru.

Bydd stori Conwy a’i holl oblygiadau i Gymru yn rhedeg am beth amser eto, yn siwr.

BLOG: Etholiad wyneb i waered yw’r etholiad rhyfedd hwn

Cyhoeddwyd Mehefin 4, 2017 gan Cymru.

Tagiau: Aled G Jôb, blog, etholiad


Mae pethau wedi newid cymaint i Theresa May, meddai Aled G Job…

Gyda dyddiau’n unig yn weddill bellach yn yr Etholiad Cyfredinol, teg fyddai mentro dweud mai dyma’r etholiad mwyaf bizarre a welwyd yng ngwledydd Prydain ers blynyddoedd mawr.

Ar gychwyn yr ymgyrch, roedd hi’n ymddangos mai cael ei choroni yn hytrach na chael ei hethol fyddai tynged y Prif Weinidog Theresa May, gyda’r polau piniwn yn rhoi mantais sylweddol o 20 pwynt a mwy iddi dros arweinydd y Blaid Lafur, Jeremy Corbyn.

Gyda May yn destun lled-addoliaeth cyhoeddus ar y dechrau o’i gymharu gyda’r canfyddiadau cyffredinol negyddol am Corbyn,  a 200 o’i aelodau seneddol ei hun yn wrthwynebus iddo, y dybiaeth gyffredinol oedd y byddai’r ymgyrch yn un o’r rhai mwyaf unochrog a diflas erioed. Ond, mae geiriau Harold Wilson ” A week is a long time in politics” yn ymddangos yn fwy proffwydol nag erioed heddiw.

Pwy mewn difri calon a ddychmygai y byddai Corbyn yn profi’n ymgyrchydd mor ddygn ac egniol ac yn ennill yr ymgyrch ei hun beth bynnag fydd y canlyniad dydd Iau nesaf?

Gyda ambell bol piniwn yn dangos fod rhai o’i bolisiau sylfaenol megis adfer addysg prifysgol rhad ac am ddim, gwladoli’r rheilffyrdd a chychwyn trethu pobl o’r newydd ar drothwy o £80,000 y flwyddyn yn hynod boblogaidd, mae Corbyn wedi llwyddo i gipio’r dychymyg cyhoeddus mewn modd na welwyd yng ngwleidyddiaeth Gwledydd Prydain ers 20 mlynedd a mwy.

I raddau mae Jeremy Corbyn wedi gallu troi etholiad am Brexit yn etholiad am faterion bara a chaws, ac mae hynny’n sicr yn fanteisiol iddo.

Pwy fyddai’n meddwl?

A phwy fyddai’n meddwl y byddai Theresa May yn cynnal ymgyrch mor drybeilig o sal, yn gwneud sawl tro pedol a diethrio rhai o’i chefnogwyr craidd selocaf gyda’i pholisi o werthu tai pobol yn gyfnewid am ofal cartref?

Ac wrth gwrs, roedd ei phenderfyniad i beidio cymryd rhan yn nadl yr arweinwyr ar  y teledu  hefyd yn fodd i gynyddu’r teimlad cyhoeddus mai arweinydd gwan a di-asgwrn cefn yw Theresa May mewn gwirionedd, yn gwbl groes i’r mantra hwnnw am fod yn arweinydd cryf a sefydlog.

Pwy fyddai’n rhagweld y byddai pleidlais y Democratiaid Rhyddfrydol, a hwythau mor obeithiol o fanteisio ar y 48% a bleidleisiodd o blaid aros yn yr UE y llynedd, yn cael ei chwalu i’r ffasiwn raddau?

Mae’n nodwedd od mewn etholiad hynod od,  bod yr unig blaid sy’n sefyll yn gadarn yn erbyn gadael yr Undeb Ewropeaidd ac a fyddai wedi disgwyl dibynnu ar gefnogaeth hyd at hanner y boblogaeth, wedi cael eu gwasgu cymaint gan y pleidiau eraill.

A phwy fyddai’n dychmygu am funud y gallai plaid genedlaethol Yr Alban, yr SNP, fod mewn sefyllfa i fod yn rhan o glymblaid yn Llundain pe bai’n senedd grog ddydd Iau? A fyddan nhw’n barod i ffeirio’r nod o annibyniaeth er mwyn cael rhannu grym yn Llundain?

Problem Nicola Sturgeon

Cur pen posib i Nicola Sturgeon ond a fyddai hi mewn difrif yn gallu gwrthod cynnig felly a hithau’n wleidydd mor ardderchog sydd ben ac ysgwyddau uchben pob gwleidydd arall yn yr ynysoedd hyn bellach? Ai hi yw’r un i achub Ynys Prydain rhag Brexit dinistriol?

Mae’r etholiad hwn fel petai wedi troi popeth wyneb-i-waered dros yr wythnosau diwethaf. Mae’n ddigon i chwalu pen dyn yn llwyr- ac mae yna wythnos i fynd o hyd!

Ond, mae’n bosib mai’r digwyddiad sydd wedi cael yr effaith mwyaf ar yr ymgyrch hyd yma yw’r bomio dychrynllyd a ddigwyddodd ym Manceinon( gyda digwyddiad tebyg hefyd yn Llundain dros y Sul).

Rhoddodd y bomio derfyn ar unrhyw obeithion oedd gan y Ceidwadwyr i redeg ymgyrch ymffrostgar, gung-ho Brecsitaidd gan gorddi teimladau yn erbyn yr Undeb Ewropeaidd gan y byddai hynny yn gwbl amhriodol o dan yr amgylchiadau.

Ymhellach, roedd y digwyddiad hwn yn fodd i daflu goleuni o’r newydd ar nifer o fethiannau sylfaenol yn yn ystod teyrnasiad Theresa May fel Ysgrifennydd Cartref. Yn sylfaenol, roedd y bomio’n gyfrwng i ddangos y gwirionedd am Brydain heddiw: lle bregus, ofnus, ansicr a di-gyfeiriad.

