RSS

Golwg360

MwyCau 

BLOG: Gall ‘ARFOR’ roi bywyd newydd i’r Gorllewin

Cyhoeddwyd Awst 16, 2017 gan Y Blog Gwleidyddiaeth.

Tagiau: Aled G Jôb, Arfor, awdurdod, blog, y gorllewin cymraeg


Adam Price (Llun: Plaid Cymru)
Siom cherw i lawer oedd gweld cynghorwyr lleol yn pleidleisio o blaid Cynllun Datblygu Mon a Gwynedd yn ddiweddar, a fydd yn gweld codi miloedd o dai newydd yn y siroedd hyn dros y blynyddoedd nesaf.

Serch hynny, mae’n ymddangos bod yr adwaith cyhoeddus ffyrnig i’r cynllun datblygu wedi sbarduno syniadau newydd a radical- ac mae hynny’n sicr i’w groesawu’n fawr.

Mae Adam Price, AC Plaid Cymru Dinefwr,  bellach wedi ail-gyflwyno ei syniad o sefydlu ARFOR- sef un awdurdod ar gyfer y Fro Gymraeg (Mon, Gwynedd, Ceredigion a Chaerfyrddin) – gyda chefnogaeth Aelod Cynulliad Arfon, Sian Gwenllian.

Byddai awdurdod o’r fath yn gyfrifol am gynllunio traws-sirol gan gynnwys datblygu economaidd a’r iaith gyda’i gilydd ar draws siroedd y Gorllewin. Byddai rhychwant ei ddyletswyddau hefyd yn cynnwys elfennau megis tai, amaeth, bwyd a diod, a thwristiaeth.

Mae’r syniad yn hynod o amserol gan fod Llywodraeth Cymru yn bwriadu creu tri rhanbarth ar gyfer datblygu economaidd, defnydd tir a thrafnidiaeth cyn hir, sef Gogledd Cymru, Canolbarth a De Orllewin Cymru a’r De Ddwyrain.

Cynhyrfus

Gan fod yr ad-drefnu hwn yn yr arfaeth beth bynnag, mae syniad ARFOR yn gynnig cynhyrfus a phell-gyrhaeddol sy’n haeddu derbyn ystyriaeth deilwng gan y Llywodraeth, yn enwedig o gofio eu bod newydd gyhoeddi eu cynlluniau i greu miliwn o siaradwyr Cymraeg erbyn 2050.

Bid siwr, bydd rhai yn dadlau bod elfen ymrannus am y syniad ac y byddai’n effeithio ar Gymreictod gweddill Cymru- adlais o’r hen ddadleuon a wyntyllwyd yn ystod y saithdegau wrth gwrs. Ond y gwir amdani ydi bod y syniad o Gymru fel endid daearyddol llawer cryfach bellach a’r hunaniaeth Gymreig ei hun hefyd yn llawer sicrach na’r hyn a fodolai yn y saithdegau.

Mae’r synnwyr o berthyn i Gymru yn ddigon gwydn erbyn hyn i allu ymdopi gyda’r ffaith ddiymwad fod Cymru’n wlad amrywiol, a bod angen atebion gwahanol ar gyfer rhannau gwahanol o’n gwlad erbyn hyn.

Byddai gwireddu ARFOR hefyd yn fodd o ddaearu bwriad y Llywodraeth o greu miliwn o siaradwyr Cymraeg mewn syniad cwbwl ddiriaethol: sef dyrchafu’r Gymraeg yn brif iaith cyhoeddus mewn talp o dir ble mae’r Gymraeg yn parhau’n iaith bob dydd i drwch y bobol sy’n byw yn yr ardaloedd hyn.

Y peryg

Y peryg efo strategaeth y Llywodraeth fel mae’n sefyll ydi ei bod yn rhagdybio’n hygoelus y bydd modd cynhyrchu’r holl siaradwyr Cymraeg newydd hyn trwy’r system addysg a thrwy greu mwy o ysgolion cyfrwng Cymraeg.

Ond mae holl dystiolaeth y blynyddoedd diwethaf yn dangos mai tua 10-15% yn unig o ddisgyblion Ysgolion Cymraeg(mewn ardaloedd Saesneg eu hiaith) sy’n cynnal eu sgiliau Cymraeg wedi gadael yr ysgol, oherwydd y diffyg cyfleoedd beunyddiol i ymarfer yr iaith yn y gymdeithas o’u cwmpas.

Mae cymdeithasegwyr iaith cyfoes yn gwbl gytûn nad yw’r system addysg yn ddigon ynddo’i hun i gynnal a datblygu iaith lleiafrifol; mae’n rhaid wrth droedle daearyddol bendant ble mae’r iaith honno yn gallu anadlu’n rhydd a bod yn feistres ar ei thomen ei hun.

Diddorol…

Mae’n ddiddorol iawn bod yr ymchwil diweddaraf yn y maes yn pwyso’n gynyddol ar drosiadau o’r byd amgylcheddol o ran mynd ati’n fwriadol i greu amodau ble gall iaith leiafrifol wreiddio a ffynnu fel blodyn neu blanhigyn, a’i gwarchod rhag ormod o wyntoedd croesion.

Byddai sefydlu ARFOR yn fodd o greu gwrth-bwynt deinamig i holl atyniadau dinesig Caerdydd, sydd wedi hudo miloedd ar filoedd o Gymry Cymraeg ifanc y gorllewin ers dwy genhedlaeth bellach gan dlodi eu cymunedau cynhenid o’u doniau, eu hyder, eu gobaith a’u dyfodol.

Wrth ymdrin gyda’r Gorllewin Cymraeg fel un endid daearyddol, byddai’r Awdurdod newydd yn gallu uno cymunedau Cymraeg o Ynys Mon i Lanelli gyda’i gilydd,  cynnig identiti clir, pwrpasol a hyderus iddynt, a hynny yn ei dro yn rhoi statws a dylanwad newydd iddynt yng Nghymru heddiw.

Creadigol

Eisoes, fe ellid dadlau mai yn y Gymru Gymraeg y mae’r creadigrwydd a’r bwrlwm diwylliannol yn y Gymru gyfoes- roedd yr Eisteddfod Genedlaethol sydd newydd ddod i ben ym Mon yn brawf pellach o hynny. Byddai ARFOR yn fodd o harnesu’r creadigrwydd hwn a’i sianelu i gyfeiriad sydd wedi bod ar goll yn y gorllewin cyhyd – datblygiad economaidd, ffynniant a hunan-hyder.

Byddai hyn wedyn yn gallu gwneud yr iaith Gymraeg a’r diwylliant Cymraeg yn gynyddol apelgar i’r Gymru Ddi-Gymraeg, a chynyddu cyrraedd y Gymraeg o’r gwraidd i fyny.

I aralleirio un o sloganau enwocaf Bill Clinton: “It’s the culture, stupid.” Hynny ydi, rhaid gweld bod creadigrwydd diwylliannol yn gallu arwain at ffynniant cymdeithasol ac economaidd. Mae pobol sydd yn hyderus yn eu diwylliant eu hunain yn llawer mwy tebygol o gredu y gellid trosglwyddo’r hyder hwn i’w cymdeithas a’u heconomi a chreu mentrau a busnesau newydd o bob math.

Yn hytrach na bod yn rhwystr fel yr awgrymwyd mewn modd mor nawddoglyd a di-ddeall ar raglen Newsnight yr wythnos hon, y gwir amdani ydi y gall diwylliant Cymraeg y Gorllewin arwain at adfywiad a datblygiad economaidd gan ffurfio cylch rhinweddol ar gyfer y dyfodol.

Gallai Awdurdod fel hyn hefyd edrych o’r newydd ar y rhagamcanion o ran codi tai yn y siroedd dan sylw a cheisio sicrhau bod y ffigyrau hyn yn cael eu haddasu i ateb gwir anghenion yr ardaloedd hyn: gan gynnwys llawer mwy o dai fforddadwy a thai ar rent hefyd yn cael eu codi ar gyfer y boblogaeth gynhenid.

Syniad

Un syniad diddorol y gallai ARFOR ei ystyried ar gyfer siroedd y gorllewin yw Treth Dwristiaeth. Mae treth fel hon eisoes ar waith yn Efrog Newydd a Pharis er mwyn amddiffyn a chynnal gwasanaethau lleol yn wyneb y pwysau mawr arnynt yn sgil twristiaeth.

Mae Maer Llundain, Saddiq Khan ar fin cyflwyno treth debyg yn Llundain (tua £2.00 ar ben cost pob arhosiad unigol mewn gwestai yn y ddinas) a fydd yn codi £100m y flwyddyn. Byddai treth debyg yn y Gorllewin yn debyg o godi rhwng £5 miliwn a £10 miliwn o bunnau, allai gael ei ddefnyddio i hybu’r economi leol mewn ffyrdd dychmygus ac atal yr allfudiad o bobl ifanc sy’n gymaint o broblem ar hyn o bryd.

