RSS

Golwg360

MwyCau 

Eddie Ladd yn arwain y chwyldro


Disgo Distaw, Castell Caernarfon (Llun: Non Tudur)
Cafodd Non Tudur ei syfrdanu mewn disgo hanesyddol yng Nghastell Caernarfon…

‘Cofiwch bod y chwyldro yn eich calon’.

Dyna eiriau clo grymus sioe ragorol cwmni Eddie Ladd, Light, Ladd & Emberton yng nghastell Caernarfon, sef Disgo Distaw Owain Glyndŵr. Dyma’r lleoliad olaf ar y daith, yn dilyn cestyll Biwmares, Conwy a Harlech.

Mae Eddie Ladd – a gyflwynodd ei hun o dan ei henw go iawn, Gwenith Owen – yn un o’r artistiaid yna sydd byth yn peidio â rhyfeddu gyda’i syniadau gwreiddiol am sut i droi pishyn o’n diwylliant yn ddarn o gelf.

Odi, mae pobol yn gyfarwydd â syniad disgo distaw – rhoi clustffonau ar eich pen a dawnsio i’r un diwn â phawb arall. Roedd meddwl am ddawnsio yn ddigwmni ac yn sobor ar nos Iau ddim yn apelio rhyw lawer, ond roedd yr arlwy yn ormod o demtasiwn. Glyndŵr ac Eddie Ladd mewn castell? Doedd dim dwywaith amdani.

Gan fod disgwyl i chi ymgolli yn y peth o’r dechrau, mae’n anodd iawn gwneud gwerthfawrogiad o’r gwaith, gan roedd sach gefn yn rhwystr heb son am geisio estyn am feiro a phapur i gofnodi ambell beth.

Fe gawson ni stori gwrthryfel Glyndŵr ar ei hyd mewn steil, ar ruthr, i gyfeiliant caneuon disgo a thecno, ac roedd hi’n amhosib peidio â dechrau “shiglo” yn unol â’r cyfarwyddyd yn eich clustiau. Wrth i ‘Anarchy in the UK’ daranu yn ein clustiau, daeth Gwyn Emberton, partner Eddie Ladd yn y cwmni, i’n canol a sgrialu dawnsio hyd y lle, mewn crys-t ‘Choose Love’. Fe, yn ôl pob tebyg, oedd Owain Glyndŵr.

Fe lwyddon nhw i gyfleu hanes y gwrthryfel a’r ymladd trwy ddawns a’r cyfan i gyfeiliant clasuron disgo fel ‘I Feel Love’ a ‘Together in Electric Dreams’. Chwarae teg, pinaclau pop Cymraeg fel ‘Chwyldro’ gan Gwenno a ‘Gweld y Byd Mewn Lliw’ gan Fand Pres Llarregub oedd yn cael eu chwarae yn y mannau pwysig.

Llwyddiant mawr yr holl beth oedd deuawd Eddie Ladd a’i brawd, y dramodydd a’r darlithydd Roger Owen. Nhw fyddai’n llefaru’r hanes drwy’n clustiau. Eddie yn rhoi’r Gymraeg, yn ei thafodiaeth Sir Aberteifi bert, a’i brawd yn rhoi’r Saesneg – fel pe taen nhw’n chwarae bat-a-phêl eiriol a’r sgript yn tasgu o ffraethineb a gwreiddioldeb. ‘Dewch mlâ’n – oes da rywun mechanised cwrwgl?’ meddai Eddie Ladd, wrth dynnu’r dorf ar ei hôl ar hyd ryw afon ddychmygol. Roedd pedwar rhedwr/dawnsiwr arall yn tywys y dorf a’u hannog i ddawnsio a dim pall ar eu hegni hwythau chwaith.

Mi oedd hi’n amhosib peidio â bod yn rhan o’r lliaws bywiog ar lawntiau’r Castell. Fe gafodd y dorf i gyd yn rhan o dwmpath dawns yn un lle, wrth i Catrin merch Owain Glyndŵr briodi Edmund Mortimer, a fu wedyn farw yng nghwymp castell Harlech yn 1409. A fyddech chi’n gwrthod dawnsio tra bod bachgen bach 7 oed yn ceisio’u gorau i wneud ‘promenâd’?

Yn un rhan, pan waeddodd y ddau ‘Glyndŵr yw gwir dywysog Cymru!’ a ‘Glyndŵr is the True Prince of Wales!’ mi gafwyd bonllef gan ran fwyaf o’r dorf. Eglurodd y ddau nad hyn oedd yr achos ym mhobman. Bu’r ymateb yn Harlech yn un tebyg. “Ro’n nhw’n eitha bywiog yn Biwmares, mae’n rhaid i fi ddweud,” meddai Eddie Ladd. “Ro’n nhw’n mwynhau.”

“Mae yna elfen wleidyddol yn yr hanes,” meddai Roger Owen, “ond y nod yw cael pobol i ddawnsio, i ddod mas o’u hunain, nid eistedd nôl ond cynnig rhywbeth, a dod dros y swildod ar y dechrau.”

Ond colli wnaeth Glyndŵr, a cholli fesul castell – a oedd yn cael eu cynrychioli wrth i’r dorf gasglu yn heidiau o gwmpas handbag (beth arall). “Wps, Aberteifi wedi went,” meddai Eddie Ladd gan gipio un o’r llawr. Roedd ambell i lein yn cyfeirio’n gynnil at yr Iron Ring bondigrybwyll hefyd.

Roedd gwleidyddiaeth yn anochel yn perthyn i’r sioe, wrth i ddau Gymro Cymraeg adrodd hanes arwr pennaf y Cymry, ond hwyl oedd y prif nod. “Roedd hi’n hwyl drwyddi draw ond roedd yna achos reit tu ôl iddo fe hefyd sy’n gafael yn eich corff chi,” meddai Eddie Ladd wrtha i ar y diwedd.

Fe gawson nhw “benrhyddid llwyr” wrth greu’r sioe gan yr awdurdodau yn ôl Eddie Ladd – a CADW yn eu plith. “Ro’n i’n siarad gydag un neu ddau o’r ceidwaid ac o’n nhw’n e’n dweud, ‘o, ry’n ni’n cael cyhwfan baner Glyndŵr weithiau’,” meddai. “Ac wedodd un ohonyn nhw, ‘a bydden i’n cyhwfan e bob dydd os bydden i’n gallu’. Ac ry’n ni wedi cwrdd â lot o geidwaid a staff sy’n dweud ‘wel, Llywelyn Llyw Olaf yw gwir dywysog Cymru.’”

Taith fer oedd hon, sydd wedi cael ymateb brwd ar y cyfryngau cymdeithasol. Ac ateb pendant Eddie Ladd: “Ry’n ni am ei wneud e eto”.

BLOG: Cannes yn cyfareddu

Cyhoeddwyd Mai 26, 2017 gan Y Blog Celfyddydau.

Tagiau: Gwyl Ffilmiau Cannes


Dylan Edwards
Dylan Edwards sydd yng Ngŵyl Ffilmiau Cannes ar ran golwg360

Hawdd yw darllen i mewn i bob math o ffilmiau alegorïau a throsiadau ynglŷn â sut rydym ni’n gweld a chlywed y byd a’i straeon. Wedi’r cyfan, pa gyfrwng gwell i ymdreiddio i’n ffyrdd o weld, clywed a phrofi’r byd na’r sinema? Prinnach yw’r ffilmiau sydd nid yn unig yn cyfleu rhamant a phŵer y synhwyrau hyn, ond yn eu gweu i mewn i’w plotiau i ddatgelu mewn ffyrdd gwreiddiol y berthynas rhwng clyw, golwg a sinema. Yng ngŵyl Cannes eleni, mae clwstwr o ffilmiau, nad oes ganddynt ond ychydig iawn yn gyffredin fel arall, yn gymheiriaid i’w gilydd yn yr ystyr eu bod yn cynnig ymdriniaethau gwreiddiol a phrin â gweld a chlywed, fel cysyniadau ac fel dyfeisiau naratif.

Yn Wonderstruck, gan Todd Haynes, deillia hud a dyfnder o’r naratif ddeuol, dwy stori sy’n plethu ychydig yn drwsgl i’w gilydd ond sy’n cyfuno i greu deinameg sy’n llawn dychymyg a phosibilrwydd. Mae hanner y ffilm yn arddull ffilm fud, a’i sylw ar ferch fyddar yn Efrog Newydd ar ddiwedd oes y ffilmiau mud, a’r hanner arall (‘presennol’ y ffilm) yn canolbwyntio ar fachgen yn y saithdegau sy’n dianc i’r ddinas wedi marwolaeth ei fam mewn damwain a’i gadawodd ef yn fyddar.