Tybed a yw’r bomio wedi dwysau’r teimlad hwnnw sydd wedi bod yn cyniwair ym meddwl  cyhoedd dros y misoedd diwethaf mai gambl anferthol a naid i’r tywyllwch yw Brexit yn y bon, ac mewn sefyllfa felly eu bod wedi penderfynu yn eu doethineb mai senedd grog fyddai’r canlyniad gorau i bawb ddydd Iau nesaf?

Efallai mai’r synnwyr bellach yw y byddai clymblaid sy’n cynnwys tri neu bedwar o arweinwyr yn llawer mwy tebygol o geisio datrysiad cymodlon, synhwyrol, a rhesymol gyda’r Undeb Ewropeaidd na gadael y cwbl yn nwylo sigledig Theresa May.

A allwn ni gredu’r polau piniwn?

Mae eraill yn wfftio’r polau piniwn diweddaraf gan amau bod yna rymoedd tywyll ar waith yma er mwyn manipiwleiddio’r farn gyhoeddus a dychryn cefnogwyr traddodiadol y Ceidwadwyr i droi allan ddydd Iau er mwyn rhwystro Jeremy Corbyn.

Beth bynnag am hynny, mae greddf a phrofiad yn dueddol o ddweud wrth ddyn ei bod hi’n annhebyg iawn y bydd “Middle England”- y bloc anferthol ceidwadol hwnnw sy’n penderfynu pob etholiad cyffredinol- yn troi cefn ar Theresa May ddydd Iau. Ond wedyn, pwy a wyr erbyn hyn a ninnau’n byw mewn cyfnod mor gyfnewidiol ac ansicr.

Mae’n debyg y bydd y canlyniad yn dibynnu’n llwyr ar faint o gefnogwyr y ddwy brif blaid a gaiff eu sbarduno i fynd i bleidleisio ddydd Iau. Mae ystod canrannau cefnogaeth y Ceidwadwyr mewn polau dros yr wythnosau diwethaf yn amrywio o 42% i 49% o’r etholwyr a chanrannau Llafur yn amrywio o 33% i 38%.

Gyda’r ffasiwn ystod hwn, gallai mantais y Ceidwadwyr mewn seddi fod yn 120 ar y naill law neu fe alle nhw golli eu mantais seddau yn llwyr(Colli 12 sedd+ a chymryd y bydd Llafur yn cadw gafael ar eu seddau presennol) ar y llaw arall. Pe bai Llafur yn gallu cyrraedd 38%, byddai hynny’n fwy na thebyg yn gwarantu senedd grog.

Yn y model a ddefnyddiwyd gan Yougov i fesur y pleidleiswyr hyn, rhagwelir y bydd 51% o bobl ifanc rhwng 18 a 25 yn troi allan i bleidleisio dros y Blaid Lafur. Cofier bod hyd at 2 filiwn o’r bobol ifanc hyn wedi cofrestru o’r newydd i bleidleisio, a dyna’r rheswm y mae’r bwlch a ddangosir gan Yougov rhwng y ddwy brif blaid mor dynn (3%).

Mae’r polwyr eraill yn dueddol o amau a fydd y bobl ifanc hyn yn ddigon ymroddedig i droi allan i’r graddau hyn ddydd Iau, ac yn rhagweld felly mai 35% o’r garfan hon fydd yn bwrw pleidlais yn y pendraw, gan olygu y bydd gan y Ceidwadwyr fantais o tua 10% i 15% ddydd Iau.

Mi ddywedodd y Ffrancwr Jean Jacques Rosseau unwaith mai dim ond yn ystod etholiadau cyffredinol yr oedd pobl Lloegr yn rhydd mewn gwirionedd( ac mi fyddai ei ddadl o yr mor berthnasol inni’r Cymry hefyd mae’n debyg).

“Unwaith y maent wedi dewis eu cynrychiolwyr seneddol, maent yn dychwelyd i fod yn gaethweision iddynt,” meddai.

Yn sicr, mae’r cyfnod hwn yn teimlo’n un ymryddhaol iawn a llawn gobaith ar sawl ystyr, Mae yna deimlad bod llawer o’r hyn y mae ein gwleidyddion wedi bod yn ei bedlera ers sawl blyddyn bellach wedi cael ei herio’n gynyddol dros yr wythnosau diwethaf ac mae hynny’n beth llesol iawn i ddemocratiaeth.

Does ond gobeithio y gellid herio barn Rousseau ar ol dydd Iau a pharhau i gadw golwg barcud ar ein cynrychiolwyr wrth iddynt fynd ati i reoli ar ein rhan dros y blynyddoedd nesaf.

BLOG: Leanne – be’ yn y byd mae hi’n wneud?


Dylan Iorwerth sy’n codi cwestiynau am dactegau etholiad arweinydd Plaid Cymru

Mae’n bosib mai syniad beiddgar i gael sylw ar ddechrau ymgyrch anodd ydi awgrym Plaid Cymru y bydd ei harweinydd, Leanne Wood, yn sefyll yn y Rhondda yn yr Etholiad Cyffredinol.

Y ddadl hyd yn hyn ydi fod hwn yn ‘etholiad argyfwng’ a bod angen yr ymgeiswyr cryfa’ a’r bobol gryfa’ yn San Steffan er mwyn cael dylanwad.

Yn amlwg, mi fydd hi’n anodd i Blaid Cymru gael sylw – mae hynny’n wir am bob ymgyrch Brydeinig; mi fydd hyn yn oed yn fwy gwir am ymgyrch lle mae Brexit yn brif bwnc, a Britain ydi’r Br.

Mae’n debyg mai’r ddamcaniaeth ydi y byddai Leanne Wood yn cael sylw, yn rhannol oherwydd ei fod i’w weld yn gam mentrus ynddo’i hun.

Mae’n wir fod gan Leanne Wood broffil Prydeinig uwch na’r un gwleidydd arall o fewn y Blaid ond mae hynny’n dibynnu mwy ar un ateb i Nigel Farage ddwy flynedd yn ôl nag ar berfformiadau diweddar.

Y cwestiynau sy’n codi

Felly, a ydi hi a Phlaid Cymru wedi meddwl o ddifri am ystyr dyfnach penderfyniad o’r fath ac am y negeseuon sydd ymhlyg hyd yn oed mewn chwarae-bach o gwmpas y syniad?