Mae’n hen bryd troi twristiaeth i’n melin ein hunain a mynnu bod mwy o fuddiant gwirioneddol i’n cymunedau yn deillio o’r ffaith fod cymaint o bobl o bob rhan o’r byd yn mwynhau dod i weld y tirlun arbennig sydd gennym yn y gorllewin.  Go brin bod £2 ychwanegol pob nos ar gost eu hymweliadau  yn debyg o’u rhwystro rhag dod i weld rhyfeddodau naturiol yr ardaloedd hyn.

Ymarferol

Mater i eraill yw penderfynu sut yn union y byddai ARFOR yn gweithio’n ymarferol, ond un opsiwn yw sefydlu awdurdod o tua 60 aelod( 15 o bob sir presennol), a fyddai’n gyfrifol am osod trywydd strategol i’r 4 sir i’w dilyn.

Byddai’r Awdurdod, wrth gwrs, yn gweithredu trwy gyfrwng y Gymraeg, gan osod esiampl i holl gyrff yr ardaloedd hyn yn eu tro.

Gallai sefydlu’r Awdurdod olygu lleihau rhai o ddyletswyddau y cynghorau sir presennol gan mai asiantaethau cyflwyno’r cynlluniau penodol yn eu siroedd eu hunain a fydden nhw mewn gwirionedd ( gan arwain at docio niferoedd y cynghorwyr sir).

Efallai hefyd – dros amser – y gellid grymuso rol cynghorau cymuned lleol i fonitro a scriwtineiddio cynlluniau’r awdurdod wrth iddynt gael eu gweithredu yn y gwahanol gymunedau.

Y wyneb yr holl fygythiadau i’r  Gorllewin Cymraeg o ran patrymau allfudo ac ymfudo, ac oblygiadau Brexit yn debyg o waethygu pethau: mae gwir angen atebion radical arnom.

Mae ARFOR yn ymateb Cymreig a chreadigol i’r bygythiadau hyn a gobeithio y gwelwn ymchwydd o gefogaeth i’r syniad hwn o bob cyfeiriad.

BLOG: Cecru Conwy yn codi cwestiynau


Mae stori Gareth Jones yn dweud cyfrolau am wleidyddiaeth Cymru, meddai Aled G Job…

ROEDD y ffrae ynghylch pwy allai eistedd ar Gabinet Cyngor Conwy yr wythnos hon yn dweud cyfrolau am y ddeinameg wleidyddol yng Nghymru ar hyn o bryd.

Roedd y cyn-Aelod Cynulliad, Gareth Jones, yn gobeithio arwain clymblaid yn enw Plaid Cymru i redeg Cyngor Conwy a fyddai’n cynnwys aelodau Ceidwadol a’r Annibynnol.

Ond, fe benderfynodd Swyddfa Ganolog Plaid Cymru rwystro hyn rhag digwydd gan nad oedden nhw am weld Plaid Cymru yn cael eu gweld yn cyd-weithio gyda’r Ceidwadwyr yng Nghymru ar unrhyw gyfrif.

Bellach mae Gareth Jones a Liz Roberts wedi ymddiswyddo o Blaid Cymru er mwyn galluogi’r trefniant Cabinet i fynd yn ei flaen o dan arweinyddiaeth Annibynnol, a grwp Plaid Cymru ar y Cyngor bellach i lawr i wyth aelod.

Niweidiol

Barn arweinyddiaeth Plaid Cymru oedd y byddai cysylltiad gyda’r Ceidwadwyr yn niweidiol i ddelwedd y blaid ac i’w gobeithion etholiadol pe bai etholiad arall yn cael ei alw eleni. Mae’r farn hon yn ddealladwy iawn. Wedi’r cwbwl, mae arweinydd Plaid Cymru Leanne Wood wedi gosod ei stondin bersonol gwrth-dorïaidd a gwrth-lymder allan yn berffaith amlwg i bawb.

A gyda’r ymchwydd mawr diweddar o blaid Llafur yng Nghymru, a fu’n rhannol gyfrifol am sicrhau nad oes gan y Ceidwadwyr fwyafrif seneddol yn San Steffan, mae yna ystyr arall i’r ‘Wal Goch Gymreig’ erbyn hyn y tu hwnt i lwyddiannau’r tim pel-droed cenedlaethol yn yr Ewros llynedd.

Mae’n amlwg bod y momentwm hwn o blaid Llafur yng Nghymru (boed hynny’n bennaf trwy ymdrechion Carwyn Jones neu/a thrwy boblogrwydd Jeremy Corbyn) wedi chwarae rhan allweddol ym mhenderfyniad Plaid Cymru yn ganolog. Mae’n fodd i gynnal y syniad poblogaidd mai gwlad y chwith ydi Cymru, a bod Plaid Cymru hithau ar ochr iawn y ddadl foesol hon yn wleidyddol.

Ac os digwydd etholiad arall yn yr hydref, mae’n hawdd gweld sut y byddai’r Blaid Lafur Gymreig yn defnyddio unrhyw gysylltiad hwn gyda’r Torïaid fel pastwn cyfleus iawn i golbio Plaid Cymru mewn etholaethau fel Arfon, Ceredigion a Chaerfyrddin, a chryfhau eu neges mai nhw yw gwir blaid genedlaethol Cymru bellach.

Colled

Bu Gareth Jones yn Aelod Cynulliad arbennig dros Plaid Cymru, ac wrth gwrs mi roedd ennill Aberconwy dros y Blaid yn y lle cyntaf yn andros o gamp ynddo’i hun. Mae’r ffaith ei fod o wedi gorfod ymddiswyddo yn golled fawr i’r Blaid ac yn loes calon i nifer fawr o’r selogion sy’n gwybod yn iawn am gyfraniad nodedig y gwr o Landudno dros lawer o flynyddoedd.

Ond realpolitik ydi realpolitik yn enwedig yn yr amgylchiadau sydd ohoni. Yn llawer trech na record Gareth Jones dros y blynyddoedd ac yn drech hefyd na’r weledigaeth oedd ganddo ar gyfer llywio’r dyfodol i Gonwy gyda chabinet o dan arweiniad Plaid Cymru.

Mae’r hanes yn codi nifer o gwestiynau pwysig ynghylch cydnabod dewisiadau pobol ar lefel leol a chenedlaethol. Rhaid cofio bod miloedd o Gymry wedi pleidleisio dros y Ceidwadwyr yn yr etholiadau lleol yn Sir Conwy y mis diwethaf am amryfal resymau.

Mae yna beryg bod dogma bleidiol sy’n dweud bod y Ceidwadwyr fel math o wahanglwyfion gwleidyddol nad oes dichon gwneud yr un dim â nhw, yn fodd i baentio llawer iawn o unigolion gwahanol trwy Sir Conwy gyda’r un brwsh.

Ydi hi’n wir i ddweud fod pob un o’r rhain yn llwyr gymeradwyo holl bolisiau’r Ceidwadwyr yn San Steffan? Ydi hi’n bosib o gwbwl bod yna ganran go lew ohonynt, yn hytrach, wedi pleidleisio dros ymgeisydd yr oeddan nhw’n ei adnabod yn bersonol ac yn credu ei fod wedi gwneud tro da o waith dros eu cymuned ar y cyngor sir dros y pedair blynedd diwethaf?

Pleidiau amherthnasol

Rhaid cofio hefyd bod y ganran o bobol sy’n perthyn i bleidiau gwleidyddol yng Ngwledydd Prydain yn bitw bach erbyn hyn er cymaint yr ymchwydd ifanc o blaid Jeremy Corbyn yn yr etholiad – sef tua 5%. Mi fydd llawer iawn o’r bobl sydd y tu hwnt i’r bybyl bach gwleidyddol hwn yn methu deall pam nad yw pleidiau yn gallu cyd-weithio gyda’i gilydd ar lefel leol, yn enwedig o feddwl am yr heriau ariannol anferthol sy’n wynebu cynghorau lleol yn wyneb y toriadau o San Steffan.

Onid oes rhaid cydweithio ar lefel cynghorau lleol er mwyn delio gyda’r sefylllfa hon?

Mae yna gwestiynau’n codi ar lefel genedlaethol hefyd. Mae gan y Ceidwadwyr bleidlais graidd o tua 25% yng Nghymru. Os ydi Cymru fyth am weld llywodraeth genedlaethol sy’n rhydd rhag y Blaid Lafur sydd wedi rheoli Cymru ers 1999,  ac wedi methu ein gwlad mewn cymaint o ffyrdd gwahanol dros cyfnod hwn, mae’n ymddangos mai’r unig opsiwn arall ydi gweld ryw fath o ddealltwriaeth rhwng Plaid Cymru a’r Ceidwadwyr – yn enwedig o gofio fod y Democratiaid Rhyddfrydol wedi chwythu’u plwc yng Nghymru bellach.

