RSS

Golwg360

MwyCau 

Diwedd y gân yw’r geiniog

Cyhoeddwyd Ebrill 25, 2017 gan Criced.


Alun Rhys Chivers sy’n bwrw golwg ar berfformiad Morgannwg ers dechrau’r tymor… 

“Siomedig ond calonogol” oedd disgrifiad prif hyfforddwr tîm criced Morgannwg, Robert Croft o’r tymor diwethaf. A dyna i chi ddisgrifiad perffaith o’r tair gêm gyntaf yn y Bencampwriaeth y tymor hwn hefyd. Ydy, mae’n adeg ryfedd i fynd i ddiflasu am y dyddiau hir o haf sydd o’n blaenau ni’r cefnogwyr criced. Ond dw i’n ofni ’mod i eisoes yn diodde’ o’r hen déjà vu.

Am y tro cyntaf erioed eleni, fe gawson ni gêm sirol gyfan cyn dechrau mis Ebrill. Ond fe ddaeth i’r amlwg yn eitha’ cyflym nad oedd batwyr Morgannwg ddim eto wedi dihuno o’u trwmgwsg hydrefol. Colli o fatiad a 22 o rediadau o fewn deuddydd oedd eu hanes yn Northampton ar ôl cael eu bowlio allan am 101 a 187.

Yr unig un o blith chwaraewyr Morgannwg ddangosodd unrhyw fath o addewid oedd y bowliwr cyflym ifanc o Bontarddulais, Lukas Carey. Yn erbyn Swydd Northampton fis Awst y llynedd y gwnaeth ei farc fel chwaraewr newydd, wrth iddo fe gipio saith wiced yn eu herbyn ar gae San Helen yn Abertawe. Ac fe ddangosodd unwaith eto saith mis yn ddiweddarach fod ganddo fe ddyfodol disglair yn y gêm. Mae ’na farn sy’n dweud na ddylai’r chwaraewyr ifainc chwarae gormod o griced rhag iddyn nhw flino mor gynnar yn eu gyrfaoedd. Ond does gan Forgannwg ddim dyfnder yn eu carfan, ac mae angen dod â chwaraewyr o’r fath drwodd wrth iddyn nhw danio.

Y capten yn amlygu ei wendidau

Tra bod un o’r to iau wedi plesio yn fan hyn, rhaid dweud bod un o’r hoelion wyth – neb llai na’r capten ei hun, Jacques Rudolph – wedi dangos ei wendidau unwaith eto. Dw i wedi teimlo ers cryn amser nad yw e’n gapten naturiol, ei benderfyniadau tactegol yn wan iawn ac yn ymylu ar fod yn chwerthinllyd ar adegau. Ac i’r categori hwnnw mae’r penderfyniad i fatio gyntaf ar lain Northampton yn perthyn. Roedd e eisoes wedi dangos ei fod e’n ymwybodol mai llain i’r bowlwyr oedd hi drwy ddewis pedwar bowliwr cyflym ar draul y troellwr Owen Morgan. Fe fyddai’r bowlwyr hynny’n cael tipyn mwy o gymorth nag y byddai’r troellwyr neu’r batwyr. Pam, felly, penderfynu batio ar ôl galw’n gywir? Do, fe gyfaddefodd yn y pen draw ei fod e wedi gwneud camgymeriad. Ond faint yn rhagor o gamgymeriadau a cholli gemau fydd yn dderbyniol gan y rheiny sy’n dewis y tîm a’r capten?

Ymhell o fod yn drydanol ar y Swalec…

O Northampton yn ôl i’r Swalec i ‘herio’ Swydd Gaerwrangon. Y peth gorau y gellir ei ddweud am berfformiad y batwyr yn y gêm hon oedd eu bod nhw, fel uned, wedi llwyddo i sicrhau un pwynt bonws drwy sgorio 200. Ond fe orffennodd y gêm o fewn tridiau y tro hwn. Yr unig berfformiadau sy’n werth sôn amdanyn nhw o safbwynt y batio yn y batiad cyntaf yw’r 88 gan David Lloyd, wedi’i gefnogi gan… ie, Lukas Carey (39), oedd hefyd wedi cipio pedair wiced yn y gêm. Tarodd Aneurin Donald 57 yn yr ail fatiad ond 223 gawson nhw fel tîm. Ond nod o 28 yn unig oedd gan Swydd Gaerwrangon i ennill.