I ddechrau, mae’n awgrymu bod un sedd o blith 650 yn San Steffan yn bwysicach nag un sedd o blith 60 yn y Cynulliad – hyd yn oed os oes yna rhyw fath o argyfwng Prydeinig.

Yn ail, mae’n golygu y bydd rhaid iddi roi’r gorau i arweinyddiaeth Plaid Cymru, neu geisio newid y rheolau i ganiatáu i aelod yn San Steffan gael arwain unwaith eto. Ydi honno’n neges dda gan blaid sy’n arddel hunan-lywodraeth ac, weithiau, annibyniaeth.

Mi fyddai symudiad o’r fath yn creu dadlau o fewn ei phlaid ei hun; y dewis arall fyddai fod un o’r Aelodau Cynulliad eraill uchelgeisiol sydd ganddi yn cymryd y swydd … er y byddai ambell un, falle, yn falch o’r cyfle, pa ddylanwad fyddai gan Leanne Wood wedyn yn San Steffan?

Yn drydydd, yn groes i’w chymeriad hi, mae’n cyfleu neges anffodus braidd am weddill ei phlaid ei hun – mai hi ydi’r unig un a all wneud argraff.

Hyd yn oed pe bai’r dacteg yn gweithio yn yr etholiad yma, mae oblygiadau gwirioneddol cwestiynau o’r fath am aros yn llawer hwy.

A’r pethau arwynebol…

Mae yna gwestiynau mwy arwynebol hefyd.

Be’n union fyddai’r neges i bobol y Rhondda? Fod Leanne Wood yn eu cymryd o ddifri’, neu’n barod i’w defnyddio nhw? Mae blas chwarae gwleidyddiaeth ar y syniad.

Beth petai hi’n ennill ac yn ildio’i sedd yn y Cynulliad ar ôl dim ond blwyddyn? Ai’r gambl ydi y byddai Llafur wedi gwanhau digon i golli isetholiad i’r Cynulliad hefyd? Gambl a allai golli sedd a cholli dylanwad pellach ym Mae Caerdydd.

Pe bai Leanne Wood yn ennill ac yn un o bedwar, falle bump, o ASau Plaid Cymru yn San Steffan, faint o ddylanwad fyddai ganddi? A fyddai ganddi well llwyfan felly na thrwy fod yn arweinydd Plaid Cymru yn y Cynulliad?

A beth petai hi’n colli? Fymryn yn well neu waeth nag ennill?

BLOG: “The Great British Delusion-off”

Cyhoeddwyd Ebrill 6, 2017 gan Y Blog Gwleidyddiaeth.

Tagiau: Aled G Jôb, blog, ceidwadaeth


Theresa May yn arwyddo llythyr gadael yr Undeb Ewropeaidd (Llun: Christopher Furlong/PA Wire)
‘Rhithdyb’ ydi’r enw Cymraeg am delusion. Mae’n air da oherwydd ei fod yn cyfuno dau gysyniad yn y bon, sef rhywbeth nad yw’n bod o gwbwl, a’r elfen o dybiaeth sy’n gorfod bod yn rhan o hynny hefyd.

Ac mae’n air sy’n briodol iawn ar hyn o bryd, o gofio bod Prif Weinidog Prydain wedi tanio Erthygl 50, sy’n dynodi y byddwn bellach yn gadael yr Undeb Ewropeaidd.

Gyda chymaint o gyfresi teledu “The Great British…” wedi bod ar ein sgriniau hyd at syrffed dros y blynyddoedd diwethaf, mae’n ymddangos i mi fod rhai o wleidyddion amlycaf San Steffan wedi bod yn ysu cael llunio eu cyfres eu hunain fel rhan o’r broses hon.

A pha well enw a ellid ei roi ar y bennod gynhyrfus newydd hon yn ein hanes na’r Great British Delusion-Off gan fod rhithdybiaeth mor ganolog i bopeth sy’n digwydd yn wleidyddol ar hyn o bryd?

Cyfleon? Pa gyfleon?

Am fisoedd bu’r wasg boblogaidd a’r consensws cynyddol Doriaiddd/UKIPaidd sy’n nodweddu Lloegr erbyn hyn yn glafoerio am adael yr Undeb Ewropeaidd gan son yn ddi-baid am yr holl gyfleon byd-eang anferthol a fyddai’n dod i’n rhan wedi i Brydain gael ei thraed yn rhydd.

Doedd y gweision sifil sy’n gweithio ar Brexit ddim am gael eu heithrio o hyn chwaith wrth iddyn nhw fathu’r enw “Empire 2.0″ am y prosiect fyd-eang newydd a fyddai’n cael ei lawnsio ar y llwyfan rhyngwladol, syniad a fyddai’n gwbwl chwerthinllyd oni bai am y baggage hanesyddol erchyll sy’n perthyn i’r ymherodraeth wreiddiol.

Ar un ystyr, mae’n rhyfeddol sut y mae’r meddylfryd hwn wedi magu cymaint o draed yn ddiweddar gan gipio dychymyg cymaint o wleidyddion a phobl gyffredin yn Lloegr. A llawer yng Nghymru hefyd gwaetha’r modd.

Anghenfil y Ceidwadwyr

Rhan o gryfder cynhenid Ceidwadaeth dros y blynyddoedd yw ei bod hi wedi gallu tynnu ar dri thraddodiad gwahanol er mwyn manteisio ar gyfnodau ac amgylchiadau amrywiol yn eu tro. Hyd yma, bu’r traddodiadau gwahanol yn gallu cyd-fyw yn hwylus iawn gyda’i gilydd, a chyd-weddu gyda’i gilydd hefyd.

Y traddodiad cyntaf ydi’r geidwadaeth glasurol a hyrwyddwyd gan y meddyliwr Edmund Burke, gyda’i bwyslais ar y “little platoons” hynny oedd yn sail i gymdeithas sifig lwyddiannus, megis y teulu, cymdeithasau a rhwydweithiau lleol oedd yn cynnig sefydlogrwydd a gwreiddiau i unigolion.