Mae’n ffilm sy’n ategu dwy ffilm amlwg a phoblogaidd – ar lefel arwynebol, The Artist, y pastiche o ffilm fud lwyddiannus iawn o 2011 ac, mewn ffyrdd cynilach efallai, Hugo gan Martin Scorsese, ffilm arall sy’n dilyn helyntion plentyn ifanc yn canfod lloches mewn dinas fawr anhysbys, ac sydd hefyd yn defnyddio stori’r plentyn i ymwneud â syniadau eang yn ymwneud â chelfyddyd a pherthyn. Yn nwy stori’r ffilm, ar y sain mae’n sylw’n bennaf. Yn y ddwy adran, ceir portreadau hynod synhwyrus o optegau llethol cyrraedd dinas newydd. Mae’r gallu i glywed yn rhywbeth mae’r rhan fwyaf ohonom yn ei gymryd yn ganiataol, a gyda’r ffilm hon mae Haynes fel petai’n galw am ymgysylltiad agosach â’r synnwyr hwn. Yn sensitifrwydd Wonderstruck ynghylch y modd y mae sain yn ffurfio’n hargraffiadau o’r byd, amlygir synwyrusrwydd penodol sy’n teimlo i mi yn ddigon unigryw.

Er mai dyma ffilm ddrutaf ac, o bosib, ffilm fwya hygyrch y cyfarwyddwr – mae’n debyg y caiff gylchrediad masnachol eang, ond dwi’n amau rhywsut a fydd hi’n hit anferth – ceir momentau ynddi sy’n adleisio ffilmiau cyntaf pytiog, radical ac arbrofol Haynes fel un o enfants terribles y don o gyfarwyddwyr queer a ddaeth i’r amlwg yng Ngogledd America yn y nawdegau cynnar. Yn Poison, ei lwyddiant nodedig cyntaf, er enghraifft, cawn dri naratif gwahanol, heriol sy’n gosod gweithiau’r awdur Jean Genet yng nghyd-destun cyfnod AIDS. Ac yn ei ffilm I’m Not There, o 2007, mae’n castio saith actor gwahanol i geisio portreadu personae amrywiol Bob Dylan drwy’r blynyddoedd. Drwy ddefnyddio yn Wonderstruck ddyfais gymharol radical ar gyfer stori a allai fel arall roi bod i ffilm deuluol dwymgalon, gall Haynes ysgogi cwestiynau am ffiniau genre a ffurf; a hyn oll yn deillio o’i ddefnydd o sain.

I rai yma, mae Wonderstruck yn gam gwag nobl mewn gyrfa arbennig. Ond profais i hi fel symffoni hudolus, amherffaith o syniadau a thechnegau annisgwyl, ac o ddyfeisgarwch pur. Byddwn fel arfer yn rhybuddio rhywun rhag gwylio trwy lens mor amrwd o auteur-aidd, ond dwi’n meddwl mai cyd-destun gyrfa Todd Haynes yw’r ffordd fwyaf ffrwythlon o gael y mwyaf o Wonderstruck.

Ffilm o Siapan

Cymeriadau byddar Wonderstruck sy’n gyrru’r holl naratif(au) ymlaen, a hyd yn oed arddull y ffilm. Mae byddardod hefyd yn chwarae rôl dyngedfennol yn naratif Radiance, gan Naomi Kawase, ffilm arall ym mhrif gystadleuaeth Cannes a gafodd ei dangos i ni aelodau blinedig, gor-gaffeinated y wasg ryngwladol fore dydd Mawrth. Mewn dinas Siapaneaidd gyfoes, dilynwn ddynes ifanc sensitif sy’n gweithio ar draciau sain-ddisgrifiad ffilmiau. Mae’r broses hon yn ei rhoi mewn cyswllt â grwpiau o bobol fyddar sy’n ei chynghori am ei gwaith, yn aml mewn ffyrdd gwrthdrawiadol. Mae un o’r dynion dall yn fwy ymosodol na’r lleill – yn wrthwynebus i’w disgrifiadau, ei dulliau gweithio a’i dehongliadau. Ar y berthynas rhwng y ddau gymeriad yma y mae prif ffocws y ffilm, ac mae hi’n berthynas a ddatblygir yn gynnil a chelfydd. Neilltuir talpiau helaeth o drac sain y ffilm i ddisgrifio’r hyn sydd ar ein sgrin, tueddiad y mae’r prif gymeriad yn ei gymryd ymhell o’i gweithle.

Anodd yw gorbwysleisio faint mae’r mwyafrif o feirniaid rhyngwladol Cannes yn edrych i lawr ar Kawase – bob tro mae un o’i ffilmiau yn ymddangos yn Cannes (a dyma’i phedwerydd ymddangosiad yma y degawd hwn) ceir llawer o hwyl rhwng beirniaid ar Twitter yn bychanu emosiwn cryf ei ffilmiau a’u perthynas agos â’r ŵyl. Yn wir, mae ei ffilmiau’n tueddu i fod yn sentimental ac yn anffasiynol (sydd yn beth gwahanol iawn i ddiffyg steil). Ond er nad ydy hon ymysg ei gweithiau cryfaf, mae rhythmau sensitif y ffilm a’i golwg blaen ar berthynas rhwng dau berson yn chwa o awyr iach yn y brif gystadleuaeth.

Os ydy’r ffilmiau hyn yn rhoi’r lle blaenaf i’r clyw fel sbardun i ymdreiddio i’r ffyrdd mae’n synhwyrau’n siapio’n profiad o’r byd, gwna dwy ffilm yma rywbeth tebyg â’r synnwyr gweld. Dyma ddwy ffilm sy’n syrthio tu allan i gategori ffilmiau ffuglennol; un o Ffrainc ac un o Iran; un gan gyfarwyddwraig a dathlodd ei 88fed pen-blwydd eleni, y llall gan un a fu farw’r llynedd.

Ffilm draethawd

Mae Visages Villages, cyfunwaith gan Agnès Varda a’r artist gweledol JR, yn ffilm draethawd dwyllodrus o syml ac ysgafn. Mae’r cyfarwyddwyr yn cynnal taith o gwmpas ardaloedd gwledig Ffrainc i greu darnau cymunedol o gelf gyhoeddus, gan dynnu lluniau o wynebau a chyrff dinasyddion cyffredin, eu chwyddo’n anferth a’u plastro ar adeiladau. Dyma fwy neu lai’r prosiect sy’n cynnal y ffilm. Ceir yma felly ar lefel arwynebol bortread o artistiaid a chymuned, celfyddyd a thirwedd.

Ond yn raddol, cawn arwyddion bod yna fwy yn digwydd yma ar lefel meta nag y byddem ni’n ei amau ar ddechrau’r ffilm. Un olygfa fer ynghanol y ffilm yn arbennig a gydiodd yn fy nychymyg. Gwelwn Varda mewn apwyntiad gydag optegydd, yn cael chwistrelliad yn ei llygaid – dysgwn ei bod hi’n colli ei golwg. Dyma ddelwedd sy’n ysgogi melancoli yn y gwyliwr, o weld yr eicon yma yn sinema Ffrainc ar ei mwyaf bregus; portread o’r artist fel person oedrannus sy’n dirywio. Mae hi’n chwarae hyn i lawr, gan gyfeirio at yr olygfa enwog o lygad yn cael ei sleisio gan gyllell yn Un Chien Andalou. Astudiaeth gynnil yw’r ffilm (a’r prosiect celfyddydol mae’n ei ddarlunio) o ba mor freintiedig ydym ni i allu gweld y byd, ei holl ogoniant a’i holl wynebau, bob dydd.

