Sut y mae gwella ‘Dyn Sâl’ y Deyrnas Gyfunol?

Diweddarwyd  

Llun: CC0

Yr Aelod Cynulliad, Simon Thomas, sydd am weld Cymru yn mynd i’r afael go iawn â llygredd awyr…

Mae gennym broblem fawr â llygredd awyr yng Nghymru. Er nad ydych yn medru ei weld na’i arogli – fel y gallwn i wrth gael fy magu yn yr un cwm â’r ffatri Phurnacite enwog yn yr 1980au – mae’n dal yr un mor beryglus.

Mae ansawdd awyr sydd gynnym yng Nghymru ymysg y gwaethaf yn y Deyrnas Gyfunol. Yng Nghaerdydd a Phort Talbot mae lefelau uwch o ronynnau nag yn Birmingham na Manceinion, a lôn ym Mwrdeistref Caerffili yw’r un fwyaf llygredig tu fas i Lundain. Ni yw dyn sâl y Deyrnas Gyfunol.

Nid dim ond Plaid Cymru sy’n dweud hyn – enillodd cyfreithwyr amgylcheddol Client Earth achos yn yr uchel lys yn Chwefror a orfododd Llywodraeth Cymru i weithredu. Cyfranna llygredd awyr at 2,000 o farwolaethau cynamserol bob blwyddyn.

Disgrifia Iechyd Cyhoeddus Cymru’r sefyllfa hon fel argyfwng iechyd cyhoeddus, yn ail yn unig i ysmygu. Mae’r effaith ar ysgyfaint ac iechyd plant ifanc yn arbennig o ddrwg. Dyma’r amser i weithredu.

Mae cerbydau diesel yn gyfranwyr enfawr mewn ardaloedd trefol, gyda lefelau ochr y ffordd ar eu huchaf pan fydd y traffig ar ei drymaf. Felly, bydd Plaid Cymru yn cyflwyno Deddf Awyr Lân i Gymru.

Cynhyrchai y ffatri Phurnacite, y soniais amdani’n gynharach, danwydd di-fwg i Lundain fel canlyniad o ddeddfau awyr lân y dinasoedd. Ie, Aberdâr ac Aberpennar gafodd y mwg a Llundain gafodd yr awyr lân. Dim mwy. Bydd ein Deddf Awyr Lân yn cael gwared o werthu cerbydau dîsl a phetrol yn unig erbyn 2030.

Er mwyn paratoi’r ffordd, bydd Plaid Cymru’n cynnal Wythnos Awyr Lân sy’n dechrau heddiw gyda lansiad adroddiad ynglŷn â “Photensial Heidrogen yn y Datgarboneiddio o Drafnidiaeth yng Nghymru”.

Bellach mae ein Haelodau Seneddol yn Llundain Liz Saville Roberts a Ben Lake wedi beirniadu’r Ceidwadwyr yn San Steffan am lusgo’u traed  a’r wythnos hon mi fydda’r Blaid yn amlygu’r diffyg gweithredu gan y Llywodraeth Lafur ym Mae Cawerdydd mewn dadleuon a chwestiynau.

Comisiynais bapur gan Guto Owen i archwilio potensial heidrogen i helpu datrys rhai o’r problemau mwyaf sy’n wynebu Cymru nawr ac yn y dyfodol – llygredd awyr, newid hinsawdd a’r angen am ynni glân ac adnewyddadwy.

Ychydig iawn o ymchwil sydd wedi ei wneud i mewn i ddefnyddio heidrogen ar gyfer yr amcanion hyn yng Nghymru ac rwy’n gobeithio y bydd y papur hwn yn cychwyn trafodaeth gan arwain at weithredu i ddatblygu economi heidrogen yng Nghymru.

Mae cyfle i heidrogen wneud cyfraniad gwerthfawr at ddatgarboneiddio a mynd i’r afael â llygredd awyr. Mae ganddo hefyd botensial economaidd mawr.

Ar hyn o bryd, yng Nghymru, mae’r sector heidrogen yn ei ddyddiau cynnar ac nid oes strategaeth mewn lle ac ychydig iawn o enghreifftiau ymarferol sydd ar waith.