Perfformiad mwy urddasol yn Grace Road

I Gaerlŷr am y drydedd gêm a does ond gobeithio mai’r perfformiad gyda’r bat yn y fan honno fydd yn cael ei ailadrodd am weddill y tymor. Er i Lukas Carey gipio pedair wiced yn y batiad cyntaf, llain i’r batwyr sydd yn Grace Road, ac fe gyrhaeddodd y Saeson 400 yn gyfforddus. Maddeuwch i fi am fod yn negyddol, ond ro’n i’n disgwyl i Forgannwg golli o fatiad a mwy unwaith eto ar sail y ddwy gêm gyntaf. Ond yma y cawson ni’r arwyddion cyntaf fod newid ar droed yn rhengoedd y batwyr. O blith y pedwar batiwr cyntaf, dim ond David Lloyd (1) oedd wedi methu â sgorio hanner canred, wrth i Colin Ingram (137) a Nick Selman (117) daro canred yr un, ac roedd hanner canred hefyd i’r capten Jacques Rudolph (58). Yn y batiad hwn, fe lwyddodd y pedwar batiwr cyntaf i sgorio mwy o rediadau nag yr oedd y tîm cyfan wedi’u sgorio yn yr un o’u batiadau blaenorol. Ac am unwaith, fe barodd y gêm bedwar diwrnod cyfan. Wna’i eich atgoffa o eiriau Robert Croft unwaith eto yma – “siomedig ond calonogol”.

O’r bêl goch i’r bêl wen…

Yn eu doethineb honedig, mae’r ECB wedi penderfynu, ar ôl tair wythnos yn unig o griced pedwar diwrnod, fod angen bloc o gemau undydd am dair wythnos. Bydd y bloc nesaf o gemau pedwar diwrnod yn para o Fai 19 i Orffennaf 6, a’r bloc olaf rhwng Awst 28 a Medi 28.

Rhwng y ddau floc cyntaf y bydd gemau 50 pelawd yn cael eu cynnal, a’r T20 Blast yn ffitio’n daclus i’r bwlch rhwng yr ail floc a’r trydydd bloc. Ydy, mae’n beth da bod y chwaraewyr yn gallu canolbwyntio ar un gystadleuaeth ar y tro – roedd symud ar hap rhwng y tri fformat y tymor diwetha’n hunllefus i’r chwaraewyr ac roedd hi’n anodd dilyn y cystadlaethau drwodd o’r dechrau hyd y diwedd.

Ond -  a dyma hanfod y peth – ychydig iawn o griced pedwar diwrnod sy’n cael ei gynnal yn ystod gwyliau’r ysgolion eleni. Criced undydd yw’r ffordd ymlaen bellach, a denu plant i wylio’r T20 Blast a Chwpan 50 pelawd Royal London yw ffordd yr ECB o geisio sicrhau dyfodol i gamp sy’n denu tipyn llai o arian na phêl-droed a rygbi, er enghraifft. Os oes gobaith i griced pedwar diwrnod – neu gemau prawf rhyngwladol, o ran hynny – mae angen strategaeth sy’n denu plant i wylio’r fformat traddodiadol.

Efallai mai gan Brian Lara mae’r ateb gorau i’r broblem – cael gwared ar gemau cyfartal. Pa gamp arall, wedi’r cyfan, sy’n para pum niwrnod ac sy’n gorffen heb fuddugoliaeth i’r naill dîm na’r llall? Pwynt teg iawn gan un o fawrion y gêm.

Diwedd y gân yw’r geiniog. Tra bod y ‘razzmatazz’ yn ffynnu, mae perygl i’r gêm ry’n ni’n ei charu gael ei llyncu gan Rupert Murdochs a Barry Hearns y byd yma. I dimau fel Morgannwg, mae perygl fod y gêm pedwar diwrnod fel y mae hi yn cynnig ychydig iawn o wobr. Maen nhw yn yr ail adran ers blynyddoedd lawer, a’r ail adran honno bellach yn cynnwys 10 tîm, a’r adran gyntaf yn fwy ‘elit’ gydag wyth tîm erbyn hyn. Mae’r agendor yn tyfu.

Tra pery pethau fel ag y maen nhw, gêm y bêl wen fydd yn bwysig i Forgannwg. Does ond gobeithio y bydd perfformiadau Morgannwg ar y cae yn adlewyrchu hynny – yn enwedig os ydyn nhw am ennill un o’r franchises dinesig yn 2020. Ond cynnwys blog at rywdro arall yw hynny.

BLOG: Mae’r llanw mawr glas yn bygwth ein cenedl


Leanne Wood (Llun: Plaid Cymru)
Aled Gwyn Job sy’n dadlau pam y dylai Leanne Wood fod wedi mentro, a sefyll i fod yn Aelod Seneddol y Rhondda ar docyn penodol “Brexit Sy’n Deg i Gymru”…

Mae’n edrych yn debyg ein bod yn wynebu Tswnami Toriaidd yn yr Etholiad Cyffredinol sydd i’w gynnal ar Fehefin 8.