Arbrawf mewn arafwch

Lle bo Visages Villages yn obsesiynu am bresenoldeb pobol ymysg pobol a chyrff fel canolbwynt i gymdeithas, does braidd dim un corff dynol yn ymddangos ar y sgrin am ddwy awr gyfan yn ystod 24 Frames, y ffilm olaf i Abbas Kiarostami weithio arni cyn ei farwolaeth yr haf diwethaf (er na chafodd ei chwblhau). Gellir disgrifio’r ffilm fel arbrawf mewn arafwch, a’i sbardun yw anfodlonrwydd y cyfarwyddwr â’r ffaith mai 24 ffrâm sydd mewn eiliad o amser ffilm. Y bwriad ydy herio’r cysyniad bod i’r rhyddid honedig a gynrychiolir gan y sinema o ran lluniau llonydd ei gyfyngiadau ei hun, trwy gyfansoddi dwy awr o ffilm o gwmpas 24 llun yn unig; yn gyntaf paentiadau, yna ffotograffau a dynnwyd gan y cyfarwyddwr. Mae pob ‘ffrâm’ felly yn para tua phedair munud o amser sgrin, a’r cyfarwyddwr yn dangos beth mae’n dychmygu sy’n digwydd o gwmpas y llun – hynny ydy, mae’n rhyddhau’r ddelwedd o’i llonyddwch. Dim bod unrhyw beth yn digwydd yn y vignettes yma ran amlaf. Dyma’r pwynt: dangos sut mae’r byd yn troi p’un a oes camera yno ai peidio.

Ceir awgrymiadau o’r ôl-ddynol a’r ôl-sinematig – a hyd yn oed y cyn-ddynol a chyn-sinematig? – eisoes yn y vignettes llonydd (ond nid cwbl lonydd) hyn, a ddwyseir gan ein sylweddoliad mai dyma destament sain-weledol olaf Kiarostami, un o gewri’r sinema ryngwladol ers yr wythdegau, a enillodd y Palme d’or- yma yn union ugain mlynedd yn ôl â’i ffilm Taste of Cherry.

Trwy gydol ei oeuvre, rhed ymdriniaethau â’r berthnas rhwng y ddynoliaeth a’r ddelwedd sydd wedi’i chyfryngu, mewn ffilmiau megis Close-Up, campwaith o 1990 lle mae dyn tlawd sy’n honni ei fod yn gyfarwyddwr ffilm enwog yn ymgartrefu gyda theulu, a Copie Conforme, o 2010, sy’n codi cwestiynau am y rhwymyn rhwng gwyliwr a thestun drwy atal gwybodaeth graidd (a chamarwain yn bwrpasol) am wir natur perthynas y cwpwl sydd yn llenwi pob golygfa. Ac yn ei sgil, mae astudiaethau chwareus a hunangyfeiriol o’r tensiynau rhwng realiti a’r dyfeisiedig, a rhwng delwedd a’i thestun, wedi dod yn un o brif nodweddion sinema Iran i gynulleidfaoedd rhyngwladol. Fe’i gwelir yng ngwaith cyfarwyddwyr megis Jafar Panahi, syn ymdrin â’r syniadau hyn yng nghyd-destun sensoriaeth llywodraeth y wlad ar ei waith.

Ond er i sawl un o’i ffilmiau chwarae ag estheteg arafwch, does yr un o weithiau Kiarostami (sy’n cynnwys ffilmiau byrion a hir, ffuglen a dogfen) wedi ymroi mor ddwfn â 24 Frames i ysgogi myfyrdod a meddylgarwch dwys yn ei gwyliwr. Rhaid cyfaddef bod hon yn ffilm sy’n teimlo’n llawer mwy gwerth chweil o fyfyrio drosti nag wrth ei gwylio; yn ôl y sôn, fe’i bwriadwyd ar gyfer cyd-destun oriel. Ond mae’n goda addas, ysgogol i yrfa bwysig. Fel albyms olaf Bowie neu Leonard Cohen, neu fel No Home Movie, ffilm draethawd a gwblhawyd gan Chantal Akerman yn 2015 fisoedd cyn ei marwolaeth, mae gyriad ysbrydol mawreddog yn hongian dros y gwaith hwn, sy’n creu’r ymdeimlad bod artist mawr yn cyfathrebu â ni o’r bedd trwy ei ddelweddau.

Mae gen i gydymdeimlad â’r safbwynt damcaniaethol fod pob ffilm yn stori ysbryd; mai prif swyddogaeth y cyswllt rhwng testun a chamera ydy’r posibilrwydd (neu’r rheidrwydd?) y bydd y testun hwnnw’n goroesi tu hwnt i’w bresenoldeb bydol ‘real’ trwy gael ei ddal ar ffilm (neu, os nad ar ‘ffilm’ erbyn hyn, ar ffeil). Ymdrinia’r grŵp amrywiol yma o ffilmiau yn Cannes eleni â’r cysyniad hwn mewn ffyrdd anghyffredin. Pleser amgylchedd fel Gŵyl Ffilmiau Cannes ydy ei bod yn ein gorfodi i ystyried syniadau gwahanol ynghyd â’i gilydd, ac i daro goleuni ar gysylltiadau a chymariaethau na fyddem ni’n eu gwneud fel arall. Gyda themâu mor elfennol â golwg a chlyw, does dim terfyn ar allu sinema i wthio, i bryfocio ac i ehangu’n dealltwriaeth o’r byd fel rydym yn ei weld.

BLOG: Hir oes i ysgafnder ar sgriniau Cannes

Cyhoeddwyd Mai 22, 2017 gan Y Blog Celfyddydau.

Tagiau: Dylan Edwards, Gwyl Ffilmiau Cannes


Juliette Binoche yn y ffilm Let Sunshine In, Llun: Gwyl Ffilm Cannes
Dylan Edwards sydd yng Ngŵyl Ffilmiau Cannes ar ran golwg360

Peth doniol yw hiwmor. Ac yng nghyd-destun Gŵyl Ffilmiau Cannes, mae’n ddoniolach fyth. Yn aml mae pobol yn sôn am baradocs yr ŵyl – ar un pegwn mae Cannes y socialites, y partïon yacht a’r carped coch, ac ar y llall mae’r ffilmiau, a’r ŵyl yn dal i gael ei gweld fel un fwyaf dethol a mawreddog byd ffilmiau’r auteurs rhyngwladol.

Yr hyn sy’n uno’r ddau begwn ydy eu hamharodrwydd i gael eu gweld yn ddim llai na phethau hollol, hollol ddifrifol, boed hynny o ran rhwysg y byd ffasiwn neu yn nhueddiad y prif ddetholiad i glodfori Themâu Mawr ar draul gweithiau llai ac ysgafnach. Ble bynnag ry’ch chi’n troi ar y Croisette, difrifoldeb sy’n teyrnasu.

Mewn pâr o ffilmiau enwau-mawr a wyliais yn ystod fy oriau cyntaf yn yr ŵyl, sydd yn 70 oed eleni, datgelir y ddeuoliaeth yma mewn ffyrdd dadlennol. Mae un ffilm o Rwsia, ac un o Ffrainc; un gan ddyn, un gan ddynes; ac un yn mygu dan orddifrifoldeb crand tra bo cyfoeth y llall yn deillio o’r rhyddid a’r pleser mae’n eu canfod yn ysgafnder bywyd bob dydd.

Cafodd Loveless, y ffilm gyntaf o’r brif gystadleuaeth i gael ei dangos i’r wasg, ei hystyried yn fuan iawn yn un o’r ymgeiswyr cryf i ennill y Palme d’or. Roedd hyn i’w ddisgwyl; ers ei un gyntaf mae pob un o ffilmiau’r cyfarwyddwr Andrey Zvyagintsev, o bosib auteur mwyaf blaenllaw sinema gyfoes Rwsia, wedi hawlio’u lle yn netholiad swyddogol Cannes. Ond pan ddarllenais i rai adolygiadau brys ar ôl y dangosiad nos Fercher, synnais o weld cyn lleied roedd eu hargraffiadau’n ategu nodweddion y ffilm a wyliais i.

Ffilm yw hon am bâr oedd yn arfer bod yn briod a’u cariadon newydd yn dygymod â diflaniad eu mab mewn tref Rwsiaidd lwyd, anhysbys, tua 2012. Ry’n ni’n gwybod mai dyma’r cyfnod dan sylw am fod Zvyagintsev yn pupro’r ffilm â golygfeydd hir o’r prif gymeriad (y gŵr; wrth gwrs) yn gwrando ar adroddiadau newyddion – dim ond un o’r technegau amrwd a ddefnyddia’r cyfarwyddwr i wthio trosiad a ‘datganiad’ trwsgl i mewn i’w ddrama ddomestig denau.

Mae’n adrodd cyfrolau bod y film ffuantus, hunanfoddhaus hon, a’i thuedd amlwg tuag at themâu mawrion sy’n dynodi ffilmiau fel rhai ‘pwysig’ mewn cylchoedd tebyg i Cannes, yn ymddangos ym mhrif gystadleuaeth yr ŵyl, tra bo ffilm ddiweddaraf Claire Denis, Let Sunshine In – yn fy nhyb i, does dim modd cael dadl am sinema ryngwladol y 30 mlynedd diwethaf heb ei chynnwys hi – yn cael ei dangos mewn adran lai blaenllaw, sef y Quinzaine des Réalisateurs.