Anathema i lawer, mi wn. Ond o ran lles democratiaeth Gymreig yn unig, siawns y byddai’n llesol i Lafur fod mewn gwrthblaid rhywbryd er mwyn iddyn nhw gael ail-ddiffinio eu hunain a meddwl am syniadau newydd i’r dyfodol.

Dydi bod mewn grym yn ddi-dor am gymaint o flynyddoedd ddim yn llesol iddyn nhw, i’r pleidiau eraill na’r etholwyr chwaith. Does ryfedd bod cymaint o bobol yng Nghymru wedi eu dieithrio o’r broses wleidyddol yma o weld Llafur yn eistedd fel math o lyffant di-symud ar ein bywyd cenedlaethol.

Ceidwadwyr mwy Cymreig?

Fel ymateb i hyn, tybed a fydd y Ceidwadwyr Cymreig yn ceisio datblygu agenda fwy Cymreig yn y dyfodol,fel yr awgrymodd yr Aelod Cynulliad, Darren Millar, yn dilyn yr etholiad diweddar.

Ar hyn o bryd, mae’n anodd dychmygu’r Blaid yn dianc rhag ei hymlyniad greddfol at yr Undeb Brydeinig o gofio bod hwnnw cymaint rhan ohonynt a’u byd-olwg cyffredinol. Ac wrth gwrs, byddai’r amheuaeth ddofn ohonynt fel plaid sydd wedi’i hen blannu yma yng Nghymru yn dilyn eu hanes yn ein gwlad dros y blynyddoedd wastad yn groes y bydd rhaid iddyn nhw ei gario.

Ond o gofio traddodiad y chwith yma yng Nghymru, neu’r traddodiad llafur a rhoi ei enw cywir arno, rhaid cydnabod hefyd bod traddodiad ceidwadol gydag ‘g’ fach yn bodoli yma hefyd  a gwreiddiau yr un mor wydn ganddo.

Trefn newydd

Gyda dyfodiad system bleidleisio newydd i etholiadau’r Cynulliad yn 2020, a allai gyflwyno trefn STV (a fyddai’n golygu y byddai pob un pleidlais yn cyfrif), mae’n bosib y gellid gweld pleidiau cwbwl newydd yn ymffurfio ar gyfer hwnnw.

Tybed a fyddai plaid led-geidwadol, wirioneddol Gymreig, yn gallu ymddangos o’r newydd i geisio manteisio ar y tradddodiad hwn? Plaid heb unrhyw baggage o’r gorffennol, yn gwbwl rydd o’r Blaid Geidwadol Brydeinig. Plaid a fyddai’n gosod pwyslais ar bwysigrwydd y teulu, rhwydweithiau cymunedol, traddodiad a threftadaeth, hunan-ddibyniaeth ac entrepreneuriaeth, ac economi lewyrchus.

Mae pleidiau o’r math hwn i’w gweld ym mhob gwlad dan haul, gan gynnwys llawer iawn o wledydd bychain tebyg i Gymru. Byddai unrhyw ddatblygiad i’r cyfeiriad hwn yn gallu ychwanegu at bliwraliaeth a democratiaeth yng Nghymru.

Bydd stori Conwy a’i holl oblygiadau i Gymru yn rhedeg am beth amser eto, yn siwr.

BLOG: Etholiad wyneb i waered yw’r etholiad rhyfedd hwn

Cyhoeddwyd Mehefin 4, 2017 gan Cymru.

Tagiau: Aled G Jôb, blog, etholiad


Mae pethau wedi newid cymaint i Theresa May, meddai Aled G Job…

Gyda dyddiau’n unig yn weddill bellach yn yr Etholiad Cyfredinol, teg fyddai mentro dweud mai dyma’r etholiad mwyaf bizarre a welwyd yng ngwledydd Prydain ers blynyddoedd mawr.

Ar gychwyn yr ymgyrch, roedd hi’n ymddangos mai cael ei choroni yn hytrach na chael ei hethol fyddai tynged y Prif Weinidog Theresa May, gyda’r polau piniwn yn rhoi mantais sylweddol o 20 pwynt a mwy iddi dros arweinydd y Blaid Lafur, Jeremy Corbyn.

Gyda May yn destun lled-addoliaeth cyhoeddus ar y dechrau o’i gymharu gyda’r canfyddiadau cyffredinol negyddol am Corbyn,  a 200 o’i aelodau seneddol ei hun yn wrthwynebus iddo, y dybiaeth gyffredinol oedd y byddai’r ymgyrch yn un o’r rhai mwyaf unochrog a diflas erioed. Ond, mae geiriau Harold Wilson ” A week is a long time in politics” yn ymddangos yn fwy proffwydol nag erioed heddiw.

Pwy mewn difri calon a ddychmygai y byddai Corbyn yn profi’n ymgyrchydd mor ddygn ac egniol ac yn ennill yr ymgyrch ei hun beth bynnag fydd y canlyniad dydd Iau nesaf?

Gyda ambell bol piniwn yn dangos fod rhai o’i bolisiau sylfaenol megis adfer addysg prifysgol rhad ac am ddim, gwladoli’r rheilffyrdd a chychwyn trethu pobl o’r newydd ar drothwy o £80,000 y flwyddyn yn hynod boblogaidd, mae Corbyn wedi llwyddo i gipio’r dychymyg cyhoeddus mewn modd na welwyd yng ngwleidyddiaeth Gwledydd Prydain ers 20 mlynedd a mwy.

I raddau mae Jeremy Corbyn wedi gallu troi etholiad am Brexit yn etholiad am faterion bara a chaws, ac mae hynny’n sicr yn fanteisiol iddo.

Pwy fyddai’n meddwl?

A phwy fyddai’n meddwl y byddai Theresa May yn cynnal ymgyrch mor drybeilig o sal, yn gwneud sawl tro pedol a diethrio rhai o’i chefnogwyr craidd selocaf gyda’i pholisi o werthu tai pobol yn gyfnewid am ofal cartref?

Ac wrth gwrs, roedd ei phenderfyniad i beidio cymryd rhan yn nadl yr arweinwyr ar  y teledu  hefyd yn fodd i gynyddu’r teimlad cyhoeddus mai arweinydd gwan a di-asgwrn cefn yw Theresa May mewn gwirionedd, yn gwbl groes i’r mantra hwnnw am fod yn arweinydd cryf a sefydlog.

Pwy fyddai’n rhagweld y byddai pleidlais y Democratiaid Rhyddfrydol, a hwythau mor obeithiol o fanteisio ar y 48% a bleidleisiodd o blaid aros yn yr UE y llynedd, yn cael ei chwalu i’r ffasiwn raddau?

Mae’n nodwedd od mewn etholiad hynod od,  bod yr unig blaid sy’n sefyll yn gadarn yn erbyn gadael yr Undeb Ewropeaidd ac a fyddai wedi disgwyl dibynnu ar gefnogaeth hyd at hanner y boblogaeth, wedi cael eu gwasgu cymaint gan y pleidiau eraill.

A phwy fyddai’n dychmygu am funud y gallai plaid genedlaethol Yr Alban, yr SNP, fod mewn sefyllfa i fod yn rhan o glymblaid yn Llundain pe bai’n senedd grog ddydd Iau? A fyddan nhw’n barod i ffeirio’r nod o annibyniaeth er mwyn cael rhannu grym yn Llundain?

Problem Nicola Sturgeon

Cur pen posib i Nicola Sturgeon ond a fyddai hi mewn difrif yn gallu gwrthod cynnig felly a hithau’n wleidydd mor ardderchog sydd ben ac ysgwyddau uchben pob gwleidydd arall yn yr ynysoedd hyn bellach? Ai hi yw’r un i achub Ynys Prydain rhag Brexit dinistriol?

Mae’r etholiad hwn fel petai wedi troi popeth wyneb-i-waered dros yr wythnosau diwethaf. Mae’n ddigon i chwalu pen dyn yn llwyr- ac mae yna wythnos i fynd o hyd!

Ond, mae’n bosib mai’r digwyddiad sydd wedi cael yr effaith mwyaf ar yr ymgyrch hyd yma yw’r bomio dychrynllyd a ddigwyddodd ym Manceinon( gyda digwyddiad tebyg hefyd yn Llundain dros y Sul).

Rhoddodd y bomio derfyn ar unrhyw obeithion oedd gan y Ceidwadwyr i redeg ymgyrch ymffrostgar, gung-ho Brecsitaidd gan gorddi teimladau yn erbyn yr Undeb Ewropeaidd gan y byddai hynny yn gwbl amhriodol o dan yr amgylchiadau.

