Palu ‘Lawr II: Amgueddfa Ryngweithiol Anarferol o Bethau wedi eu Colli, eu Torri a’u Hail-ddarganfod

Diweddarwyd am  


Seran Dolma sydd yn trafod arddangosfeydd celf anarferol y bu hi’n ymweld â nhw gyda’i mab…

Yr artistiaid Lindsay Colebourne a Marged Pendrell, ar y cyd gyda National Theatre Wales sy’n gyfrifol am yr amgueddfa anarferol, gyda digwyddiadau trwy’r wythnos (11-14 Ebrill) yn Storiel ac yn Pontio ym Mangor.  Wele wefan Lindsay am ragor o fanylion.

Cnewyllyn yr amgueddfa yw’r casgliad o wrthrychau a ddarganfuwyd gan Lindsay wrth gloddio yn ei gardd yn Nant Peris – palfa archeolegol yn datguddio darnau llestri, esgidiau, teganau, poteli gwydr, gratiau tan, pennau gwely, hoelion a darnau o fetel o bob siâp.

Mae’n debyg bod y gwaddol yma yn dyddio o’r cyfnod 1871, pryd adeiladwyd y tŷ, hyd at y 1980au.

Mae Lindsay wedi ymchwilio i’r bobol oedd yn byw yn y tŷ, ac mae cerdyn yn yr amgueddfa yn cynrychioli pob un ohonynt.

Mae hefyd argraffnod o garreg fedd Owen Griffiths, a adeiladodd y tŷ, ac a laddwyd mewn damwain yn y chwarel (carreg calchfaen, nid llechen, fel oedd yr arferiad gyda’r sawl a laddwyd wrth gloddio am lechi).


Cyhoedd yn cyfrannu

Mae’r casgliad hwn ynddo’i hun yn gofnod diddorol a dadlennol, ond y peth sy’n anarferol am yr amgueddfa yw’r elfen ryngweithiol.

Gwahoddir y cyhoedd i ddarparu eu gwrthrychau eu hunain i’w hychwanegu at yr amgueddfa, ac i guradu arddangosfa wedi ei gyfansoddi o’r gwrthrychau a ddarparwyd o’r gloddfa yn Nant Peris Ynyd a’u gwrthrychau eu hunain.

I’r pwrpas yma, darperir amrywiaeth o gesys gwydr, bocsys matsis, ffiolau bach gwydr, droriau Fictorianaidd a bocsys arddangos.

Mae wedyn i fyny i’r cyfranogwyr ddewis gwrthrychau, eu sortio a’u didoli, a gwneud cysylltiadau rhyngddynt.

Mynd i fyd natur

Mae gwaith Marged Pendrell yn delio gyda byd natur yn hytrach na gwaddol dynol, ond mae’r gweithiau sydd ar ddangos yma yn canolbwyntio ar yr ysfa i gasglu, didoli, categoreiddio ac arddangos gwrthrychau.

Mewn cas wydr mae casgliad o gerrig, wedi eu dewis am eu siâp a’u lliw – mae ganddyn nhw i gyd rhywbeth yn gyffredin, ond mae pob un yn unigryw.

Mewn cas arall, mae casgliad o wrthrychau bychain, bregus, megis adenydd gwas y neidr, croen pryf copyn, codau hadau, darnau o blanhigion sych.

Mae’r rhain wedi eu cyfuno, eu labelu a’u harddangos gyda gwerthfawrogiad o’u prydferthwch, a’u natur fyrhoedlog, ond gyda hiwmor hefyd, sy’n tynnu sylw at ein tueddiad i ddeall popeth yn nhermau ein profiadau ein hunain.

Yng nghyd-destun yr amgueddfa anarferol, mae gwaith Marged yn dangos sut y gellir arddangos gwrthrychau fel bod y casgliad yn fwy ystyrlon na’r elfennau unigol ar wahân, ac yn gyfanwaith esthetig boddhaol.


Defnyddio dychymyg

Es i a fy mab tair oed i’r Amgueddfa Anarferol yn Storiel ddydd Mawrth, ac roedd o wrth ei fodd yn cael dewis darnau, gafael ynddyn nhw, a chreu eu harddangosfa ei hun.

Roeddwn i’n teimlo bod cael caniatâd i gyffwrdd yn y gwrthrychau yn bwysig iawn iddo ef – dydi edrych ar bethau y tu ôl i wydr ddim yn ddiddorol i blant ifanc iawn, fel y darganfyddais wrth ymweld â gweddill yr arddangosfeydd yn Storiel (sydd yn cynnwys pethau diddorol iawn, petai rywun heb blentyn bach i’w ddiddanu).

Tra’r oedd fy mab yn curadu casgliad o boteli gwydr, hoelion, codau hadau a chregyn lliwgar, cefais gyfle prin i feddwl.

Mae’r amgueddfa anarferol yn cynnig posibiliadau creadigol i’r ymwelydd gyfuno pethau i gyfleu ystyron newydd – i roi eu dadansoddiad eu hunain o’r casgliad.

Yn yr ystyr hyn, mae’n bodoli ar y ffin rhwng archaeoleg a chelf, rhwng dadansoddiad hanesyddol a dyfeisgarwch ffuglennol, rhwng tystiolaeth gadarn gorfforol, a ffantasi.

‘Sbwriel’ y dyfodol

Mae hefyd yn codi cwestiynau diddorol am werth gwrthrychau yn gyffredinol – ein hoffter ohonyn nhw, yr ysfa i’w casglu, a’r perygl o gael ein boddi ganddyn nhw.

Tomen sbwriel lled fodern, wedi’r cyfan, yw’r ysbrydoliaeth ar gyfer y digwyddiad.

Roedd yn gwneud i mi feddwl am ein tomennydd sbwriel cyfoes, ein safleoedd tirlenwi diwaelod yn llawn plastigion a chemegau gwenwynig.

Pa hwyl gaiff archeolegwyr y dyfodol wrth ail-greu ein ffordd ni o fyw? Annhebyg bydd ein sbwriel ni’r un mor ddeniadol ag yw gwaddol troad y ganrif i ni heddiw.

Sylwadau

Nid yw Golwg360 yn gyfrifol am y sylwadau isod nac o angenrheidrwydd yn cytuno â nhw.

Rheolau Cyfrannu | Nodi Camddefnydd

Rheolau Cyfrannu

Gofynnwn yn garedig i ddarllenwyr wneud defnydd doeth o’r gwasanaeth sylwadau – ni ddylid ymosod ar unigolion na chynnwys unrhyw sylwadau a all fod yn enllibus. Meddyliwch cyn teipio os gwelwch yn dda.

Er mwyn cael trafodaeth dda, gofynnwn i chi ddefnyddio eich enw go iawn a pheidio â chuddio y tu ôl i ffugenwau.

Gofynwn yn garedig i bawb ddarllen canllawiau Cyfrannu i elfennau rhyngweithiol Golwg360 yn ofalus cyn gadael sylwadau ar y gwasanaeth.

Iawn

Nodi Camddefnydd

Os ydych chi’n credu bod y neges yma’n torri rheolau’r wefan, cliciwch ar y faner nodi camddefnydd sy’n ymddangos wrth sgrolio dros unrhyw sylwad. Os bydd tri pherson yn anhapus, bydd y neges yn dod yn ôl at Golwg360 i’w ddilysu.

Iawn

Straeon poblogaidd