Yn amlwg, allwn ni ddim peidio â gweld rhywedd yn rhan o hyn; nid yn unig y mae Denis yn un o unig gyfarwyddwyr benywaidd blaenllaw sinema Ffrainc, ond ers ei ffilm gyntaf, Chocolat, yn 1988, mae hi wedi mireinio estheteg gwbl unigryw a nodweddir gan ei synwyrusrwydd cnawdol, goddrychol, arbrofol; a gan olwg benodol fenywaidd ar y byd. Er gwaethaf holl ymdrechion PR Cannes i ymddangos yn fwy blaengar o ran rhywedd yn y blynyddoedd diweddar, mae’n glir iawn o’r mathau o arddulliau, themâu a safbwyntiau sy’n cael eu clodfori fod ‘pwysigrwydd’ dal yn nodwedd sydd yn dynn ynghlwm â hen gysyniadau masgiwlinaidd.

Gellir dadlau mai ychydig iawn byddai gwaith Denis yn elwa, wir, o’r math yna o statws. Byddwn i’n disgrifio’i oeuvre fel un traethawd estynedig ar ddawns symudiad dynol, â chysylltiadau rhwng rhyw cnawdol a mudiant ac ôl-drefedigaethedd yn greiddiol drwy gydol ei gyrfa. Syndod, felly, yw bod ei ffilm ddiweddaraf – a wnaethpwyd ar frys yn gynharach eleni a’i chadw’n gyfrinach nes ei datgelu fel ffilm agoriadol y Quinzaine – yn gomedi rhamantus gymharol syml, sydd gam i ffwrdd o dir cyfarwydd Denis gan fod i bob golygfa, bron, fwy na thair llinell o ddeialog. Dilynwn ddynes ganol oed, emosiynol fregus – Juliette Binoche mewn perfformiad cyfoethog – wrth iddi geisio canfod y cydbwysedd delfrydol rhwng serch a bodlonrwydd oes wedi dirywiad ei phriodas.

Un peth sy’n syndod am y ffilm ydy gymaint mae ei chomedi’n argyhoeddi, a pha mor hyderus ydy gafael Denis ar ei deunydd. Mae cyffyrddiadau arddull cyfarwydd Denis a’i sinematograffydd athrylithgar, Agnes Godard, yn dal yma – y pwyslais ar gyswllt cnawd â chnawd, goddrycholdeb synhwyrus y gwaith camera, yr oedi uwchben manylion bob-dydd annisgwyl – ond maen nhw’n gwasanaethu naratif llawer mwy ymlaciedig a hygyrch nag arfer. Efallai wir fod hon yn ffilm ‘fechan’, ‘ysgafn’ fel mae rhai beirniaid wedi honni, ond heb os mae hi’n fwy gwreiddiol a gafaelgar a mwy gorffenedig ei hiaith sinematig na’r un o’r ffilmiau ‘pwysig’ Loveless-aidd i mi ei gweld ers amser hir. Mae hi’n ffilm sydd bron â’ch gwneud yn chwil gan bleser.

Mae dwy ffilm arall gan fenywod y tu allan i’r brif gystadleuaeth wedi ysgogi fy edmygedd, yn rhannol am nad ydyn nhw’n llafurio’n ddiflas i ddatgan i’r byd eu bod nhw’n gampweithiau mawr dwys. Yn Los Perros, ffilm o Chile yn adran Critics’ Week yr ŵyl, dilynwn ddynes, merch i filiwnydd dylanwadol, sy’n cael gwersi marchogaeth efo dyn enigmatig sydd, fel y cawn wybod ryw draean o’r ffordd i mewn i’r ffilm, yn destun ymchwiliad am dreisio hawliau dynol dan regime Pinochet. Yn y dyn hwn – ac yn anallu pawb i ddweud wrthi’n union pa fath o weithredoedd roedd e’n gyfrifol amdanynt – mae hi’n blasu enigma a pherygl sy’n absennol o’i bywyd fel arall. Os ydy steil y ffilm yn dibynnu ychydig yn ormodol ar fotifau cyfarwydd, hoeliwyd fy sylw bob eiliad gan y prif gymeriad rhyfedd, amwys a’i hobsesiwn. Diolch byth na wnaeth y ffilm fynnu rhoi cymhelliant i’w hatyniad, na chwaith ddatblygu’n thriler seicorywiol gyfarwydd fel mae’n ymylu ar fod.

Yn Western, gan Valeska Grisebach o’r Almaen (yn yr adran Un Certain Regard), dilynwn grŵp o ddynion o’r wlad honno sy’n adeiladu pibell ddŵr mewn pentref ym Melarws. A chanddi gyffyrddiadau tebyg i ffilmiau eraill gan fenywod o Ewrop sy’n bwrw golwg synhwyrus, ethnograffig ar ddeinameg a gemau pŵer dynion macho – fel Beau Travail gan Claire Denis a Chevalier gan Athina Rachel Tsangari – mae’r ffilm hon yn astudio hefyd y berthynas rhwng mewnfudwyr a phobol leol, a rhwng dwyrain a gorllewin Ewrop heddiw.

Yr adleisiau o fytholeg wrywaidd y ffilm western a awgrymir gan y teitl ydy un o’r pethau lleiaf diddorol am y ffilm grefftus, fanwl hon. Mae’r ymdriniaeth sensitif â’r tirlun, a’r tensiynau rhwng y pentrefwyr a’r ymwelwyr, yn ei gwneud yn ffilm a allai apelio at gynulleidfa eang. Y platfform mae Cannes yn rhoi i ffilmiau tebyg i hon – ffilmiau sy’n priodi elfennau annisgwyl, sy’n taro golau unigryw ar berthnasau pobol â’i hamgylchedd – ydy raison d’etre yr ŵyl i fi.

Wrth dreulio deg diwrnod yn gwylio sawl ffilm y dydd, o bob math o bersbectif ac o bedwar ban byd, mae’r cyseinedd a’r cyferbyniadau rhwng rhai annisgwyl yn cael eu hamlygu; yn fy nyddiau cyntaf yma, roedd y craciau a amlygwyd yn nelwedd ddiflas Cannes o fri gwrywaidd yn enghraifft. Hir oes i ysgafnder!

BLOG: Tair o Fachynlleth yn gwirioni ar ddiwylliant Gwlad y Basg

Cyhoeddwyd Chwefror 7, 2017 gan Iaith.

Tagiau: Gwlad y Basg, Wythnos Euskara Cymru, Ysgol Bro Hyddgen


Celf disgyblion Bro Hyddgen fel rhan o Wythnos Euskara Cymru
Ym mis Ionawr, cafodd gŵyl Wythnos Euskara Cymru ei chynnal ym Mro Ddyfi i ddathlu’r cysylltiadau rhwng Cymru a Gwlad y Basg.

Yma, mae tair o ddisgyblion Ysgol Bro Hyddgen yn rhannu’u hatgofion am yr ŵyl, gan sôn am debygrwydd yr iaith, y gerddoriaeth a’r celf…

Alaw Jones – ‘iaith unigryw’

Dwi’n siŵr nad ydych erioed wedi clywed am yr iaith hon o’r blaen? A dwi ddim yn eich beio chi. Cyn i’r prosiect ddechrau, doedd gen i ddim syniad bod gwlad fach rhwng De Ffrainc a Gogledd Sbaen, ac yn bendant ddim yn gwybod am eu hiaith. Os ewch chi i’r wlad rhwng Ffrainc a Sbaen, pa iaith byddwch chi’n siarad? Ffrangeg neu Sbaeneg? Na, mae pobol Gwlad y Basg yn siarad Euskara!

Iaith arbennig ydy iaith Euskara. Mae hi mor unigryw a lliwgar wrth wrando arni.

Mae cysylltiad amlwg rhwng y ddwy iaith, Cymraeg ac Euskara. Maen nhw’n un o’r niferus ieithoedd lleiafrifol hynaf yn Ewrop sy’n dal yn cael ei siarad gan nifer angerddol o bobol o gymharu â gwledydd mwyaf y byd.

Rhai o’r geirfa dw i’n cofio ydy “Sut wyt ti?” Zer moduz?; “Hwyl fawr/wela i chi eto” Gero arte.

Ac yn olaf, “Diolch” Eskerrikasko.