Ymhellach, roedd y digwyddiad hwn yn fodd i daflu goleuni o’r newydd ar nifer o fethiannau sylfaenol yn yn ystod teyrnasiad Theresa May fel Ysgrifennydd Cartref. Yn sylfaenol, roedd y bomio’n gyfrwng i ddangos y gwirionedd am Brydain heddiw: lle bregus, ofnus, ansicr a di-gyfeiriad.

Tybed a yw’r bomio wedi dwysau’r teimlad hwnnw sydd wedi bod yn cyniwair ym meddwl  cyhoedd dros y misoedd diwethaf mai gambl anferthol a naid i’r tywyllwch yw Brexit yn y bon, ac mewn sefyllfa felly eu bod wedi penderfynu yn eu doethineb mai senedd grog fyddai’r canlyniad gorau i bawb ddydd Iau nesaf?

Efallai mai’r synnwyr bellach yw y byddai clymblaid sy’n cynnwys tri neu bedwar o arweinwyr yn llawer mwy tebygol o geisio datrysiad cymodlon, synhwyrol, a rhesymol gyda’r Undeb Ewropeaidd na gadael y cwbl yn nwylo sigledig Theresa May.

A allwn ni gredu’r polau piniwn?

Mae eraill yn wfftio’r polau piniwn diweddaraf gan amau bod yna rymoedd tywyll ar waith yma er mwyn manipiwleiddio’r farn gyhoeddus a dychryn cefnogwyr traddodiadol y Ceidwadwyr i droi allan ddydd Iau er mwyn rhwystro Jeremy Corbyn.

Beth bynnag am hynny, mae greddf a phrofiad yn dueddol o ddweud wrth ddyn ei bod hi’n annhebyg iawn y bydd “Middle England”- y bloc anferthol ceidwadol hwnnw sy’n penderfynu pob etholiad cyffredinol- yn troi cefn ar Theresa May ddydd Iau. Ond wedyn, pwy a wyr erbyn hyn a ninnau’n byw mewn cyfnod mor gyfnewidiol ac ansicr.

Mae’n debyg y bydd y canlyniad yn dibynnu’n llwyr ar faint o gefnogwyr y ddwy brif blaid a gaiff eu sbarduno i fynd i bleidleisio ddydd Iau. Mae ystod canrannau cefnogaeth y Ceidwadwyr mewn polau dros yr wythnosau diwethaf yn amrywio o 42% i 49% o’r etholwyr a chanrannau Llafur yn amrywio o 33% i 38%.

Gyda’r ffasiwn ystod hwn, gallai mantais y Ceidwadwyr mewn seddi fod yn 120 ar y naill law neu fe alle nhw golli eu mantais seddau yn llwyr(Colli 12 sedd+ a chymryd y bydd Llafur yn cadw gafael ar eu seddau presennol) ar y llaw arall. Pe bai Llafur yn gallu cyrraedd 38%, byddai hynny’n fwy na thebyg yn gwarantu senedd grog.

Yn y model a ddefnyddiwyd gan Yougov i fesur y pleidleiswyr hyn, rhagwelir y bydd 51% o bobl ifanc rhwng 18 a 25 yn troi allan i bleidleisio dros y Blaid Lafur. Cofier bod hyd at 2 filiwn o’r bobol ifanc hyn wedi cofrestru o’r newydd i bleidleisio, a dyna’r rheswm y mae’r bwlch a ddangosir gan Yougov rhwng y ddwy brif blaid mor dynn (3%).

Mae’r polwyr eraill yn dueddol o amau a fydd y bobl ifanc hyn yn ddigon ymroddedig i droi allan i’r graddau hyn ddydd Iau, ac yn rhagweld felly mai 35% o’r garfan hon fydd yn bwrw pleidlais yn y pendraw, gan olygu y bydd gan y Ceidwadwyr fantais o tua 10% i 15% ddydd Iau.

Mi ddywedodd y Ffrancwr Jean Jacques Rosseau unwaith mai dim ond yn ystod etholiadau cyffredinol yr oedd pobl Lloegr yn rhydd mewn gwirionedd( ac mi fyddai ei ddadl o yr mor berthnasol inni’r Cymry hefyd mae’n debyg).

“Unwaith y maent wedi dewis eu cynrychiolwyr seneddol, maent yn dychwelyd i fod yn gaethweision iddynt,” meddai.

Yn sicr, mae’r cyfnod hwn yn teimlo’n un ymryddhaol iawn a llawn gobaith ar sawl ystyr, Mae yna deimlad bod llawer o’r hyn y mae ein gwleidyddion wedi bod yn ei bedlera ers sawl blyddyn bellach wedi cael ei herio’n gynyddol dros yr wythnosau diwethaf ac mae hynny’n beth llesol iawn i ddemocratiaeth.

Does ond gobeithio y gellid herio barn Rousseau ar ol dydd Iau a pharhau i gadw golwg barcud ar ein cynrychiolwyr wrth iddynt fynd ati i reoli ar ein rhan dros y blynyddoedd nesaf.

BLOG: “The Great British Delusion-off”

Cyhoeddwyd Ebrill 6, 2017 gan Y Blog Gwleidyddiaeth.

Tagiau: Aled G Jôb, blog, ceidwadaeth


Theresa May yn arwyddo llythyr gadael yr Undeb Ewropeaidd (Llun: Christopher Furlong/PA Wire)
‘Rhithdyb’ ydi’r enw Cymraeg am delusion. Mae’n air da oherwydd ei fod yn cyfuno dau gysyniad yn y bon, sef rhywbeth nad yw’n bod o gwbwl, a’r elfen o dybiaeth sy’n gorfod bod yn rhan o hynny hefyd.

Ac mae’n air sy’n briodol iawn ar hyn o bryd, o gofio bod Prif Weinidog Prydain wedi tanio Erthygl 50, sy’n dynodi y byddwn bellach yn gadael yr Undeb Ewropeaidd.

Gyda chymaint o gyfresi teledu “The Great British…” wedi bod ar ein sgriniau hyd at syrffed dros y blynyddoedd diwethaf, mae’n ymddangos i mi fod rhai o wleidyddion amlycaf San Steffan wedi bod yn ysu cael llunio eu cyfres eu hunain fel rhan o’r broses hon.

A pha well enw a ellid ei roi ar y bennod gynhyrfus newydd hon yn ein hanes na’r Great British Delusion-Off gan fod rhithdybiaeth mor ganolog i bopeth sy’n digwydd yn wleidyddol ar hyn o bryd?

Cyfleon? Pa gyfleon?

Am fisoedd bu’r wasg boblogaidd a’r consensws cynyddol Doriaiddd/UKIPaidd sy’n nodweddu Lloegr erbyn hyn yn glafoerio am adael yr Undeb Ewropeaidd gan son yn ddi-baid am yr holl gyfleon byd-eang anferthol a fyddai’n dod i’n rhan wedi i Brydain gael ei thraed yn rhydd.

Doedd y gweision sifil sy’n gweithio ar Brexit ddim am gael eu heithrio o hyn chwaith wrth iddyn nhw fathu’r enw “Empire 2.0″ am y prosiect fyd-eang newydd a fyddai’n cael ei lawnsio ar y llwyfan rhyngwladol, syniad a fyddai’n gwbwl chwerthinllyd oni bai am y baggage hanesyddol erchyll sy’n perthyn i’r ymherodraeth wreiddiol.

Ar un ystyr, mae’n rhyfeddol sut y mae’r meddylfryd hwn wedi magu cymaint o draed yn ddiweddar gan gipio dychymyg cymaint o wleidyddion a phobl gyffredin yn Lloegr. A llawer yng Nghymru hefyd gwaetha’r modd.

Anghenfil y Ceidwadwyr

Rhan o gryfder cynhenid Ceidwadaeth dros y blynyddoedd yw ei bod hi wedi gallu tynnu ar dri thraddodiad gwahanol er mwyn manteisio ar gyfnodau ac amgylchiadau amrywiol yn eu tro. Hyd yma, bu’r traddodiadau gwahanol yn gallu cyd-fyw yn hwylus iawn gyda’i gilydd, a chyd-weddu gyda’i gilydd hefyd.

Y traddodiad cyntaf ydi’r geidwadaeth glasurol a hyrwyddwyd gan y meddyliwr Edmund Burke, gyda’i bwyslais ar y “little platoons” hynny oedd yn sail i gymdeithas sifig lwyddiannus, megis y teulu, cymdeithasau a rhwydweithiau lleol oedd yn cynnig sefydlogrwydd a gwreiddiau i unigolion.

Yn ail, ceir y Geidwadaeth farchnad-rydd, sy’n pwysleisio rol hanfodol masnachu mewn bywyd, ac mai trwy ganiatau marchnad rydd di-lyffethair y mae sicrhau ffynniant unigolion a gwledydd unigol. Efallai mai Margaret Thatcher oedd y Prif Weinidog Ceidwadol a nodweddai’r geidwadaeth hon orau,a hynny yn ystod yr 80au.