Yn ail, ceir y Geidwadaeth farchnad-rydd, sy’n pwysleisio rol hanfodol masnachu mewn bywyd, ac mai trwy ganiatau marchnad rydd di-lyffethair y mae sicrhau ffynniant unigolion a gwledydd unigol. Efallai mai Margaret Thatcher oedd y Prif Weinidog Ceidwadol a nodweddai’r geidwadaeth hon orau,a hynny yn ystod yr 80au.

Y math o geidwadaeth olaf yn y drindod yw Ceidwadaeth Genedlaetholgar sydd yn draddodiadol wedi dyrchafu rol Prydain yn y byd ac yn mynnu bod yna ryw neilltuolrwydd( exeptionalism) yn perthyn iddi. Er ei bod hi’n ddyddiau cynnar, mae’n bosib dadlau bod Theresa May eisoes yn ymgorffori’r math hwn o Geidwadaeth, gyda’i geiriau am “a red, white and Blue Brexit” a’i hymffrost fod Brydain megis “unstoppable force” yn y byd sydd ohoni.

Beth am Gymru?

Yma yng Nghymru, bu disgwyl mawr mewn rhai cyfeiriadau am weld cenedlaetholdeb Lloegr yn deffro yn y gred y byddai hynny rywfodd o fudd i Gymru, ac yn pwysleisio’r ffaith ein bod yn ddwy wlad hollol wahanol. Ac wrth gwrs, does dim amheuaeth mai cenedlaetholdeb Seisnig amrwd sydd yn gyrru’r agenda wleidyddol ar hyn o bryd.

Ond y caswir ydi bod y cenedlaetholdeb hwn eisoes wedi ail- wisgo mantell cenedlaetholdeb Prydeinig er mwyn delio gyda’r heriau o wynebu bywyd y tu hwnt i’r Undeb Ewropeaidd. Mae pob argoel y bydd y Ceidwadwyr yn mynd ati i geisio gwanio seneddau Cymru a’r Alban o hyn allan er mwyn gallu sefyll yn unol fel Prydain eto ar lwyfan y byd.

Diau y clywir son mawr am y “Single British Market” dros y misoedd nesaf fel cyfiawnhad dros hynny. Ac er y gwag obeithio Cymreig, does dim arwydd o gwbl fod arweinwyr ceidwadol Lloegr hyd yn oed wedi dechrau meddwl am fodloni byw fel Lloegr o hyn allan – mae “Prydain” yn parhau’n llawer rhy bwysig iddyn nhw o ran eu seicoleg, eu hanes, eu statws ac o ran y modd y maen nhw’n gweld eu dyfodol.

Tybed ai’r hyn sy’n digwydd o’n blaenau heddiw yw fod hanes ar fin dal i fyny gyda rhithdybiaethau y Ceidwadwyr sy’n gymaint rhan o rithdybiaethau Prydain Fawr amdani hi ei hun ddoe a heddiw?

BLOG: Pwy sy’n mynd i lle yn Uwch Gynghrair Cymru


Mae’r cyfnod gwallgo’ gyda ni eto – y ffenestr drosglwyddo bêl-droed. Mae’n amser lle mae gohebwyr yn holi rheolwyr, creu sïon… ac erbyn diwedd Ionawr mae ffair fawr ar y teledu o ohebwyr y tu allan i lawer o stadiymau, a chefnogwyr yn gwneud lol.

Felly, be’ sy’n debygol o ddigwydd y mis yma?

Yn Uwch Gynghrair Cymru mae symudiadau wedi digwydd yn barod. Y stori fawr ei fod arwr Bangor, Sion Edwards, wedi symud i’r Rhyl ar fenthyg tan ddiwedd y tymor. Dydi Sion Edwards heb chwarae llawer y tymor hwn, felly symudiad da i’r ddau barti.

Mae chwaraewr canol cae Y Rhyl, Rob Hughes, yn sumud ‘down under’ i Awstralia, ac mae Ashley Young oedd ar fenthyg o Fangor yn gadael y clwb oherwydd ei waith.

Lawr yn y canolbarth, mae cyn-chwaraewr Port Talbot yn gadael Aberystwyth am Lanelli, gyda theulu ifanc oedd yn teimlo bod y teithio’n ormod. Mae Aber hefyd wedi arwyddo’r chwaraewr dawnus Jon Owen o Landudno. Mae Aber wedi arwyddo cyn chwaraewr Bangor Lee Healey ac Elliot Scotcher o Ferthyr, yn amlwg doedd y rheolwr Mathew Bishop ddim yn hapus efo’i garfan.

Mae Llandudno wedi bod yn brysur, gyda’r amddiffynnwr Nathan Peate yn symud i’r Derwyddon yng Nghefn Mawr. Ac mae rheolwr y Derwyddon, Huw Griffiths, yn brysur yn ceisio eu cadw nhw yn y gynghrair. Mae Filippo Mosetti Casaretto wedi glanio o ‘Serie D’ yr Eidal, ac mae wedi llwyddo i estyn cytundeb Corey Roper o Wrecsam tan ddiwedd y tymor.

Mae newyddion da i gefnogwyr Y Bala gyda Stuart Jones yn arwyddo cytundeb – er mai yr ha’ diwetha’ y cyrhaeddodd o.

Yn sicr gyda Phrestatyn a Chaernarfon yn brwydro am ddyrchafiad i’r gynghrair, mi fydd hi’n werth cadw golwg ar symudiadau yn y ddau glwb yma hefyd. Gwyliwch y gofod hwn am fwy o drosglwyddiadau yn y dyddiau ac wythnosau nesa’ cyn y diwrnod mawr ddiwedd y mis…

BLOG: Annibyniaeth yw’r unig ffordd o newid Cymru


Joe Chucas
Mae pethau’n mynd o ddrwg i waeth i Gymru. Yr ydym yn dal i fod o dan Lywodraeth geidwadol, er nad ydi’r Ceidwadwyr erioed wedi ennill mwyafrif o seddi yma.

Derbyniwn yr un model o wleidyddiaeth adain dde Brydeinig o hyd; y fath o wleidyddiaeth ‘synnwyr cyffredin’ sy’n golygu cymorthdaliadau i’r cwmnïau tanwydd ffosil, talu am arfau niwclear allem ni fyth defnyddio, gostyngiadau trethi i’r cyfoethog a lleihau budd-daliadau i bobol anabl.