Er hynny, mae potensial mawr o ran: adnoddau megis dŵr; diwydiant megis cwmnïau gydag arbenigedd a diddordeb yn y dechnoleg; diddordeb gan amrywiaeth o randdeiliaid o sectorau megis yr amgylchedd, iechyd cyhoeddus a gwyddoniaeth; fframweithiau rheoliadol megis y Bil Awyr Lân a’r Ddeddf Llesiant Cenedlaethau’r Dyfodol; a chyfleoedd ariannu.

Un o’r rhwystrau i adeiladu economi heidrogen yng Nghymru yw’r gost sylweddol oherwydd bod y farchnad yn ei dyddiau cynnar ac mae hyn yn achosi agwedd wrth-risg.

Mae ystod eang iawn o ffyrdd o ddefnyddio heidrogen ar gyfer datgarboneiddio, ac oherwydd hyn, mae’r papur yn canolbwyntio ar y sector trafnidiaeth.

Mae ceir trydan ar i fyny ar hyn o bryd ac mae Plaid Cymru eisoes wedi dangos ein cefnogaeth i’r sector hwn yn y frwydr yn erbyn llygredd awyr a datgarboneiddio trafnidiaeth, trwy sicrhau £2m ar gyfer pwyntiau gwefru cerbydau trydan ledled Cymru. Rydym hefyd wedi cyhoeddi ein hymrwymiad i ddiddymu yn raddol gwerthiant o gerbydau petrol a dîsl yn unig yng Nghymru erbyn 2030. Mae’n bwysig cadw’r opsiynau ar agor ar gyfer gwahanol dechnolegau er mwyn cyflawni’r targed hwn.

Gall Cymru gymryd rôl strategol arweiniol yn yr economi heidrogen sydd, fel y mae’r adroddiad hwn yn dangos, yn cyflymu’n gyflym ledled y byd.

Mae mwy a mwy o dystiolaeth o ymchwil, diwydiant a llywodraethau yn dod i’r amlwg ledled y byd sy’n gallu arwain mentrau polisi yng Nghymru; ac yn arwain yn gyflym at efelychu a theilwra arferion gorau o wledydd eraill a’u haddasu i amgylchiadau Cymru.

Dylai Llywodraeth Cymru ddarparu arweinyddiaeth o ran creu dulliau llywodraethu a mecanweithiau cymorth prosiect priodol i helpu i oresgyn rhwystrau a chyflymu datblygiadau ledled Cymru.

Mae’r gymuned heidrogen fyd-eang yn dal i fod yn gymharol fach ac yn meddu ar gysylltiadau da. Drwy ymuno â lôn gyflym y gwledydd a’r rhanbarthau hynny sy’n cyflwyno’r technolegau, mae gan Gymru gyfle i wneud cynnydd cyflym tuag at nodau amgylcheddol, cymdeithasol ac economaidd.

Yn fy marn i, y potensial mwyaf uniongyrchol ar gyfer defnyddio heidrogen yw pweru ein trenau, bysiau a chludiant gwaith trwm. Gan nad yw’r Ceidwadwyr yn Llundain yn fodlon ymrwymo i drydaneiddio ein rheilffyrdd, byddem yn cymryd cam ymhellach yng Nghymru, yn dilyn yr Almaen, Awstria, Ontario a Tsieina gan ddatblygu trenau heidrogen.

Mae’r fasnachfraint rheilffordd newydd ar gyfer Cymru a’r Gororau a’r Metro arfaethedig ar gyfer Caeyrdydd a’r Cymoedd, Bae Abertawe a Gogledd-ddwyrain Cymru yn gyfle amserol i wneud achos busnes ar gyfer trenau a bysiau hydrogen yng Nghymru.

Gyda chanslo trydaneiddio prif reilffordd de Cymru rhwng Abertawe a Chaerdydd, defnyddir cerbydau dîsel yn ne Cymru ymhell i’r dyfodol. Fodd bynnag, byddai trenau wedi eu pweru â heidrogen, nad ydynt yn cynhyrchu allyriadau o gwbwl, yn cymryd lle’r trenau nid yn unig ar brif lein de Cymru ond ledled Cymru gyfan.