Y math o geidwadaeth olaf yn y drindod yw Ceidwadaeth Genedlaetholgar sydd yn draddodiadol wedi dyrchafu rol Prydain yn y byd ac yn mynnu bod yna ryw neilltuolrwydd( exeptionalism) yn perthyn iddi. Er ei bod hi’n ddyddiau cynnar, mae’n bosib dadlau bod Theresa May eisoes yn ymgorffori’r math hwn o Geidwadaeth, gyda’i geiriau am “a red, white and Blue Brexit” a’i hymffrost fod Brydain megis “unstoppable force” yn y byd sydd ohoni.

Beth am Gymru?

Yma yng Nghymru, bu disgwyl mawr mewn rhai cyfeiriadau am weld cenedlaetholdeb Lloegr yn deffro yn y gred y byddai hynny rywfodd o fudd i Gymru, ac yn pwysleisio’r ffaith ein bod yn ddwy wlad hollol wahanol. Ac wrth gwrs, does dim amheuaeth mai cenedlaetholdeb Seisnig amrwd sydd yn gyrru’r agenda wleidyddol ar hyn o bryd.

Ond y caswir ydi bod y cenedlaetholdeb hwn eisoes wedi ail- wisgo mantell cenedlaetholdeb Prydeinig er mwyn delio gyda’r heriau o wynebu bywyd y tu hwnt i’r Undeb Ewropeaidd. Mae pob argoel y bydd y Ceidwadwyr yn mynd ati i geisio gwanio seneddau Cymru a’r Alban o hyn allan er mwyn gallu sefyll yn unol fel Prydain eto ar lwyfan y byd.

Diau y clywir son mawr am y “Single British Market” dros y misoedd nesaf fel cyfiawnhad dros hynny. Ac er y gwag obeithio Cymreig, does dim arwydd o gwbl fod arweinwyr ceidwadol Lloegr hyd yn oed wedi dechrau meddwl am fodloni byw fel Lloegr o hyn allan – mae “Prydain” yn parhau’n llawer rhy bwysig iddyn nhw o ran eu seicoleg, eu hanes, eu statws ac o ran y modd y maen nhw’n gweld eu dyfodol.

Tybed ai’r hyn sy’n digwydd o’n blaenau heddiw yw fod hanes ar fin dal i fyny gyda rhithdybiaethau y Ceidwadwyr sy’n gymaint rhan o rithdybiaethau Prydain Fawr amdani hi ei hun ddoe a heddiw?

Cymru Annibynnol ym Mhrydain?

Cyhoeddwyd Hydref 22, 2016 gan Gwleidyddiaeth.

Tagiau: Aled G Jôb, brexit, Plaid Cymru


Aled G Jôb yn awgrymu trywydd newydd i Blaid Cymru

Roedd canlyniad y refferendwm i adael yr Undeb Ewropeaidd yn yr haf yn ddaeargryn gwleidyddol  na welwyd ei debyg o’r blaen. Er fod union natur strategaeth Llywodraeth Prydain yn dilyn y bleidlais yn parhau’n bur amwys, a’r lleisiau gwrthwynebus yn tyfu’n gynyddol, does fawr o amheuaeth mai gadael yr Undeb fydd ei hanes hi yn y pendraw.

Mae gan y Prif Weinidog, Theresa May waith anodd iawn o’i blaen wrth arwain y broses o adael yr Undeb nid yn unig gan nad oes unrhyw gynsail ar gyfer y ffasiwn broses, ond hefyd gan fod y penderfyniad i adael wedi bod mor agos a hynny’n brawf o’r rhanniadau dwfn a ddaeth i’r wyneb yng Ngwledydd Prydain yn ystod y refferendwm ei hun.

Er gwaetha’r synau herfeiddiol a geir ganddi ar hyn o bryd wrth iddi baratoi i negydu gyda’r Undeb Ewropeaidd, diau y bydd rhaid wrth ryw fath o gyfaddawd er mwyn ceisio cyfannu’r hollt mewnol gartref a sicrhau bod masnachu mor ddilyffethair â phosib yn gallu parhau rhwng Gwledydd Prydain â’r cyfandir.

Problem  ddyrys arall sydd raid i Theresa May ei hwynebu yw sefyllfa’r Alban a’r bygythiad real o ail refferendwm ar annibyniaeth yno pe bai Llywodraeth Prydain yn gadael y farchnad sengl Ewropeaidd.

Er gwaetha’r propaganda du a ledaenir gan y cyfryngau am ddibyniaeth yr Alban ar largesse Lloegr, a’r rhagdybiaethau dall sydd gan lawer o Saeson am y sefyllfa yno, y gwir plaen ydi na all y Wladwriaeth Brydeinig fforddio colli’r Alban. Byddai’r colli hwn yn llawer mwy na cholli talp  o dir helaeth a cholli wyneb yn y byd wrth i’r Albanwyr fynd eu ffordd eu hunain.

Rhaid cofio y defnyddir cyfoeth olew’r Alban fel collateral gan y Wladwriaeth Brydeinig i fenthyca arian ar farchnadoedd arian y byd ac mae diwydiannau llewyrchus eraill yr Alban megis wisgi, bwyd a diod hefyd yn allweddol i gynnal yr hynny o sefydlogrwydd ariannol sydd gan y Wladwriaeth o gofio bod y ddyled genedlaethol bellach yn 1.4 triliwn.

Dydi hi ddim yn ormodiaith i ddweud y byddai hi wirioneddol ar ei thîn yn economaidd pe bai yr Alban yn gadael o gofio am y modd y mae gweithgynhyrchu wedi crebachu bron yn ddim yn Lloegr yn dilyn blynyddoedd lawer o ganolbwyntio ar fuddiannau Dinas Llundain.

Felly, bydd y Prif Weinidog yn siwr o wneud popeth yn ei gallu i gael hyd i gyfaddawd nid yn unig gydag Ewrop ond hefyd gyda’r Alban. Efallai’n wir y bydd rhaid iddi negydu cytundeb sy’n gadael i’r Alban aros yn y farchnad sengl gyda Lloegr a Chymru’n gadael. Ac wrth gwrs byddai diogelu bodolaeth yr Alban yn y farchnad sengl ar garreg y drws yn gallu bod o fantais mawr i’r endid newydd “England and Wales” beth bynnag.

Yr her i Blaid Cymru

Felly, ble mae hynny’n gadael Cymru a Phlaid Cymru yn benodol?

Am flynyddoedd bu’r slogan ‘Cymru Annibynnol yn Ewrop’ yn ysbrydoliaeth i’r mudiad cenedlaethol. Wrth wraidd y slogan hon oedd y syniad y gellid rhywfodd anwybyddu’r brawd mawr drws nesaf a sefydlu cysylltiad uniongyrchol â’r cyfandir a’r gwledydd bychain eraill ar y cyfandir hwnnw.

Arweiniodd hyn at Ewroffilia di-feddwl ac amharodrwydd i wynebu gwir natur yr Undeb Ewropeaidd, ei dogma neo-ryddfrydol di-gyfaddawd a’r bwriad cudd i greu un Wladwriaeth Ewropeaidd ar draul holl wledydd unigol y cyfandir.

Bellach gyda Brexit, mae popeth wedi newid, llwybrau eraill yn bosib a ffyrdd newydd o lywodraethu hefyd yn bosib. Tybed a oes cyfle nawr i Blaid Cymru gyflwyno neges newydd i bobl Cymru yn wyneb y sefyllfa newydd sydd yn ein hwynebu?

Y caswir sy’n rhaid ei gydnabod yw fod y slogan Cymru Annibynnol yn Ewrop yn boblogaidd iawn ymhlith cenedlaetholwyr Cymraeg a’r dosbarth canol hynny yng Nghymru sydd wedi hen arfer mynd am wyliau “diwylliannol” ar y cyfandir. Ond mae’n amheus gen i a yw’r slogan erioed wedi apelio ryw lawer at drwch pobl Cymru

Cysylltiad diwylliannol

Onid y gwir amdani yw fod gan bobl Cymru fwy o gysylltiad diwylliannol a chymdeithasol gyda phobl eraill yr ynysoedd hyn, ie hyd yn oed gyda Lloegr a gyda’r Alban nag sydd ganddynt â phobl ar y cyfandir?

Gellid cysylltu hyn o bosib gydag amharodrwydd cyson pobl Cymru i gofleidio gweledigaeth y Blaid ynghylch annibyniaeth. Dros y blynyddoedd, cafodd annibyniaeth ei weld fel rhywbeth a fyddai’n arwain at Gymru ynysig a mewnblyg a fyddai’n seiliedig ar droi cefn ar weddill pobloedd gwledydd Prydain.