Gydag un pol piniwn yn rhoi’r Toriaid ar 50%, mae’n ymddangos bod penderfyniad annisgwyl y Prif Weinidog Theresa May i alw etholiad buan yn mynd i dalu ar ei ganfed iddi.

Wedi’r cwbwl, mae’r Blaid Lafur yn gwbwl, gwbwl rannedig ac arweinyddiaeth anobeithiol Jeremy Corbyn druan yn destun dirmyg ymhlith y rhan fwyaf o’i Aelodau Seneddol ei hun, heb son am y boblogaeth yn gyffredinol.

Gan mai Etholiad Brexit fydd hi yn anad un peth arall, bydd hynny’n galluogi’r Toriaid i ddenu cyn-gefnogwyr UKIP atynt hefyd a sicrhau buddugoliaeth ysgubol ar don o Brydeinodod newydd yn erbyn y gelyn allanol Ewropeaidd a’r gelyn mewnol sef yr SNP yn yr Alban.

Mae’r llanw mawr glas i ddod yn debyg o gael effaith mawr ar Gymru hefyd, gyda hyd at wyth sedd Llafur yn syrthio i’r Ceidwadwyr. Mae ambell un hyd yn oed yn darogan y gallai’r Ceidwadwyr ennill mwyafrif y seddau yng Nghymru y tro hwn, ac mae’n rhaid mynd nol i 1859 pryd y digwyddodd hynny ddiwethaf.

O gofio natur y Toriaid presennol, dydi o ddim yn ormodiaith i ddweud bod hwn yn argyfwng existential yn ein bodolaeth fel cenedl. O bosib mai dyma’r her fwyaf erioed sydd wedi wynebu ein plaid genedlaethol Plaid Cymru.

Creu arweinwyr

Maen nhw’n dweud mai argyfyngau sy’n creu neu’n claddu arweinwyr, ac mae’n adeg o brysur bwyso bellach ar Leanne Wood, arweinydd Plaid Cymru. A hithau wedi ennill sedd y Rhondda yn Etholiadau’r Cynulliad y llynedd,  y cwestiwn rwan ydi a ddylai hi fod wedi mentro ceisio ei hennill yn yr Etholiad Cyffredinol fis Mehefin?

Daw’r gair buddugoliaeth yn Gymraeg o’r gair Buddug, arweinydd benywaidd hen lwyth yr Iceni a arweiniodd wrthryfel llwyddiannus yn erbyn y Rhufeiniaid yng Nghymru 60 AD. Fe gysylltir yr enw hefyd gyda newid positif, optimistiaeth a gallu arweinyddol. Geiriau priodol iawn pe bai Leanne Wood yn mynd amdani.

Wrth gwrs, byddai’n groes i’r graen gosod Llundain uwchben Caerdydd, ac mi fyddai’n rhaid iddi wynebu cwestiynau anodd o sawl cyfeiriad am  yr hyn y mae’r penderfyniad yn ei olygu o ran ein senedd genedlaethol. Ond wedyn, mae’r amgylchiadau presennol yn rhai cwbwl eithriadol. Sydd felly’n gofyn am ymatebion eithriadol.

Gyda’r holl sylw a fyddai Leanne Wood yn ei gael, y cyhoeddusrwydd ychwanegol y byddai’r dadleuon teledu yn ei roi iddi,cefnogaethol cenedlaetholwyr o bob rhan o Gymru yn yr etholaeth, a’r ffraeo parhaus ymhlith y Blaid Lafur yn gefnlen i’r cwbwl, mae’r sedd yn gwbwl enilladwy.

Rhyddid i Gymru

Os ydan ni fyth am weld rhyddid i Gymru, mae’n rhaid ennill calonnau a meddyliau pobl y cymoedd ble mae dros 40% o’r boblogaeth Gymreig yn byw. Byddai ennill y Rhondda mewn etholiad pryd y caiff Llafur eu chwalu’n ulw a Thoriaid eithafol yn cipio grym am flynyddoedd yn San Steffan, yn dangos mai’r dimensiwn cenedlaethol ydi’r unig amddiffynfa bosib i Gymru.

Ac er mor chwithig ydi dweud hynny, byddai ennill y Rhondda yn San Steffan o dan yr amgylchiadau presennol yn cael llawer mwy o ddylanwad na ennill Rhondda yn y Cynulliad llynedd.

Gyda Llafur yn deilchion ar ol Fehefin 8, a chyfnod newydd o gecru mewnol yn digwydd ymhlith gweddillion y blaid honno, bydd oblygiadau hynny yn saff o effeithio ar sut y bydd pobl yn edrych ar Lafur Cymru hithau. Bydd y brand Llafur, ble bynnag y bo yn hollol toxic ac yn cael ei gysylltu gyda methiant trychinebus na welwyd mo’i debyg am hanner canrif neu fwy.