Mae cyflymder trenau newydd wedi eu pweru â heidrogen yn cymharu â’r fflyd dîsl bresennol, neu hyd yn oed yn gyflymach, felly gellid cael fflyd gyfan o drenau newydd yng Nghymru heb fod angen unrhyw newidiadau seilwaith i’r rheilffyrdd.

Mae hyn yn arbennig o berthnasol i Lein y Cymoedd a Metro De Cymru. Gyda thrydaneiddio daw llawer her beirianyddol (gosod peilonau, addasu pontydd a thwneli ayyb.) ac y mae’n debyg o fod yn arswydus o ddrud (£738m yw’r swm a neilltuwyd i’r drefn hon yng nghytundeb masnachfraint newydd Cymru a’r Gororau).

Byddai trenau sy’n cael eu pweru â chelloedd tanwydd heidrogen yn golygu na fyddai angen peirianwaith fel hyn, a thrwy gael trenau heidrogen yn hytrach na thrydan yn lle’r fflyd dîsl (neilltuwyd £800 miliwn ar gyfer cerbydau newydd), byddai modd arbed llawer iawn o arian.

Ar raddfa lai, mae potensial ar gyfer prosiectau peilot a fyddai’n cael effaith gweledol mewn trefi a dinasoedd lle mae lefelau llygredd awyr yn torri’r gyfraith, fel bysiau ysgol heidrogen.

Un rôl ar gyfer llywodraeth yn natblygiad economi heidrogen yw dangos ei bod yn cefnogi’r defnydd o’r dechnoleg gan ddiwydiant trwy ddatblygu strategaeth heidrogen a thrwy alluogi a hwyluso ei ddefnydd.

Mae angen i ni ddefnyddio pob arf sydd ar gael yn y frwydr yn erbyn llygredd awyr a newid hinsawdd ac, wrth gychwyn nawr, gall Cymru arwain yr economi heidrogen.

Petawn i’n Ysgrifennydd Cabinet yn Llywodraeth Cymru Plaid Cymru, buan iawn y byddwn yn derbyn yr argymhelliad ynghylch estyn allan at y Cyngor Heidrogen. Byddwn yn cyd-drefnu digwyddiad o bwys yng Nghymru a fyddai’n cyfleu uchelgais cenedl y Cymry ar yr economi heidrogen i gynulleidfa fyd-eang. Gallai’r digwyddiad hwn hefyd ddathlu bywyd William Grove o Abertawe, a ddyfeisiodd y gell danwydd heidrogen ym 1842.

Gall Cymru unwaith eto fod yn lleoliad dyfeiswyr ac arloeswyr trwy sefydlu tîm unswydd o’n prifysgolion a’n cynghorau i sicrhau’r cyllid ar gyfer cynhyrchu a chyflenwi heidrogen yn lleol.

Erthyglau perthnasol

Sylwadau

Nid yw Golwg360 yn gyfrifol am y sylwadau isod nac o angenrheidrwydd yn cytuno â nhw.

Rheolau Cyfrannu | Nodi Camddefnydd

Rheolau Cyfrannu

Gofynnwn yn garedig i ddarllenwyr wneud defnydd doeth o’r gwasanaeth sylwadau – ni ddylid ymosod ar unigolion na chynnwys unrhyw sylwadau a all fod yn enllibus. Meddyliwch cyn teipio os gwelwch yn dda.

Er mwyn cael trafodaeth dda, gofynnwn i chi ddefnyddio eich enw go iawn a pheidio â chuddio y tu ôl i ffugenwau.

Gofynwn yn garedig i bawb ddarllen canllawiau Cyfrannu i elfennau rhyngweithiol Golwg360 yn ofalus cyn gadael sylwadau ar y gwasanaeth.

Iawn

Nodi Camddefnydd

Os ydych chi’n credu bod y neges yma’n torri rheolau’r wefan, cliciwch ar y faner nodi camddefnydd sy’n ymddangos wrth sgrolio dros unrhyw sylwad. Os bydd tri pherson yn anhapus, bydd y neges yn dod yn ôl at Golwg360 i’w ddilysu.

Iawn

Straeon poblogaidd