Byddai defnyddio Brexit fel cyfle i alw am Gymru Annibynnol ym Mhrydain yn gwneud llawer i ddifa’r ofnau a’r pryderon hyn sydd wedi llesteirio twf yr achos cenedlaethol cyhyd.Byddai hefyd yn arwydd bod arweinwyr Plaid Cymru yn gallu meddwl y tu hwnt i’r bocs a chydnabod yr hen wireb honno “ Pan fo’r ffeithiau’n newid, dwi hefyd yn newid fy meddwl”.

Byddai cydnabod realiti daearyddol a gwleidyddol tirlun Gwledydd Prydain o’r newydd  hefyd yn fodd inni ail-gysylltu â’n gwreiddiau diwylliannol ein hunain. Wedi’r cwbl, roedd y cwbl o dir Prydain unwaith yn nwylo’r Cymry ac mae ein barddoniaeth ar hyd yr oesau yn gyforiog o gyfeiriadau at hynny. Yn y gerdd “Armes Prydain” yn yr 11ed ganrif, sonir am y Cymry yn ail-feddiannu y cwbl o diroedd Prydain hanesyddol.  Efallai y gellid addasu’r hen broffwydoliaeth hon ar gyfer ein cyfnod ni trwy ddefnyddio’r syniad o Gymru Annibynnol ym Mhrydain er mwyn mynnu y dylid dysgu am y Gymraeg fel rhan o syllabus ysgolion Lloegr er enghraifft.

Ond y ffordd orau i rymuso’r ddadl fyddai son am greu annibyniaeth ar y model Sgandinafaidd.Mae Denmarc, Sweden a Norwy oll yn rhannu’r un tirwedd, ond y tair wlad yn wledydd annibynol yn eu hawl eu hunain sydd â chysylltiadau clos ac sy’n cyd-weithio â’i gilydd. Gallai Plaid Cymru ddadlau dros sefydlu system debyg ar dir Prydain gyda’r Alban, Lloegr a Chymru oll yn wledydd annibynol sydd hefyd yn gallu cyd-weithio gyda’i  gilydd.

Mae’r cysyniad o Annibyniaeth i Gymru wedi codi gormod o fraw ar ormod o bobl am ormod o flynyddoedd.  Pe bai modd cyflwyno’r weledigaeth mewn ffordd sy’n lleddfu ofnau dyfnaf y Cymry, efallai gallai esiampl Sgandinafia roi bywyd newydd i’r hen freuddwyd.

A ddaeth hi’n bryd claddu’r Blaid Lafur?

Cyhoeddwyd Hydref 3, 2016 gan Gwleidyddiaeth.

Tagiau: Aled G Jôb, Jeremy Corbyn, Llafur


Jeremy Corbyn Llun: PA
Aled G J
ôb sy’n trafod y rhagolygon i Lafur wedi ei chynhadledd stormus yr wythnos ddiwethaf…

Mae yna baradocs mawr yn nodweddu’r stori hon sydd wedi denu cymaint o sylw dros yr haf ac sy’n debyg o lenwi colofnau papur newydd am fisoedd eto i ddod.

Ar y naill law, mae’r bybl cyfryngol/San Steffanol yn unfryd unfarn nad oes gan Jeremy Corbyn unrhyw obaith ennill Etholiad Cyffredinol, pryd bynnag y gelwir yr etholiad hwnnw. Mae’r ddadl hon wedi ei hail-adrodd cymaint o weithiau fel ei bod yn atgoffa dyn o’r dywediad Lladin hwnnw; “Argumentum ad Populum” (Oherwydd bod cymaint o bobl yn dweud ei fod yn wir, felly mae’n rhaid ei fod o’n wir).

Ond wedyn, mae’r polau piniwn sydd yn mesur poblogrwydd arweinwyr y pleidiau ymhlith y cyhoedd hefyd yn awgrymu bod Corbyn dal i bolio’n drybeilig o wael ar bob cyfrif.

Ac eto, ar y llaw arall,  mae’n ymddangos imi fod syniadau Corbyn am symud tuag at wleidyddiaeth gwirioneddol gyfranogol rhagor na’r hen wleidyddiaeth gynrychioladol, mynd i’r afael ag anghyfartaledd a sicrhau cymdeithas decach, buddsoddi yn yr economi go iawn ac ymestyn cyfleoedd i bawb bron megis meme tawel-bwerus sy’n prysur ymledu i bobman er nad oes modd ei fesur yn iawn ar hyn o bryd.

Ar un ystyr, dydi hyn ddim yn rhyfeddod o gwbl. Mae gwledydd Prydain wedi profi 35 mlynedd o neo-ryddfrydiaeth sydd wedi arwain at un o’r cymdeithasau mwyaf anghyfartal ar gyfandir Ewrop. Mae hanes yn dangos inni mai symud mae’r pendil yn anorfod wedi hyn a hyn o amser, ac yn dilyn Brexit a’i holl oblygiadau, mae yna synnwyr cynyddol ein bod mewn cyfnod gwahanol  a phob math o bosibiliadau newydd yn brwydro i weld golau dydd.

Ond ynghanol y posibiliadau newydd hyn, y caswir sy’n rhaid ei wynebu yw bod y Brand Llafur ei hun bellach yn farw. Yn y lle cyntaf, mae’r enw ei hun bellach yn ymddangos yn hollol anachronistaidd ac amherthnasol yn 2016, yn gyforiog o gyfeiriadaeth at orffennol a math o gymdeithas sydd wedi hen ddiflannu o’r tir.

Yn ail, collodd Hen Lafur bob credinedd ym marn yr etholwyr oherwydd yr ystrydebau am or-ddylanwad yr undebau llafur,  diflaniad yr hen weithfeydd traddodiadol a’r ffaith fod Llafur Newydd ei hun yn ymdrech mor fwriadol nid yn unig i’w disodli ond hefyd ei thanseilio.

Yn ei thro, mae Llafur Newydd hefyd wedi ei dinistrio’n racs jibiders erbyn hyn. Yn bennaf efallai oherwydd Rhyfel Irac, ond hefyd am iddi or-addoli’r farchnad ariannol yn Llundain, colli cysylltiad â’i chefnogwyr traddodiadol, closio gormod at y Ceidwadwyr a chreu’r canfyddiad cyhoeddus mai prif ddiben y blaid oedd caniatáu i griw o siwtiau yn San Steffan i bluo’u nythod eu hunain uwchlaw popeth arall.

Erbyn hyn, yr hyn sy’n weddill yw Llafur Gwerylgar. Er gwaethaf ail fuddugoliaeth Corbyn, a methiant llwyr y coup yn ei erbyn dros yr haf – go brin y caiff yr hollt rhyngddo ef â’r mwyafrif helaeth o’r aelodau seneddol ei gyfannu.  Bydd y “trench warfare” y rhybuddiodd Corbyn rhagddo yn symud i dir newydd  a chyfnod newydd mewn dim o dro gyda Tom Watson, Sadiq Khan, a Chuka Umunna ymhlith eraill yn codi’u pennau yn rheolaidd uwchben y ffosydd i danio bwledi dirifedi at eu harweinydd druan.

Y Llafur Gwerylgar hon fydd ei diwedd hi mae gen i ofn. Mi fydd hi’n drist ar un wedd gweld sefydliad a fu mor ganolog a dylanwadol yn hanes Gwledydd Prydain yn dod i ben. Ond wedyn, o weld natur hunanddinistriol y Blaid oedd mor amlwg o hyd yn eu cynhadledd yn Lerpwl a’r dybiaeth hollol ymhonnus hon fod ganddi hawl i siarad dros “yr holl wlad” fondigrybwyll, daw rhywun i’r casgliad mai bendith ac nid melltith fydd hynny yn y pendraw.

Be’ allai ddod yn ei lle felly?

Synnwn i damaid y bydd  symudiad cymdeithasol Momentum yn datblygu i fod  yn drefniant gwleidyddol yn ei hawl ei hun cyn hir. Yn fan hyn mae’r syniadau, y bwrlwm, yr egni, a’r brwdfrydedd sydd ei angen i greu newid go iawn, ac i apelio at y miliynau dadrithiedig sydd wedi hen golli ffydd yn y system wleidyddol bresennol.

Yn y creadigrwydd organig hwn, fe welwn ni fersiwn Lloegr o’r hyn sydd wedi bod ar waith yn yr Alban ers 2014  a hynny gyda’i ffurf ei hun a’i ddeinameg ei hun.  Dyma’n union y math o wleidyddiaeth gyfranogol, drawsnewidiol y mae Jeremy Corbyn am ei weld yn ennill ei phlwyf, ac yn y sefyllfa ryfedd sydd ohoni ar hyn o bryd, pwy sydd i’w ddweud na fydd Momentum yn tyfu’n ddylanwadol iawn yn Lloegr cyn hir?