Mae gan y Deyrnas Unedig y gyfradd isaf o symudedd cymdeithasol (hynny yw, gallu person i godi yn statws economaidd) yng ngorllewin Ewrop, ac rydyn ni nawr wedi penderfynu gadael yr Undeb Ewropeaidd, a oedd yn rhoi £245m yn fwy i Gymru nag oedd Cymru yn talu iddo.

Ar ben hynny, mi fydd Brexit yn debygol o effeithio ein heconomi’n wael, yn ystod cyfnod pryd mae Cymru’n parhau i fod yn wlad dlotaf y Deyrnas Unedig.

Ymddengys ein bod ni wedi gadael yr Undeb Ewropeaidd oherwydd gorwelion ynysig wleidyddol Prydain- adlewyrchiad o’r agweddau ymerodraethol sydd nawr yn trechu’r Unol Daleithiau ar ôl etholiad Trump. Ceir system dwy blaid sy’n fwyfwy seiliedig ar gae ffiniau, osgoi trafnidiaeth agored pobol, diwylliannau a chynhyrchion a- medd cefnogwyr Ukip- ‘gofalu am ein pobol ein hunain’.

Beth yw ein dyfodol fel cenedl?

Pam ddylen ni ddilyn yr un llwybr fel Teyrnas Unedig sy’n difetha’r amgylchfyd, gorfodi pobol dlawd i ddefnyddio banciau bwyd, bomio pobol ddiniwed ac wedyn gwrthod mynediad y bobl ddiniwed yma- gan gynnwys plant – i’r wlad sydd wedi difetha eu bywydau?

Mae angen i Gymru adfywio ei gwleidyddiaeth ac edrych ar ei hunan a gwledydd bychain eraill a sylwi ein bod ni’n gallu cyflawni cymaint mwy. Mae angen datganoli llwyr fel bod Cymru’n gallu penderfynu beth sydd orau i’w hunan, mae angen cytundebau masnach ledled y byd, a chytundebau amlochrog dros yr amgylchedd, hawliau dynol a safonau cynhyrchion, ac felly’r cymysgedd gorau o weithio ar y materion byd-eang a’r materion lleol yn y ffordd fwyaf effeithlon.

Yn fyr, mae angen i Gymru edrych ar weithio tuag at annibyniaeth mewn Ewrop agored, yn yr un ffordd mae’r Alban yn edrych nawr. Dyw Cymru ddim yn fach. Mae hi’n fwy na 135 gwlad, ac os ydyn ni’n edrych ar y gwledydd sy’n cael eu llywodraethu gorau, fel arfer y rhai bach ydyn nhw!

Gwledydd bychain sy’n llwyddo

Yn yr esiamplau o wledydd bychain llewyrchus sy’n dilyn, prin sydd wedi cael unrhyw beth yn agos at y nifer o adnoddau naturiol mae Cymru wedi cael fel gwlad. Crud y chwyldro diwydiannol oedd Cymru – Amlwch ym Môn a wnaeth reoli pris copr ar farchnadoedd y byd; yn Sir Gaernarfon oedd y ddwy chwarel lechi fwyaf yn y byd; a’r Barri a Chaerdydd oedd y porthladdoedd mwyaf yn y byd.

Dylid ystyried datblygiadau gwledydd bychain eraill, yn enwedig y gwledydd nordig (ond allem ni ystyried datblygiadau yng ngwledydd fel Costa Rica, Ciwba, ac yn y blaen hefyd) a sylwi taw ni yn unig all newid ein dyfodol er gwell.

Dechrau da byddai mabwysiadu system llywodraethiant y gwledydd Nordig – system pleidleisio luosogaethol amlbleidiol sy’n seiliedig ar glymbleidiau a chytundebau yn lle gwrthwynebiaeth gyson afresymol rhwng dwy blaid.

Y sioc fwyaf i’r system fyddai’r ‘ddemocratiaeth gymdeithasol’ (Social democracy) y mae’r gwledydd yma yn ei dilyn- gyda gwariant cyhoeddus uchel, gwladwriaeth les mwy cyflawn sy’n seiliedig ar hyrwyddo symudedd cymdeithasol a rhyddid personol, tra bod y trethi uchel ar gyflog yn sicrhau anghyfartaledd a thlodi isel.

O ran yr economi, mae yna elfennau cyffredin ymysg y gwledydd nordig i gyd: system gorfforaethol lle mae cynrychiolwyr o undebau a chyflogwyr  yn trafod telerau a pholisïau’r farchnad lafur o dan gyfryngiad y Llywodraeth. Mae yna ymrwymiad tuag at feddiant preifat a chyfalafiaeth masnach rydd profedig- trafnidiaeth agored o bobol, cynhyrchion a chyfalaf. Mae hwn wedi galluogi iddynt gyrraedd safonau bywyd uchel.

Yn y gwledydd yma, mae pobol yn sylwi bod datblygiad angen pwrpas- os nag yn ni’n fwy addysgedig, iachus neu’n hapus, beth yw’r pwynt o gynyddu allbwn – sef CMC – y wlad? Mae angen ystyried mynegyddion eraill megis tlodi, anghyfartaledd, cyfeirnod GINI, ac ôl traed Carbon, a chreu cymdeithas lewyrchus ond hapus.

Ysbryd Lloyd George, Bevan a Gwynfor

Pam na ddylai Cymru adfywio ei gwleidyddiaeth yn ei modd arloesol ei hun, yn yr un ysbryd â Lloyd George, Aneurin Bevan a Gwynfor Evans? Tri dyn oedd yn hollol afresymol yn eu disgwyliadau am newid, a ysbrydolodd sefydliad y wladwriaeth lles a’r GIG, a llywodraeth i Gymru.

Mae cynnydd yn ddibynnol ar bobol afresymol. Trwy fod yn afresymol y gallwn ni greu Cymru sydd – trwy’r system nordig- ddim rhagor yn ddiurddas a ddinod, ond, yn llewyrchus a theg, yn agored ac yn gwneud penderfyniadau, chwedl Gwynfor, “gyda’n cefnau’n dipyn yn fwy syth, ac yn dal ein pennau’n dipyn yn uwch”.