Myfanwy Fenwick – Gwirioni ar y Gambara

Cawsom yr anrhydedd o fynychu arddangosfa gan yr artist Juan Gorriti yn y Tabernacl, ac yn wir, roedd gweld gwaith artist cyfoes mor adnabyddus yn gyfle unigryw.

Roedd pob darn o’r gwaith yn arddangos elfennau cryf o wreiddiau Basgaidd gan gynnwys y defnydd o’r lliw glas cynnes sy’n adlewyrchu cariad Gorritti at yr awyr uwch ei wlad.

Ymhlith y cerfluniau disglair a’r portreadau difyr, fy hoff ddarn oedd y Gambara. Ffrâm draddodiadol sy’n crogi o’r nenfwd mewn tai Basgaidd gan ddal eiddo yw’r Gambara.

Pan glywais y byddwn ni, disgyblion blwyddyn 10 Ysgol Bro Hyddgen, yn cael cyfle i weithio gyda’r artist Cymreig Luned Rhys Parry i ail greu ein Gambara ein hunain roeddwn wedi gwirioni!

Roedd hyn yn gyfle i ddatblygu ein dealltwriaeth o gelf mewn diwylliannau arall. Felly, gyda thua ugain o fy nghyd-ddisgyblion dyma ni’n gweithio’n ddiwyd i gynhyrchu môr o wrthrychau amryliw ar gyfer ein Gambara ein hunain, gan ymgorffori’r glas oedd mor bwysig i Gorriti yn ein gwaith.

Yn yr eiliad yna, daeth hi’n amlwg pa mor unigryw yw’r berthynas rhwng y Cymry a’r Basgiaid. Roedd yn anghredadwy sut roedd dwy wlad fach wedi llwyddo i estyn llaw ac adeiladu pont o gyfeillgarwch dros 1060 o filltiroedd, ac roeddwn i’n teimlo’n freintiedig o gael bod yn rhan ohono!

Cerys Hafana – Mwynhau’r gerddoriaeth werin

Un o’r pethau gorau am yr wythnos Fasgeg ym Machynlleth oedd derbyn dau floc enfawr o gaws gan y band Bitartean, oedd wedi benthyg ein gitâr ac allweddell am yr wythnos.

Digwyddodd hyn ar ddiwedd noson wych yn Nhal-y-Bont, lle cefais gyfle i chwarae  caneuon ar y delyn deires cyn y band.

Un o’r pethau gorau am y band, heblaw am eu hegni gwych nhw, oedd y defnydd gwahanol o  offerynnau; y tambwrin trawiadol a’r defnydd o biano mewn cerddoriaeth werin.

Ar ôl lot fawr o gwtshys Basgaidd (tata, ysgwyd dwylo) cefais fagnet oergell siâp dafad, wedi’i addurno â’r faner Fasgaidd.

“Mae ganddyn nhw lot fawr o ddefaid yng Ngwlad y Basg hefyd”, esboniodd y ddynes roddodd hi i fi.

Ar y noson ganlynol roeddwn yn canu’r delyn deires yn y Tabernacl gyda fy athrawes Rhiain Bebb. Roedd Gwilym Bowen Rhys a’i fand yno, Osian Morris, a’r prif fand Bidaia sy’n cynnwys yr ‘unig chwaraewr hyrdi gyrdi yng Ngwlad y Basg.’

Roedd y noson yn lot fawr o hwyl a chlywais hyrdi gyrdi yn fyw am y tro cyntaf erioed.

12 Uchaf: Misoedd Gorau’r Flwyddyn

Cyhoeddwyd Ionawr 1, 2017 gan Ifan Morgan Jones.


Llun: Llinos Dafydd

Blwyddyn newydd dda i chi, ac i bawb sydd yn y tŷ! Ifan Morgan Jones sy’n holi pa fisoedd yw’r goreuon, a phryd i swatio yn y gwely gyda’r dwfe dros eich pen…

12. Chwefror

Anodd yw dod o hyd i unrhyw beth da i’w ddweud am fis Chwefror. Dyma un o fisoedd oeraf, tywyllaf a gwlypaf y flwyddyn. Rydyn ni wedi anghofio erbyn hyn sut oedd yr haul yn edrych a sut oedd ei wres yn ei deimlo ar ein croen. Bydd hanner dwsin o’ch hoff selebs yn marw. Mae’n bosib y bydd eira, ond bydd holl hwyl yr wŷl wedi hen bylu ac fe fydd yn fwy o boen nac o bleser. Mae’r dyddiau yn ymestyn rywfaint, ond ddim digon fel bod modd mwynhau mymryn o olau dydd ar ôl gwaith. Bydd y waled dal yn wag ar ôl y Nadolig a’r aduniadau Blwyddyn Newydd wedi hen redeg allan o stêm. Yr unig beth da y gellir ei ddweud am fis Chwefror yw ei fod yn fyr! Ac efallai diwrnod Pancws/ Crempog ar ei ddiwedd, os ydach chi wedi hen gefnu ar yr adduned i golli pwysau ar ôl Dolig.

11. Ionawr

Y peth gorau y gellid ei ddweud am fis Ionawr yw ei fod yn cynnig gobaith y bydd y flwyddyn nesaf yn well na’r diwethaf. Mae cyfle i’r plant casglu rywfaint o galennig, a gall Dydd Santes Dwynwen apelio at y rhamantus yn ein plith. Ond mae’n fis mor dywyll a diflas, mae’n bosib iawn mai dyma’r amser gwaethaf posib i droi dalen newydd. Swatio y tu mewn, a byta ac yfed bwydydd cysurol sydd angen ei wneud ym mis Ionawr, nid bod allan yn rhedeg a mynd ar ddeiet. Dyma’r mis lle mae’r waled yn wag ar ôl y Nadolig, a’r pen tost ar ei waethaf ar ôl dathliadau’r Flwyddyn Newydd.

10. Tachwedd

Heblaw am y tân gwyllt ar ddechrau’r mis, does dim llawer sy’n dda i’w ddweud am fis Tachwedd. Mae’n dywyll wrth godi yn y bore ac yn dywyll erbyn gadael y gwaith hefyd. Mae’r coed wedi colli eu dail, ac maen nhw’n hel yn bentyrrau ar lawr gan dagu’r cwteri. Yr unig beth gwerth chweil am fis Tachwedd, mewn gwirionedd, yw bod modd dechrau edrych ymlaen ar y Nadolig o ddifrif. Mae yna hefyd ambell i beth gwerth chweil i’w wylio ar y teledu yn ogystal, wrth i bawb swatio dan do.

9. Hydref

Mis y mae yna gymysgedd barn yn ei gylch yw mis Hydref. Dyma hoff fis sawl un sy’n mwynhau’r dyddiau clir, oer, a phrydferthwch y dail wrth iddynt newid eu lliw. Mae yna hefyd Noson Calan Gaeaf i edrych ymlaen ati ar ddiwedd y mis, i’r rheiny sy’n fodlon cael plant yn cnocio ar eu drysau ar ôl iddi nosi. Serch hynny, mae’n gallu bod yn fis digon digalon – mae pob arlliw o’r haf wedi diflannu erbyn hyn, misoedd o dywyllwch ac oerfel o’ch blaen, ac mae newid y clociau ar ddiwedd y mis gan olygu ei bod yn tywyllu toc cyn 5pm yn sioc gas i’r sustem.

8. Medi

Mae’r plant yn ôl yn yr ysgol, a phawb yn ôl wrth eu desgiau â dim byd ond lliw haul ac ychydig atgofion i ddynodi bod haf wedi bod. Serch hynny rydym yn aml yn mwynhau Haf Bach Mihangel ym mis Medi, ac er bod y dyddiau yn dechrau byrhau mae’n dal yn ddigon golau i fynd allan a mwynhau ar ôl gwaith.

7. Ebrill

Pontio llymder y gaeaf a dyddiau gwell diwedd y gwanwyn y mae mis Ebrill. Dyma pryd y mae’r dyddiau yn dechrau ymestyn ar garlam, ac mae’r mis yn gorffen mewn lle llawer gwell, o ran y tywydd a gwelededd yr haul, nac y dechreuodd. Mis gobeithiol yw hwn a’i uchafbwynt yw’r gwyliau ysgol pythefnos o hyd. Yr amser perffaith i ddianc am wyliau i dde Ewrop, lle y mae hi eisoes yn ddigon cynnes i neidio i bwll nofio. Hefyd, wyau Pasg.