Bydd yr aelodau seneddol Llafur gwrth-Gorbynaidd hwythau yn gorfod wynebu llif hanes hefyd a phenderfynu ai ymuno gyda’r Democratiaid Rhyddfrydol a fyddai orau iddyn nhw, neu ymffurfio o dan enw newydd sbon –  “Democrats Together” efallai?

Ond pa bynnag ffurfiau a ddaw yn lle’r Blaid Lafur, yn hwyr neu’n hwyrach bydd rhaid i’r ffurfiau newydd hyn gydnabod yr eliffant ar riniog y drws sef natur Lloegr ei hun. Roedd hi’n arwyddocaol iawn cyn lleied o son a fu am yr Alban a Chymru yn y gynhadledd yn Lerpwl, felly efallai’n wir fod y tir yn cael ei baratoi ar gyfer wynebu’r eliffant. Ond wedyn, mae’n eliffant trafferthus iawn yn anffodus.

Sut mewn difri calon mae unrhyw blaid yn gallu llunio un neges ystyrlon all apelio at ddinas gosmopolitan Llundain, Mondeo Man yr Home Counties, ardaloedd gwledig y de, dinasoedd mawr fel Birmingham a Lerpwl, ardaloedd ôl-ddiwydiannol y Midlands a’r Gogledd-Ddwyrain, ac ardaloedd anghofiedig megis Cernyw a Gwlad yr Haf oll ar yr un pryd? Mae Lloegr yn wlad hollol ranedig yn ei hanfod ac mae’n ymddangos bod ei hen deyrnasoedd unigol megis Mercia, Wessex, a Northumberland yn parhau i daflu’u cysgod drosti.  Adlewyrchiad o’r rhaniad hwn fu holl dreialon y Blaid Lafur dros y blynyddoedd diwethaf mewn gwirionedd wrth iddynt frwydro i geisio cadw’r cwbl at ei gilydd. A bellach mae Brexit wedi dangos inni noethni llwm y cawr hwn sydd wedi teyrnasu dros yr ynysoedd hyn cyhyd.

Mae’n debyg mai’r unig beth all uno Lloegr yn y pendraw yw neges genedlaethol am hawl Lloegr i fodoli fel cenedl a bydd rhaid i Momentum a Democrats Together ddechrau llunio’r neges honno yn gyflym iawn gan fod UKIP eisoes ar y trywydd hwn yn barod.  A gyda’r Ceidwadwyr yn blaid Lloegr de facto yn barod, bydd cryn gystadleuaeth yn eu hwynebu am deyrngarwch cenedlaethol y Saeson.

A’r oblygiadau i Gymru? Er y gwag obeithio a fu mewn rhai cylchoedd am anwybyddu Lloegr a  sefydlu perthynas uniongyrchol gydag Ewrop, does dim modd inni ysgaru’n hunain o’r hyn sy’n digwydd ym myd ein cymydog mawr yn anffodus. Mae’r hyn sy’n digwydd yn Lloegr wastad am ddylanwadu ar Gymru mewn amryfal ffyrdd.

Ond byddai gweld radicaliaeth Momentwm yn deffro Lloegr o’i thrwmgwsg  ynghyd â neges genedlaethol am ei rôl newydd yn y byd yn cynnig cyfleoedd newydd i Gymru hithau.  Felly, ble mae’r Momentwm Cymreig?!

Ewrop – canlyniad y refferendwm i’w groesawu

Cyhoeddwyd Mehefin 29, 2016 gan Gwleidyddiaeth.

Tagiau: Aled G Jôb, refferendwm, Undeb Ewropeaidd


Mae pob democratiaeth angen ei hysgwyd i’w seiliau yn achlysurol, meddai Aled G Jôb…

 

Y dybiaeth gyffredinol ymhlith y gwybodusion yng Nghymru yw bod canlyniad y refferendwm ddydd Iau diwethaf yn drychineb cenedlaethol.

Ond fel un a bleidleisiodd dros Aros (er mwyn mynegi fy hunaniaeth Gymreig mewn  digwyddiad oedd i bob pwrpas yn refferendwm ar annibyniaeth i Loegr), mi roeddwn i hefyd yn gobeithio am bleidlais i adael gan weld hynny fel modd o chwyldroi’r tirlun gwleidyddol ac economaidd yn yr ynysoedd hyn yn llwyr.

Credaf ein bod eisoes yn gweld hynny ar waith gydag ymddiswyddiad y Prif Weinidog, David Cameron, aelodau’r Blaid Lafur yn rhwygo’u hunain yn ddarnau mewn rhyfel cartref sydd i’w weld yn amhosib i’w ddatrys, Yr Alban yn paratoi i drefnu ail refferendwm ar annibyniaeth, a Phlaid Cymru hwythau wedi eu sbarduno’n  ddigonol i ddatgan bod rhaid prysuro’r broses o annibyniaeth i Gymru yn dilyn canlyniad y refferendwm.

‘Math o ddemocratiaeth newydd’

Gyda’r dosbarth gwleidyddol cyfan wedi cael cymaint o ergyd yn dilyn y bleidlais, mae lle i obeithio bod math o ddemocratiaeth newydd yn dechrau ymffurfio wrth i’r newidiadau hyn fynd rhagddynt.

Diau y bydd y broses hon yn flêr, yn gynhennus ac yn gymhleth, ond eto mae’n anodd osgoi’r synnwyr bod hanes yn cael ei greu o flaen ein llygaid ar hyn o bryd.

Wedi dweud hynny, dwi’n barod iawn i gydnabod rhan allweddol papurau asgell dde Lloegr yn y bleidlais dros Adael. Bu’r papurau hyn (sydd hefyd yn gwerthu’n dda yma yng Nghymru) yn pedlera propaganda gwrth-Ewropeaidd am flynyddoedd mawr cyn y bleidlais hon ac yn ddiamau fe welwyd gwaddol hyn oll ddydd Iau.

Ond rhaid cofio hefyd fod holl rym y Sefydliad Prydeinig yn gefn i’r bleidlais Aros, ynghyd â byd busnes, y banciau mawr a’r byd corfforaethol, a’r rheiny wedi ceisio dychryn pobl o’u crwyn gyda’u rhybuddion a’u bygythiadau am yr armagedon economaidd a chymdeithasol a fyddai’n digwydd pe bai Gadael yn ennill.  A yw’n syndod mewn gwirionedd mai’r bancwyr Goldman Sachs, a fu’n gymaint rhan o’r gwasgu ariannol dieflig ar bobl Gwlad Groeg, oedd yn ariannu’r cwbl?

‘Grymoedd tywyll’

Ac mi roedd yna rymoedd hyd yn oed tywyllach yn llechu yn y cysgodion. Roedd y modd y defnyddiwyd llofruddiaeth yr AS Jo Cox gan yr ochr Aros er eu dibenion gwleidyddol eu hunain yn gwbl droëdig. Roedd y lluniau teledu gofalus hynny o’r Aelodau Seneddol yn San Steffan gyda phawb ohonynt yn gwisgo blodyn gwyn i gofio am yr Aelod Seneddol, yn bropaganda o’r math gwaethaf.

Roedd y lluniau yn gorchymyn y gwylwyr: “Gwrandewch arnom ni, ein harbenigedd ni, ein doethineb ni, a’n hawdurdod ni yn y ddadl hon rhagor na’ch profiadau byw eich hunain.” Yn rhyfeddol, dewisodd pobl gyffredin ledled  gwledydd Prydain i wrthsefyll yr holl fygythiadau a’r holl bwysau seicolegol hyn er mwyn dweud: “Gall pethau ddim aros fel hyn. Mae’n rhaid i bethau newid.”

‘Cri o’r enaid am newid’

Mae’n eironig iawn mewn ffordd mai David Cameron o bawb a roddodd y cyfle euraidd hwn i’r etholwyr fynegi eu llais am unwaith a dweud eu dweud am gyfeiriad ein cymdeithas dros y genhedlaeth ddiwethaf ble mae cymaint o bobl a chymaint o gymunedau wedi cael eu gadael ar ôl mewn modd mor greulon ac annheg.

Roedd y refferendwm yn gyfle i bobl fynegi protest mewn dwy ffordd gysylltiedig. Mi roedd o’n gyfle iddynt fynegi anfodlonrwydd gydag Undeb Ewropeaidd pell ac annemocrataidd, a phrotestio ar yr un pryd am yr un meddylfryd neo-ryddfrydol sydd wedi dinistrio cymaint o fywydau a chymunedau yma dros y blynyddoedd diwethaf.