DADANSODDIAD: Donald Trump oedd yr unig un wnaeth ddarogan yn gywir


Am wahaniaeth mewn pedair awr ar hugain. Echnos roedd ymgyrch Hillary Clinton yn hyderus ei bod hi ar fin cipio’r arlywyddiaeth.

Mewn rali o flaen 34,000 o bobol yn Philadelphia, roedd hoelion wyth y blaid Democrataidd yno, ynghyd â Jon Bon Jovi, Bruce Springsteen, yr Obamas a’r Clintons a’r dorf yn optomistaidd bod yr Unol Dalieithau ar fin ethol menyw i’r Tŷ Gwyn. Neithiwr, roedd y freuddwyd honno’n ddeilchion.

Rhagfynegais gydag awdurdod fan hyn yr wythnos ddiwetha’ y byddai Clinton yn ennill. Pam? Oherwydd roedd y polau piniwn yn ffarfiol iddi a’i llwybr i gyrraedd y 270 pleidlais yn y coleg etholiadol yn ymddangos gymaint yn haws nag un Trump.

Yn wir, ar noson yr etholiad, cyn i’r blychau pleidleisio gau, roddodd CNN 268 o bleidleisiau yng ngholofn coleg etholiadol Clinton, gan olygu mai ond un dalaith ymylol bach byddai’n rhaid iddi ennill er mwyn cyrraedd 1600 Pennsylvania Avenue.

Roedd y sylwebyddion gwleidyddol a’r arolygon barn wedi darogan yr etholiad hwn yn anghywir. Dim ond un dyn oedd yn gyson yn ei broffwydo cywir – a’r darpar-Arlywydd Trump oedd hwnnw.

Y ‘Rust Belt’

Yn gyson yn ystod yr ymgyrch, dywedodd Trump y byddai’r etholiad yn cael ei benderfynu yn nhalieithau’r ‘Rust Belt’ yn y gogledd ddwyrain, yr hen dalieithau diwydiannol sydd wedi wynebu cymaint o drafferthion a diweithdra yn ystod y blynyddoedd diwetha’.

Rhagfynegodd Trump yn gywir ei fod am ennill Wisconsin, talaith sydd wedi pleidleisio i’r Democratiaid ers degawadau a thalaith ni wnaeth Clinton troedio unwaith yn ystod y misoedd diwethaf a chanslodd Trump rali yno dydd Sadwrn gan fod ei strategwyr yn bendant o’r farn na allai ennill y dalaith.

Ond ennill y dalaith hon y wnaeth a Pennsylvania a Michigan hefyd. A dyma oedd trafferth mawr Mrs Clinton, gan mai dyma oedd ei “firewall states”, y talieithau oedd yn golygu bod ei llwybr hi at 270, cymaint yn haws. Pwy fyddai wedi rhagweld na fyddai’r etholiad yn cael ei benderfynnu, yn Fflorida, Ohio neu North Carolina, ond yn nhalieithau “diogel” Mrs Clinton yn y gogledd ddwyrain.

Felly beth aeth o’i le yn ymgyrch y Democratiaid? Yn sicr roedd ganddynt llu o fanteision – peirianwaith effeithiol, mwy o arian i wario ac ymgeisydd profiadol ac abl. Ond efallai dyma oedd hefyd ei gwendid pennaf. Mewn etholiad ble roedd etholwyr yr Unol Dalieithau am roi cic i’r sefydliad, roedd gan y Democratiaid ymgeisydd oedd yn ymgorffori’r sefydliad elitaidd yn y wlad i’r dim.

Hefyd, roedd gan Trump neges gyson a fe weithiodd yn galed i apelio at ddemograffeg mwyaf yr wlad, sef pobl gwyn, dosbarth gweithiol, demograffeg y gellid dadlau sydd wedi ei hanwybyddu ers cyfnod Ronald Reagan. Methodd Clinton hefyd a sicrhau bod y demograffeg oedd fod yn driw iddi hi yn pleidleisio mewn niferoedd a fyddai wedi ei chodi’n uwch na Trump – menywod, pobl ifanc, pobl ddu a Hispanics.

Yn anffodus iddi hi, roedd wedi cael anhawster i danio brwdfrydedd ei chefnogwyr craidd.

Be’ nesa’?

Bydd gan Darpar-Arlywydd Trump llawer o waith i wneud ei geisio cymodi a thynnu’r wlad at ei gilydd. Amser a ddengys os bod ganddo’r gallu a’r awydd i wneud hyn. A beth nesaf i’r Democratiaid?

Y Gweriniaethwyr oedd fod i wynebu’r rhyfel cartref wedi’r etholaid hwn, ond y Democratiaid bydd angen y dadansoddiad treiddgar.

Un peth sy’n sicr, mi fydd colli talieithau y ‘Rust Belt’ yn ysgogi’r rheiny ar chwith y blaid megis Bernie Sanders ac Elizabeth Warren ac wrth i’r Clintons adael y llwyfan gwleidyddol wedi 40 mlynedd, bydd bwlch amlwg yn y Blaid Ddemocrataidd sydd angen ei lenwi.

BLOG: Dw i wedi ymuno â chôr cerdd dant! (Rhan 1)


Ymhen tair wythnos, fe fydd yr Wyl Cerdd Dant yn ymweld â Phwllheli. Eleni, mae Non Tudur yn edrych ymlaen at ei morio hi yng nghanol y cerdd dantwyr profiadol…

A dyna ni. Dw i wedi ei gwneud hi. Wedi camu o’r ochr dywyll, ac wedi gweld y golau (i eraill, dw i wedi gwerthu mas, wedi mynd yn gul, ac wedi colli arni). Dw i wedi ymuno â chôr cerdd dant.