6. Mawrth

Mae’r mis yma yn cael achub y blaen ar fis Ebrill oherwydd dathliadau Gŵyl Dewi Sant ar ddechrau’r mis. Mae’r plant bach yn cael gwisgo yn eu gwisgoedd traddodiadol Cymreig, ac mae’r capeli yn llawn i ddathlu’r Sul Cenedlaethol. Y mis hwn yw’r trobwynt pan mae tywydd oer a gwyntog y gaeaf yn dechrau pylu, ac mae modd teimlo rywfaint o gynhesrwydd yr haul ar eich croen unwaith eto. Mae’r clociau yn newid ar ddiwedd y mis ac yn sydyn iawn nid yw’n tywyllu nes saith o’r gloch. Os oes gennych chi adduned blwyddyn newydd, dyma’r amser i ddechrau – nid yng nghanol tywyllwch ac oerfel Ionawr.

5. Gorffennaf

Yn anffodus, roedd ein cyndadau Cymreig yn llygaid eu lle wrth enwi’r mis hwn, ‘Gorffen Haf’, am ei fod yn aml iawn yn dod yn amlwg erbyn ei diwedd hi mai breuddwyd ffug oedd hwnnw am dorheulo ar draeth Llangrannog neu Ddinas Dinlle. Yng Nghymru ydan ni’n byw, wedi’r cwbwl. Dechrau’r gwyliau ysgol – grêt i’r plant, ond yn gallu bod yn gur pen i’r rhieni!

4. Mehefin

Yr un peth â Gorffennaf, ond gyda rhywfaint o obaith o hyd am haf gwerth chweil heb ei ddinistrio gan gawodydd diddiwedd o law.

3. Rhagfyr

Dyma fis tywyllaf y flwyddyn, ac un o’r oeraf, ond diolch byth fe wnaeth ein cyndadau paganaidd ac yna Cristnogol ddyfeisio modd o sicrhau nad yw’r hwyliau yn syrthio’n ormodol. Mae cyffro’r Nadolig i’w deimlo ledled y wlad, a dim ond ychwanegu at y naws glyd y mae’r rhew a’r barrug y tu allan. Mae’n hawdd cadw trefn ar y plant gan eu bod nhw am blesio Siôn Corn. A dyma’r unig amser o’r flwyddyn y mae’n cael ei ystyried yn dderbyniol gwneud mochyn llwyr o’ch hunan.

2. Mai

Ar ôl diflastod hir y gaeaf a glaw a gwynt y gwanwyn, dyma’r mis y mae’r tywydd yn dechrau gwella o’r diwedd. Mae mis Mai yn fwy heulog na hyd yn oed mis Awst yng Nghymru, ac nid yw’n annhebygol y bydd haf bach cynnar i’w gael yn ystod y mis hwn. Mae’r dail yn dechrau ymddangos ar y coed, mae’r gwyliau cerddoriaeth a diwylliannol yn dechrau, ac mae cyfnod gorau’r flwyddyn i edrych ymlaen ato.

1. Awst

Mis gwyliau. Ac os oes rhaid aros yng Nghymru, mis cynhesa’r flwyddyn fel arfer. Dyma’r mis y mae’r byd diwylliannol Cymraeg yn cyrraedd ei anterth, gyda’r Eisteddfod Genedlaethol. Mae yna rywfaint o dristwch ynghlwm â diwedd y mis gyda’r sylweddoliad bod yr haf yn dod i ben, ond effaith hynny yw eich annog chi i daflu popeth i gefn y car a mynd i lawr i’r traeth er mwyn mwynhau’r ychydig heulwen sy’n weddill. Joio!

BLOG: Dw i wedi ymuno â chôr cerdd dant! (Rhan 4)

Cyhoeddwyd Tachwedd 16, 2016 gan Y Blog Celfyddydau.

Tagiau: Cerdd Dant, cor yr heli, gwyl cerdd dant llyn ac eifionydd


Côr yr Heli ar y llwyfan
Bu’n noson hwyr. Y gystadleuaeth olaf un yn Ngwyl Cerdd Dant Llyn ac Eifionydd 2016 oedd y Côr Cerdd Dant Agored. Ac roedd wyth côr gwerin ar y llwyfan yn y gystadleuaeth o’n blaen ni.

Roedd bron i bob cystadleuydd wedi gwisgo du neu lwyd eleni, gan ein cynnwys ni, aelodau nerfus Côr yr Heli. Pam hynny, tybed? Ofn pechu gwylwyr â lliwiau llachar, efallai? Diffyg dychymyg? Pres? Ond roedd pawb ar eu gorau, a rhai ohonon wedi cael siwmper a steil gwallt a bronglwm newydd at y digwyddiad.

Braf oedd cael cip y tu ôl i’r llenni ar fyd dieithr o drefnu a thelynau, o ragbrofion a stiwardio, o lolian ac o laru aros. A’r lle yn gyfeddach o Gymraeg.

Er gwell neu er gwaeth, yn y bwyty lan staer y treulion ni y rhan fwya’ o’r nosweth yn aros ein tro – doedd dim digon o le i bawb yn y neuadd gron. Lle digon braf hefyd – y byrddau bwyd yn orlawn o wahanol bartïon, mamau, dawnswyr a beirniaid; Trystan Ellis Morris a chriw ffilmio Telesgôp yn bachu cystadleuwyr; a dynion gan fwya’ yn llenwi ochr y bar. Cawson gyfle sydyn i lithro i’r neuadd a gwylio o’r cefn ond roedd yn rhaid bodloni ar friwsion y beirniadaethau ffwrdd-â-hi yn y bwyty.

Roedd y corau meibion o dan ordors i beidio ag yfed cyn canu, ond ew, fydde neb yn eu beio am godi hwyl lan staer cyn camu ar lwyfan i lacio ychydig ar y noson. Da fyddai cael gornest cerdd dant feddwol a gwerinol yn y bar i gyd-daro â’r cystadlu ar lwyfan. Efallai ei fod eisoes yn bodoli – buodd yna, yn ôl pob sôn, ddathlu yn y bar ac yn y Whitehall yn y dre tan bedwar y bore, a phawb yn cerdd-dantio’i hochor hi, decini.

Hanner bach

Diolch byth mai dim ond hanner o Guinness gefais i cyn mentro ar lwyfan (wrth bipo ar gêm bêl-droed Cymru ar iPad un o Gôr Colwyn, diolch iddo). Mi grynes fel deilen drwy’r cyfan, ond roedd eisie bod ar y bêl er mwyn geirio’n ofalus a dod i mewn ar y nodyn cywir. Roedd y beirniad yn gwylio ac yn sylwi ar bopeth.

Rhaid ein bod ni wedi gwneud yn o lew gan i ni ENNILL! Do, myn cebyst i. Curo Côr Eifionydd, Côr Glanaethwy, a Lleisiau’r Nant (côr Leah Owen, neb llai). Daeth Gŵyl Cerdd Dant Llŷn ac Eifionydd 2016 ei chloi yn atsain i fonllef y côr o bron i bedwarugain (dyw Gwenan Gibbard yn dal ddim yn siwr faint o aelodau sydd).

Roedd y cynnwrf yn corddi wrth i ni wrando ar Mair Carrington Roberts yn traddodi: ‘dehongliad deallus, treiddgar iawn a mynegiant graenus cerddorol a hynod o deimladwy… Roedd y llefaru mor dreiddgar… Roedden ni’n teimlo’n wir ei bod hi’n fater bywyd arnach chi wrth ei chanu hi…’

Yr unig beth ro’n i am ei wneud ar ôl cyrraedd adre tua 1.30am y noson honno oedd fframio’r feirniadaeth, a chysgu. Wrth geisio suo’r babi tua 4 y bore, sylwi ar neges Dafydd Iawn ar Twitter a llawenhau eilwaith: ‘Llongyfarchiadau i bawb ar lwyddiant yr Wyl Gerdd Dant. Côr yr Heli yn ardderchog.’

Dywedodd sawl un ei bod yn ‘ddiweddglo gwych i ŵyl lwyddiannus’. Pawb yn ymfalchïo bod merched lleol (heblaw i dair ohonon ni) wedi cipio’r wobr. Cefais inne’r fraint o fod yn eu canol.

Un trueni yn yr ŵyl oedd diffyg corau a phartïon o dde Cymru. Nid dim ond i Lŷn y mae cerdd dant yn perthyn. Mae eisiau rhoi cyfle i bawb, boed yn gerddorol ai peidio, roi cynnig ar yr hen grefft. Beth am sesiynau hwyliog gyda thelynor bach da yn chwarae’r gainc, a phawb yn ceisio canu cyfalaw a pheint yn eu llaw. Stompiwn gerdd dant yn neuadd y pentre a’r dafarn.