Mi roedd o’n gri o’r enaid am newid. Ac mae’n eironi hanesyddol bod ymateb pleidleiswyr Llafur wedi bod mor allweddol ym muddugoliaeth yr ochr Adael. Oherwydd fe ellir dadlau bod yr ymchwydd hwn dros newid yn dyddio nôl i’r holl obeithion hynny a ddrylliwyd yn dilyn ethol Tony Blair yn Brif Weinidog yn 1997.

Etholwyd Blair ar fandad i newid gwledydd Prydain yn sylfaenol, ond yn hytrach na newid,  yr hyn a welwyd oedd gwleidyddiaeth a ddilynodd yr un trywydd neo-ryddfrydol a nodweddodd y Torïaid am y 18 mlynedd flaenorol. Bu’r  rhwystredigaeth hwn yn ffrwtian dan yr wyneb am yn agos i 20 mlynedd. Ddydd Iau diwethaf, fe ffrwydrodd yr anniddigrwydd hwn i’r golwg mewn modd na ragwelwyd o gwbl gan ein harweinwyr gwleidyddol na’n pyndits cyfryngol.

‘Mwy creadigol a mentrus’

Ers blynyddoedd mawr, agwedd “managerial” fu’n nodweddu pleidiau gwleidyddol o bob math, wrth iddynt ddefnyddio’r ddibyniaeth ar yr Undeb Ewropeaidd er mwyn golchi’u dwylo o unrhyw gyfrifoldeb i dorri eu cwys eu hunain mewn gwirionedd. Bellach, gyda Phrydain y tu allan i’r Undeb Ewropeaidd, bydd dim esgus gan wleidyddion rhag bod yn fwy creadigol ac yn fwy mentrus wrth geisio clust yr etholwyr.

Yn y sefyllfa newydd hon, be sydd i rwystro Llywodraeth Cymru er enghraifft rhag gwladoli’r rheilffyrdd er mwyn sicrhau gwell gwasanaeth i’r cyhoedd yma yng Nghymru ac annog mwy o ddefnydd o drafnidiaeth gyhoeddus?

Rhaid cofio, wrth gwrs, ei bod hi’n fwy na phosib y caiff y buddugwyr eu siomi’n arw gyda rhai o’r addewidion a wnaed  ynghylch faint o arian a gaiff ei ail-gyfeirio i’r Gwasanaeth Iechyd wrth adael Ewrop ac yn wir faint o gyfyngu sy’n bosib ar nifer y mewnfudwyr i wledydd Prydain.

Dydi hi ddim yn amhosib chwaith y bydd y Sefydliad Prydeinig yn ceisio ffyrdd o anwybyddu’r bleidlais ei hun. Ond mewn amgylchiadau fel hyn, buan iawn y byddai’r wasg adain dde yn troi ar arweinwyr yr ochr Adael  ac fe fyddai’r anniddigrwydd cyhoeddus dilynol yn golygu y byddai’r Lloegr Annibynnol newydd yn wlad “fractious” iawn ac yn le y byddai pob math o wleidyddiaeth newydd ac anghysurus o bosib yn dod i’r wyneb.

Er yr anhrefn posib, byddai hyn hefyd yn beth daionus yn ei hanfod gan y byddai’n gorfodi pobl Lloegr i wynebu’r realiti am eu gwlad am y tro cyntaf erioed o bosib. Byddai’n golygu wynebu a  chydnabod y rhaniadau mawr sy’n bodoli ynddi, yr annhegwch sylfaenol sydd wedi ei nodweddu cyhyd a’r angen sylfaenol i ail-ddychmygu eu heconomi y tu hwnt i’r ddibyniaeth unllygeidiog ar ddinas Llundain er mwyn ceisio cyfannu eu gwlad.

‘Hunaniaeth’

Mae yna gyfleoedd mawr i’r Mudiad Cenedlaethol yng Nghymru yn dilyn y refferendwm a’r holl ddatblygiadau a grybwyllwyd uchod. Yn y lle cyntaf, dangosodd y refferendwm bod  diwylliant yn gallu bod yn drech na’r economi. Roedd pwyslais yr ochr Adael ar warchod hunaniaeth a chadw cymunedau rhag cael eu newid y tu hwnt i bob rheswm yn elfen gwbl greiddiol yn y ddadl.

Beth bynnag yw barn dyn am fewnfudo, mae’n ddiymwad bod lefelau mewnfudo wedi gweddnewid llawer o gymunedau yn Lloegr a phobl yn teimlo, yn gam neu’n gymwys, bod eu hunaniaeth dan warchae oherwydd hynny. Mae’n wir i ddweud hefyd na chafodd y lefelau hyn o fewnfudo erioed eu trafod yn iawn gyda’r cyhoedd na’u crybwyll mewn unrhyw faniffesto gan un o’r pleidiau mewn etholiadau dros y blynyddoedd diwethaf a bod pobl felly wedi mynd yn fwy sensitif fyth am y bygythiad i’w hunaniaeth.

Onid yw hyn yn rhoi cyfle o’r newydd i’r mudiad cenedlaethol ddefnyddio dadleuon tebyg wrth gyflwyno dadl dros gynnal hunaniaeth Cymru, yn  enwedig yn yr ychydig ardaloedd Cymraeg sydd yn weddill bellach?  Yr ofn mawr gyda hyn dros y blynyddoedd diwethaf oedd y cyhuddiad o “hiliaeth”, ond gyda thrafodaeth am effeithiau mewnfudo bellach yn fater priflif yn Lloegr, a mwy o wleidyddion yn barod i gydnabod nad hiliaeth yw mynegi pryder am newid natur cymunedau gwreiddiedig, siawns bod modd trafod hyn yn aeddfed  yng Nghymru erbyn hyn hefyd.

‘Canoli grym ymhellach’

Mae cyfle’n codi hefyd yn sgil y pwyslais mawr ar ddemocratiaeth a welwyd yn ystod y refferendwm. Yn fy marn i, roedd Boris Johnson a Michael Gove yn llygad eu lle wrth feirniadu natur anatebol ac annemocrataidd yr Undeb Ewropeaidd, a’u cytgan cyson ar geisio dychwelyd democratiaeth mor agos â phosib at bobl Gwledydd Prydain.

Un o hanfodion democratiaeth erioed fu’r egwyddor y dylai pobl ethol eu rheolwyr a chael y cyfle i’w disodli os nad ydynt yn cyflawni eu haddewidion i bobl.  Fy ofn mawr i gyda phleidlais Aros oedd y byddai’n cael ei weld gan benaethiaid yr Undeb Ewropeaidd fel mandad i ganoli grym hyd yn oed ymhellach yn nwylo comisiynwyr anetholedig ac y byddai wedyn bron yn amhosib rhwystro’r math o un wladwriaeth Ewropeaidd a fyddai’n sylfaenol wrthwynebus i hunaniaethau cenedlaethol led-led y cyfandir.

Gellid defnyddio dadleuon Johnson a Gove am ddychwelyd democratiaeth mor agos â phosib i fywydau pobl wrth gyflwyno’r achos dros drosglwyddo grymoedd a ddaw yn ôl o Frwsel i Gymru yn ogystal â grymoedd eraill a ddylai gael eu datganoli i Gymru. Pe bai unrhyw awydd gan Lundain i lyncu’r grymoedd hyn neu ddal gafael ar bwerau eraill, dylid ail-adrodd sloganau Gove a Johnson ar bob cyfle posib er mwyn dangos yr anghysondeb sylfaenol sy’n perthyn i’w dadl.

‘Cymru Annibynnol’

Beth bynnag fydd union natur gwledydd Prydain gyda’r Undeb Ewropeaidd dros y blynyddoedd nesaf, (ac mae’n amlwg y bydd math o berthynas yn bodoli er gwaethaf y bleidlais dros adael) rhagwelaf y bydd y syniad o Gymru Annibynnol yn tyfu mewn poblogrwydd, ynghanol y flux gwleidyddol presennol,  boed hynny mewn math o gonffederasiwn gyda’r Alban a Lloegr, neu o fewn math o Ewrop ddiwygiedig.

I raddau gellid dadlau bod yna gynulleidfa bosib ar gyfer y neges hon eisoes yn bodoli gyda’r 48% o bobl Cymru a bleidleisiodd dros aros ddydd Iau diwethaf. Er mwyn apelio at y garfan hon, nid digon bellach yw dibynnu ar ein plaid genedlaethol, Plaid Cymru.

Na,  bydd rhaid adeiladu mudiad torfol a phoblogaidd i ddadlau dros yr achos, sy’n barod i gyflwyno’r weledigaeth i bobl Cymru, un wrth un, cymuned wrth gymuned, ardal wrth ardal led-led ein gwlad. Gobeithio y bydd y rali Cymru Rydd sydd wedi ei threfnu ar gyfer y Sadwrn hwn (Gorffennaf 2) ar y Maes yng Nghaernarfon yn gam tuag at ddechrau adeiladu’r mudiad poblogaidd hwn.