Nid unrhyw gôr, ond côr mawr at Ŵyl Cerdd Dant 2016 ym Mhwllheli ganol Tachwedd, o dan arweiniad dwy arglwyddesau’r byd cerdd dant, Gwenan Gibbard ac Alwena Roberts. Daeth y gwahoddiad gan Gwenan, ar ôl i mi gyfaddef wrthi un tro bod gen i (a sawl un arall) ryw ysfa gref i brofi cerdd dant ryw ddydd. Ie, ha ha. Yn anffodus, mae Gwenan yn un anodd iawn i’w gwrthod am ei bod hi mor dirion ei natur.

“Paid a phoeni, bydd rhai ohonyn nhw erioed wedi canu cerdd dant o’r blaen,” meddai, fel mêt. Ac yna’r fwyell: “A digwydd bod, mi fyddwn ni yn canu ar gainc enwog dy fodryb Nan, ‘Penyberth’.” Dyna selio’r ddêl.

Serch hynny, fe fyddai’n golygu teithio hanner awr yn ôl a blaen bob nos Fercher am ddeg wythnos gyfan. Minnau a babi blwydd yn ordueddol o ddeffro yng nghanol nos. Beth ddaeth dros fy mhen? Wedi oes o wadu f’etifeddiaeth, a nosweithiau di-ri’ yn beirniadu cerdd dant ar y soffa adre’, dyma gyfle i fyw’r peth drosof i fy hun.

Roedd yn gynnig unwaith mewn oes. Doedd dim amdani ond cytuno.

Ond fydda i ddim yn nabod neb…

Mae hyn yn bwynt dilys. Os byddwch yn ymuno â chôr ym mherfeddion y fro Gymraeg, mae’n debyg y bydd y lleill yn nabod ei gilydd yn dda IAWN. Hyd yn oed os ydyn nhw wedi hel at ei gilydd o bob cornel o Lŷn ac Eifionydd ac o Arfon.

D’yn nhw ddim wedi arfer gofyn ‘un o le ydach chi?’ gan eu bod i gyd yn adnabod ei gilydd yn dda IAWN. Ond edrychodd neb yn gam arna i, diolch byth. Maen nhw’n deall y sgôr. Ry’n ni yno i ganu cerdd dant. Yr efengyl sanctaidd.

Yn ei deall hi

Daeth tua 70 i’r ymarfer cyntaf diolch i apêl hwyliog Gwenan. Mae’r nifer wedi aros yn lled gyson trwy’r ymarferion cyntaf, er i haul mis Medi ildio’i le i dywyllwch yr hydref gyda phob ymarfer.

Mae grwn naturiol swynol yn perthyn i griw sydd wedi hen arfer â chyd-ganu cerdd dant – fel sŵn tonnau bach yn torri ar draethell unig. Rhyw asio cyfrin. Mae eisiau ychydig bach o grap ar gerddoriaeth arnoch chi i ddilyn ymarferion.

Cyfle neu ddau sydd yna i ddysgu llinellau’r altos neu’r sopranos ar eich pennau eich hunain, yna pawb drostyn nhw eu hunain wedyn a hei lwc i chi (a chlustfeinio’n slei bach ar eich cymdogion hyderus – cofiwch sodro’ch hun yng nghanol cantorion eich cyfryw lais).

Ond r’yn ni mewn dwylo da; o fewn dau ymarfer roedd o leia’ bedwar pennill yn y bag. Waw.

BLOG: Banio’r burkini

Cyhoeddwyd Medi 19, 2016 gan Blog Meddwl.

Tagiau: blog, burkini, ffasiwn, gwenllian jones, rhyddid


Heddlu Ffrainc yn gorfodi dynes i ddiosg ei burkini ar draeth
Os fasa’ burkinis wedi bod ar silffoedd Tammy Girl ar stryd fawr Bangor pan o’n i’n dair ar ddeg, mi fysa’n arddega’ i wedi bod yn lot mwy o sbort. ‘Di gwallt frizzy a bacne ddim yn lot o hwyl ar adeg lle ti’n teimlo fel bod y byd i gyd yn cyfri’r sbotia ar dy groen di.

Are you ‘Beach Body Ready’? Nadw, Cosmo/Protein World/y rhyngrwyd. Dw i’n blotchy, dw i’n chwysu mewn llefydd od, ac ma gen i res o blorynnod fel y Glyderau ar fy nghefn i. Ond diolch am ofyn.

Bellach, dw i wedi dysgu sut i anwybyddu pobol a billboards fasa’n ffafrio ‘mod i’n cuddio yn yr atig yn lle dod allan yn gyhoeddus efo chydig o cellulite. Ac o ganlyniad, dw i’n eitha hapus efo fy ngwisg nofio fy hun.

Ond mae gen i ffrinidau sy’n dechra gweld y burkini fel posibiliad newydd. Tydyn nhw ddim, o angenrheidrwydd, fymryn yn llai hyderus. Mater o ddewis ydi o. Does gan Islam ddim monopoli ar wisgo’n gymhedrol. Dw i wedi gweld digon o ferched ar draeth Dinas Dinlle yn gwisgo crysau hir neu sarongs dros eu gwisgoedd nofio, beth bynnag fo’r rheswm am hynny.

Pan ddyluniodd Aheda Zanetti y burkini yn Awstralia nôl yn 2004, mi wnaeth hi hynny ar gais ei nîth oedd yn cael trafferth ar ei thîm pêl-rwyd. Roedd ei phenwisg hi yn y ffordd, a gweddill ei gwisg yn boeth ac yn anaddas ar gyfer unrhyw fath o ymarfer corff. Mi ddyluniodd Aheda wisg mwy ystwyth, oedd yn ei galluogi i chwarae i orau ei gallu fel ei chyd-chwaraewyr, heb orfod cyfaddawdu arferion ei chrefydd. A dyna eni’r burkini.

Felly dyfeisiwr moslemaidd, ia, ond efo’r bwriad o alluogi merched i gymysgu a chymryd rhan mewn cymdeithas heb rwystr. Dim on hanner yr enw sy’n cysylltu’r burkini i Islam. Mae’r hanner arall yn perthyn i ddyfeisiad gorllewinol (yn ei ffurf modern, o leia’), y bicini. Symbol o ryddid! Mae merched yn rhydd i wisgo be’ fynnan nhw!