Ond jiw, mae’r hen bla cystadlu yma wedi cydio ynof i, a dw i’n deall yn iawn ymhle mae’r hen gythraul canu yn llechu. Llandysul 2017 amdani.

BLOG: Dw i wedi ymuno â chôr cerdd dant! (Rhan 3)

Cyhoeddwyd Tachwedd 9, 2016 gan Y Blog Celfyddydau.

Tagiau: cor heli, llyn ac eifionydd, ymarferion, yr wyl cerdd dant


Dim ond tridiau i fynd. Sut y digwyddodd hynny? Hedfanodd yr wythnosau i rywle, fel hen wrach ar ysgub drwy hud yr hydref.

Rydyn ni ar yr ochr dywyllaf i Galan Gaeaf, ac mae yna gyffro i’w deimlo at y noson fawr ym Mhlas Heli. Ewch yno rywbryd am sbec a thamed i fwyta, gyda llaw; mae yna olygfa ddihafal draw at Berch (traeth Abererch) ac Eryri. Ni fydd cyfle i fwynhau’r olygfa nos Sadwrn, wrth gwrs, a phawb ar bigau’r drain yn barod i gamu ar lwyfan.

Bu’n rhaid i mi golli ambell ymarfer, er cywilydd, ar ôl i’r babi fod yn sâl sawl gwaith y mis diwethaf, a minnau yn dychwelyd i’r gwaith. Nid yr adeg delfrydol i ymuno â chôr, ond fel na mae hi.

Y tro nesa’ – ac ydw, dw i’n ffyddiog y bydd yna dro nesa’ os cymrith ryw gôr bach fi – fydda’ i ddim yn colli’r un ymarfer. Dyw peidio â mynd i ymarfer ddim yn deg â phawb arall, yn enwedig yr arweinwyr sy’n gorfod bod yno yn ddiffael.

Cerdd dant ‘go iawn’

Mae bod yn y côr yn dipyn o hwyl ac yn gyffrous. Serch hynny, wn i ddim faint o brofiad cerdd dant ‘go iawn’ y mae rhywun yn ei gael mewn côr mawr fel hwn, o ran dysgu’r hen, hen grefft. Ymarferion tebyg i ymarferion côr cyffredin ydyn nhw, a rheiny o’r safon uchaf; pawb yn mynd ati i ddysgu eu llais (alto, alto canol, soprano, soprano canol) ac asio yn gelfydd wedyn.

Mae hanfodion y grefft yno, wrth gwrs – bydd y cyfeilydd yn chwarae’r gainc wreiddiol a ninnau’n canu’r gyfalaw wahanol, sef y gosodiad.  Ond rydyn ni’n cael copi hen-nodiant o’r gosodiad pedwar llais ac yn cael ymarfer ymlaen llaw. Mae’n debyg taw canu o’r glust yn fyrfyfyr fyddai’r hen gantorion penillion, a hynny am ryw achlysur neu’i gilydd o’r byd yr oedden nhw’n perthyn iddo; nid detholiad o awdl fawr am dranc yr iaith ac am ‘fur Gwynedd’ yn gwegian.

Wedi dweud hynny, falle ’mod i jyst ddim yn sylwi; efallai bod y gwir grefft yn cael ei hau ynon ni’n ddwfn ddwfn wrth i ni gael ein dysgu i godi a gostegu, cyflymu a phwyllo, gwenu a difrifoli.

Efallai taw mynd ati ar eich liwt eich hun sydd raid. Gwell byth, ddysgu gosod cerdd dant – a hynny wrth draed y meistri ar y cyrsiau gosod niferus sy’n cael eu trefnu ar hyd y wlad erbyn hyn. Does yna ddim esgus bellach dros beidio â thrwytho’ch hun yn hen draddodiadau gwerin ein gwlad os taw dyna chi’n ei ddymuno.

Am y tro, r’yn ni yma i gystadlu, a hynny mewn gŵyl fawr genedlaethol. Mae pobol yr ardal wedi gweithio yn galed yn codi arian ac yn pwyllgora a threfnu. Da clywed bod dros ddeg ymhell o bartïon cerdd dant am gystadlu nos Sadwrn (Tachwedd 12). Ac mae’r gwybodusion i gyd yn edrych ymlaen at yr ornest rhwng y corau.

Iaics!

BLOG: Dw i wedi ymuno â chôr cerdd dant! (Rhan 2)


Mae Non Tudur yn dal ati’n ddygn gyda gweddill aelodau Côr Heli ar gyfer yr Wyl Cerdd Dant a gynhelir ym Mhwllheli ar Dachwedd 12…

Anadlu. Yn y man cywir. Mae hyn yn HANFODOL. Bydd yr ymarfer yn dod i stop os bydd yr arweinydd yn clywed anadl fawr.

Rhaid cuddio’r anadl rhwng geiriau neu gymal, neu ei gymryd ynghynt yn y llinell, er mwyn eich cario at y diwedd. Rhywbeth tebyg i’r hen ‘gipanadl’ fondigrybwyll y mae’r dihafal gerdd-dantes Sioned Grug (un o gymeriadau comig Caryl Parry Jones) yn ein cynghori arno. Ond efallai yr af i ailastudio dosbarthiadau meistr Sioned – mae yna lot fawr o reolau yn codi wrth ganu cerdd dant. Rhaid ynganu ‘min’ fel ‘mun’, a pheidiwch sôn wrtha i, fel rhywun o Aberystwyth, am drio canu’r gair ‘Llŷn’. A gwenu wrth ganu! Help…

Peidio ynganu ‘ei’

Dylech chi ddim ynganu ‘ei’ fel yn ‘ceir’. Na, mi ddylech ganu ‘ei’ fel i-dot bob un tro. Nid oes y fath beth ag ‘ei’ ar lafar yn Gymraeg. Gwrandewch ac EIliwch.

Blino a llusgo

“Rhaid i chi gyflymu yn y pennill cynta yna, neu erbyn i chi gyrraedd y chweched pennill fe fyddwch chi gyd ar eich cefnau, ar ‘y ngwir.” Dyna gerydd caredig ond difrifol yr arweinydd Alwena – un sy’n aml yn ennyn chwerthin gyda’i disgrifiadau digri o fyd cerdd dant – yn y chweched ymarfer. Y peth yw, gyda chynifer mewn côr, pwy a ŵyr pwy na beth sy’n arafu’r côr. Y dôn / gainc / alaw / y gynghanedd sydd ar fai, nid ni! Wir.

Odi, mae pawb yn trio’u gore glas. Ac am wneud hynny tan y diwedd un. Mae ymuno â chôr cerdd dant – o ran traddodiad cystadleuol yr oes fodern, felly – fel tyngu llw i wasanaethu mewn mintai filwrol. Ein lleisiau yw’n picellau tân. Mae yn llafur cariad, a mawr yw fy edmygedd o’r arweinwyr sy’n gwneud hyn yn gwbl wirfoddol, dros barhad y Pethe a’r Gymraeg.

Ry’n ni’n griw, yn dîm, yn gatrawd, yn gôr. Nid oes dianc rhagor.

Ond mae hi’n hanner awr ’di naw yn barod, mae taith hanner awr adref o ’mlaen a rhaid ymarfer y ddau bennill olaf o leiaf unwaith eto…

Ond BETH fyddwn ni’n ei wisgo?

Dyma yw’r pwnc that dare not speak its name. Fe glywch chi ryw fwmial y tu allan i’r festri cyn bob ymarfer – ‘do, mi soniodd hon a hon am hynny y tro d’wetha, ond does na neb wedi dweud dim’. Er i ni drafod sawl syniad ymysg ein gilydd – yr ymateb rhadlon a geir yn ddiffael yw ‘ond dydi hynny ddim yn gweddu pawb’. Hunllef i’r arweinyddion.

Ym Mhwllheli fyddan ni, ac mae’r môr a’r heli yn rhan o wead y côr, felly fe gewch chi ddyfalu. Dewch i Blas Heli ym Mhwllheli ar Dachwedd 12 neu gwyliwch ar S4C i weld p’un ai “blodyn mawr” yn unol ag un o argymhellion Sioned Grug, ynteu rhywbeth bach mwy sidêt fyddwn ni’n ei wisgo.

Iaics! Mi fyddwn ni ar y teli!