Diddorol felly bod hwnnw wedi cael ei wahardd hefyd yn y 1960au (mewn sawl gwlad, gan gynnwys arfordir yr Iwerydd yn Ffrainc) am ddangos gormod o gnawd. ‘Da chi ffansi gneud y’ch meddwl i fyny, hogia? Mi aeth y Pab mor bell â deud ei fod o’n BECHADURUS. Dw i’n dal i drïo ffeindio allan be’ oedd ei farn o ar Speedos.

Un o’r pethau’ sy’n fy nghorddi fi fwya am y gwaharddiad yn Ffrainc ydi honiad yr awdurdodau bod gan y peth rhywbeth i’w wneud efo sicrhau rhyddid i ferched, a’u rhagdybiaeth bod pob merch sy’n gwisgo burkini dan rhyw fath o ormes.

Siawns, os oes yna gymaint o ferched o gwmpas yn cael eu gorfodi mewn i wisg yn erbyn eu hewyllys, nad y wisg ei hun ydi’r broblem? Ond beryg bod gorfodi dynes i dynnu ei dillad i ffwrdd o flaen pedwar dyn canol oed yn haws nag edrych ar y broblem go iawn, sy’n bodoli ymhob cymdeithas. Crefydd neu beidio.

Ddechrau’r haf, mi es i i deithio o gwmpas Iran – gwlad llawn hanes, ac yn gartref i’r bobl mwya croesawgar ar wyneb daear. Ond gwlad thocrataidd hefyd, sy’n gorfodi merched i guddio’u gwallt dan benwisg ers 1984. Yn y 1930au, roedden nhw’n cael eu curo am wisgo’r fath beth. Diolch byth am lywodraeth fodern, seciwlar Ffrainc! O… hold on.

BLOG: Peter Hain sy’n egluro pam ei fod yn cefnogi Owen Smith


Owen Smith (Llun: Ben Birchall/PA Wire)
Mae Llafur yn wynebu’r cyfnod mwyaf peryglus yn ei hanes – sy’n gallu cael ei gymharu i Ramsay MacDonald a rhaniadau’r SDP yn 1931 ac 1982 – a allai, y tu hwnt i Gymru, alltudio ein plaid i ddegawdau o fod yn wrthblaid.

Dyna beth sydd yn y fantol pan mae AS Pontypridd, Owen Smith, yn herio Jeremy Corbyn am arweinyddiaeth y Blaid Lafur.

Fel un o’r gwleidyddion mwyaf abl o fewnlif da dros ben o Aelodau Seneddol newydd yn 2010, dangosodd ddewrder gwirioneddol wrth sefyll yn erbyn Jeremy Corbyn a chynigodd weledigaeth newydd radical i Lafur sy’n dod o werthoedd sosialwyr o Gymru fel Nye Bevan.

Mae Owen wedi cymeradwyo cyraeddiadau mawr a niferus y llywodraeth Lafur ddiwethaf – o heddwch yng Ngogledd Iwerddon a datganoli i lawer o fuddsoddi cyhoeddus – ond mae wedi bod yn glir na fydd yn ail-droedio i Lafur Newydd.

Mae ei raglen economaidd yn gwrthod economeg neo-ryddfrydiaeth yn rhesymegol ac yn ymarferol, gan gynnig yr hyn mae’n ei alw’n ‘atebion nid sloganau’.

‘Cynnig rhywbeth gwahanol’

Uwchlaw popeth, byddai’n arweinydd credadwy o’r Blaid Lafur, rhywun sy’n gallu cynnig agenda economaidd gwahanol i lymder diddiwedd y Torïaid mewn ffordd sy’n apelio i nid yn unig y bobol heb rym sy’n teimlo wedi’u dieithrio ond hefyd i’r pleidleiswyr yn y canol.

Mae’n rhaid i Lafur ennill yn ôl seddi o’r Torïaid mewn seddi swing fel Gogledd Caerdydd, Dyffryn Clwyd a Gŵyr sy’n pennu pwy sy’n ffurfio llywodraeth.

Yr hyn sydd wedi siomi llawer o aelodau’r Blaid – gan gynnwys y sawl a bleidleisiodd dros Corbyn y llynedd ond sy’n newid i Smith eleni – yw anallu llwyr a natur gamweithredol yr arweinyddiaeth bresennol.

Dyw Llafur y Deyrnas Unedig ddim wedi bod yn wrthblaid effeithiol ers mis Medi’r llynedd. Rydym wedi bod yn colli seddi cyngor Llafur oedd yn arfer bod yn ddiogel.

“Codi Llafur o’r felan”

Do fe wnaethom yn anghymesur o dda yng Nghymru ym mis Mai o achos ymgyrch y Cynulliad Llafur Cymru oedd wedi’i dargedu’n wych; ond o achos diffyg hyder yn arweinyddiaeth Llafur y Deyrnas Unedig, cawsom ein cyfran waethaf o’r bleidlais genedlaethol Gymreig ers 1918.

Rydym ar hyn o bryd 14% y tu ôl i’r Torïaid heb arwydd y bydd hynny’n newid dan Jeremy Corbyn.

Gall Owen Smith newid hynny i gyd a chodi Llafur o’r felan etholiadol i herio’r Torïaid i lywodraethu eto.

A rhag ofn bod unrhyw gefnogwyr Plaid Cymru yn cael pleser, neu’n gweld cyfleoedd, o gyflwr presennol Llafur, byddai’n well iddyn nhw ystyried yr effaith ddinistriol ar ddinasyddion Cymru a gwead cymdeithasol Cymru o gael Torïaid y Deyrnas Unedig yn rheoli’n dragwyddol, o grebachu’r wladwriaeth ac o’i llymder dogmataidd.

Gall Llafur dan Owen Smith wneud hynny a dyna pam dwi’n ei gefnogi.

Mae Peter Hain, oedd yn gyn Ysgrifennydd Cymru ac yn Aelod Seneddol dros Gastell-nedd, bellach yn aelod Llafur yn Nhŷ’r Arglwyddi.

Yr wythnos ddiwethaf, bu Meic Birstwistle yn egluro ar golwg360, pam mai Jeremy Corbyn y mae e’n ei gefnogi.