BLOG: Dw i wedi ymuno â chôr cerdd dant! (Rhan 1)


Ymhen tair wythnos, fe fydd yr Wyl Cerdd Dant yn ymweld â Phwllheli. Eleni, mae Non Tudur yn edrych ymlaen at ei morio hi yng nghanol y cerdd dantwyr profiadol…

A dyna ni. Dw i wedi ei gwneud hi. Wedi camu o’r ochr dywyll, ac wedi gweld y golau (i eraill, dw i wedi gwerthu mas, wedi mynd yn gul, ac wedi colli arni). Dw i wedi ymuno â chôr cerdd dant.

Nid unrhyw gôr, ond côr mawr at Ŵyl Cerdd Dant 2016 ym Mhwllheli ganol Tachwedd, o dan arweiniad dwy arglwyddesau’r byd cerdd dant, Gwenan Gibbard ac Alwena Roberts. Daeth y gwahoddiad gan Gwenan, ar ôl i mi gyfaddef wrthi un tro bod gen i (a sawl un arall) ryw ysfa gref i brofi cerdd dant ryw ddydd. Ie, ha ha. Yn anffodus, mae Gwenan yn un anodd iawn i’w gwrthod am ei bod hi mor dirion ei natur.

“Paid a phoeni, bydd rhai ohonyn nhw erioed wedi canu cerdd dant o’r blaen,” meddai, fel mêt. Ac yna’r fwyell: “A digwydd bod, mi fyddwn ni yn canu ar gainc enwog dy fodryb Nan, ‘Penyberth’.” Dyna selio’r ddêl.

Serch hynny, fe fyddai’n golygu teithio hanner awr yn ôl a blaen bob nos Fercher am ddeg wythnos gyfan. Minnau a babi blwydd yn ordueddol o ddeffro yng nghanol nos. Beth ddaeth dros fy mhen? Wedi oes o wadu f’etifeddiaeth, a nosweithiau di-ri’ yn beirniadu cerdd dant ar y soffa adre’, dyma gyfle i fyw’r peth drosof i fy hun.

Roedd yn gynnig unwaith mewn oes. Doedd dim amdani ond cytuno.

Ond fydda i ddim yn nabod neb…

Mae hyn yn bwynt dilys. Os byddwch yn ymuno â chôr ym mherfeddion y fro Gymraeg, mae’n debyg y bydd y lleill yn nabod ei gilydd yn dda IAWN. Hyd yn oed os ydyn nhw wedi hel at ei gilydd o bob cornel o Lŷn ac Eifionydd ac o Arfon.

D’yn nhw ddim wedi arfer gofyn ‘un o le ydach chi?’ gan eu bod i gyd yn adnabod ei gilydd yn dda IAWN. Ond edrychodd neb yn gam arna i, diolch byth. Maen nhw’n deall y sgôr. Ry’n ni yno i ganu cerdd dant. Yr efengyl sanctaidd.

Yn ei deall hi

Daeth tua 70 i’r ymarfer cyntaf diolch i apêl hwyliog Gwenan. Mae’r nifer wedi aros yn lled gyson trwy’r ymarferion cyntaf, er i haul mis Medi ildio’i le i dywyllwch yr hydref gyda phob ymarfer.

Mae grwn naturiol swynol yn perthyn i griw sydd wedi hen arfer â chyd-ganu cerdd dant – fel sŵn tonnau bach yn torri ar draethell unig. Rhyw asio cyfrin. Mae eisiau ychydig bach o grap ar gerddoriaeth arnoch chi i ddilyn ymarferion.

Cyfle neu ddau sydd yna i ddysgu llinellau’r altos neu’r sopranos ar eich pennau eich hunain, yna pawb drostyn nhw eu hunain wedyn a hei lwc i chi (a chlustfeinio’n slei bach ar eich cymdogion hyderus – cofiwch sodro’ch hun yng nghanol cantorion eich cyfryw lais).

Ond r’yn ni mewn dwylo da; o fewn dau ymarfer roedd o leia’ bedwar pennill yn y bag. Waw.

Adolygiad – Me Before You

Cyhoeddwyd Mehefin 7, 2016 gan Y Blog Celfyddydau.


Rhiannon Williams
Rhiannon Williams sy’n adolygu’r ffilm sy’n addasiad o nofel Jojo Moyes…

Ymysg y ffilmiau am archarwyr a’r ymrafael rhwng da a drwg sydd yn y sinemâu ar hyn o bryd fe wyliais un oedd yn gwrthgyferbynnu â’r ffilmiau hyn, sef y ddrama ramantaidd Me Before You.

Mae’r ffilm wedi’i seilio ar nofel fwyaf adnabyddus Jojo Moyes o’r un teitl sy’n dilyn stori Louisa neu Lou Clark (Emilia Clarke – seren Game of Thrones), cymeriad lliwgar ac optimistaidd sy’n cael swydd fel gofalwr i Will Traynor (Sam Claflin – a ymddangosodd yn yr Hunger Games), dyn cefnog, sy’n cwadriplegig o ganlyniad i ddamwain feic modur.

Er eu bod yn perthyn i ddosbarthiadau cymdeithasol gwahanol mae perthynas unigryw yn datblygu rhyngddyn nhw sy’n arwain at gariad gan newid edrychiad y ddau ar y byd.

Cyniga’r ffilm chwa o awyr iach am ei bod wedi’i hysgrifennu a chyfarwyddo gan fenywod ac mae un o’r prif gymeriadau’n fenyw.

Eto, gwrthgyferbynna hyn â ffilmiau tebyg megis The Fault in Our Stars a The Notebook a gafodd eu cyfarwyddo gan ddynion, sydd hwyrach yn dangos bod Hollywood, o’r diwedd, yn symud at y cyfeiriad cywir o degwch rhwng y ddwy ryw yn y gweithle.

Gan nad wyf wedi darllen y llyfr (eto) gallaf feirniadu’r ffilm ar ei phen ei hun. Ceir cydbwysedd gwych rhwng y defnydd o hiwmor ac agweddau trasig trwyddi draw gan wneud y berthynas rhwng Lou ac Will yn hynod o gredadwy.

Er nad oes llawer o gynnwys gweledol yn y ffilm mae ystumiau wynebol y ddau brif gymeriad yn rhywbeth i glodfori. Un o olygfeydd mwyaf hudolus y ffilm yw pan mae Lou yn eistedd ar gôl Will yn ei gadair olwyn er mwyn dawnsio ag ef, ac wrth i’r camera ddilyn y ddau’n troelli, gwelwn weddill y parti’n pylu o’u hamgylch.

Bellach, mae Moyes wedi cyhoeddi ei bod hi’n bwriadu ysgrifennu dilyniant i’r nofel a ffilm o’r enw After You, sy’n newyddion arbennig ar ôl iddi dorri calonnau pawb sydd wedi darllen y stori.

Rhybudd: mae’r diweddglo yn cael ei drafod isod, felly peidiwch â darllen ymlaen os nad ydych am wybod beth sy’n digwydd.

Er hyn, mae’r ffilm wedi derbyn cryn dipyn o sylw am y rhesymau anghywir gan y gymuned anabl. Nid yw’r cariad rhwng y ddau’n ddigon i Will newid ei feddwl ynghylch hunanladdiad cymorthedig yr oedd yn dymuno ers dechrau’r ffilm ac felly erbyn clo’r ffilm mae Will yn dewis marw.

Does dim amheuaeth ei bod hi’n hen bryd i’r celfyddydau normaleiddio anabledd ond oherwydd y diweddglo a’r wedd Hollywoodaidd ar fywyd ac anabledd mae’r ffilm yn argyhoeddi pobl ei bod hi’n well dewis marw na byw bywyd gyda nam neu anabledd.

Yn ogystal, unwaith eto mae’r diwydiant ffilm wedi rhoi’r rôl i actor abl lle nad oes angen am nad yw’r ffilm yn canolbwyntio ar ddirywiad neu drawsnewidiad y cymeriad, megis y ffilm The Theory of Everything, gan ddiffinio cymeriad Will gan ei anabledd yn unig.

Fodd bynnag, anaml y gwelwn ffilmiau sy’n trafod ewthanasia heb sôn am ei drafod mewn modd mor sensitif ac ystyrlon, sydd eto’n gam mawr i Hollywood.

Er ei bod hi’n ffilm ddadleuol cyniga ochr ffres ar y stori ramantus draddodiadol. Yr unig gyngor sydd gennyf yw i chi ei gweld wrth wisgo masgara waterproof â bocs o hancesi wrth eich ochr.

Marc: 6/10