Mewn sefyllfa felly, hawdd iawn yw dychmygu mwy o bobol y Cymoedd am ddilyn esiampl Y Rhondda ac y gellid wedyn cael deialog newydd am bosibiliadau rhyddid cenedlaethol i Gymru yn yr ardal strategol holl bwysig hon.

Mae’n bosib na fyddai raid i Leanne Wood fod yn Llundain am gymaint a hynny, beth bynnag, o gofio y bydd sedd y Rhondda yn diflannu yn yr etholiad cyffredinol nesaf oherwydd y newid ffiniau.

Ac, o feddwl am y trafferthion pellach sy’n siwr o ddigwydd gyda Brexit, dydi hi ddim yn amhosib y gwelir etholiad cyffredinol arall o fewn y ddwy/dair blynedd nesaf, ac y gallai Leanne Wood ail-ystyried ei sefyllfa bryd hynny. Gallai Leanne Wood fod wedi sefyll ar docyn penodol ”Brexit Sy’n Deg i Gymru”.

O ran y pryderon am orfod sefyll is-etholiad Cynulliad anodd pe bai hi’n ennill y Rhondda, siawns y gellid gohirio hwnnw tan fis Awst er mwyn cael amser i ddewis ymgeisydd cryf a chynnal y math o ymgyrch boblogaidd a gipiodd is-etholiad Mon i Rhun ap Iorwerth yn 2014.

Joban o waith neilltuol sydd i’w wneud yn Llundain dros gyfnod penodol o amser felly – sef cynrychioli’r buddiant cenedlaethol Cymreig dros bobl y Rhondda a phobl Cymru fel ei gilydd. Pe bai modd ychwanegu’r Rhondda ac Ynys Mon at y tair sedd bresennol – byddai’n cynnig rhywfaint o ragfur cenedlaethol rhag y llanw glas mawr.

Mae’n biti na theimlodd Leanne ychydig o ysbryd Buddug wrth iddi bwyso a mesur y sefyllfa.

BLOG: Rhaid i Blaid Cymru gipio Môn

Cyhoeddwyd Ebrill 21, 2017 gan Y Blog Gwleidyddiaeth.

Tagiau: Ifan Morgan Jones



Y darlithydd newyddiaduraeth, Ifan Morgan Jones, sy’n dyfalu beth fydd ffawd Plaid Cymru yn yr etholiad ar Fehefin 8…

Pethau digon anodd i Blaid Cymru yw Etholiadau Cyffredinol. Ychydig o sylw y mae’r blaid yn ei gael wrth i’r cyfryngau ganolbwyntio ar y frwydr rhwng y Ceidwadwyr a Llafur, gyda rhywfaint o sylw ymylol i UKIP a’r Democratiaid Rhyddfrydol o dro i dro.

Yn etholiadau’r Cynulliad y mae’r Blaid ar ei chryfaf, ac os yw’r blaid yn mynd i dorri drwodd ac apelio at drwch poblogaeth y genedl, yn etholiadau’r Cynulliad y mae hynny’n mynd i ddigwydd.

Hefyd mae’r etholiad disymwth yma yn cynnig problemau eraill. Nid yw gorfod brwydro tri etholiad mawr o fewn tair blynedd yn hawdd i blaid gymharol fach a phrin ei hadnoddau, dybiwn i.

Felly beth all Plaid Cymru ei ddisgwyl ar Fehefin 8? A fydd chwalfa Llafur yn cynnig cyfleoedd iddi gipio nifer o seddi?

Fe fydd arbenigwr etholiadol Cymru, Roger Scully, yn cyhoeddi arolwg barn gyntaf YouGov i Gymru ers cyhoeddi’r etholiad ddydd Llun. Ond efallai bod angen arolwg barn ranbarthol (pe bai’r nawdd ar gael!) oherwydd bod pleidlais Llafur yn debygol o ymddwyn yn wahanol mewn ardaloedd gwahanol.

Yr hyn a welwyd yn Etholiad Cyffredinol 2015, ac Etholiad y Cynulliad y llynedd, oedd gostyngiad cyffredinol ym mhleidlais Llafur, ond ei fod wedi amrywio’n fawr o ran ardal.

Roedd cwymp sylweddol y tu allan i gadarnleoedd y Blaid Lafur, ond fe gadwodd y blaid eu pen uwchlaw’r dŵr yn eu cadarnleoedd hanesyddol, ôl-ddiwydiannol yn y de.

Mae hynny’n golygu mai’r Ceidwadwyr, yn hytrach na Phlaid Cymru, sy’n debygol o ennill tir sylweddol yn yr etholiad hwn.

Rwy’n rhagweld y bydd y Ceidwadwyr yn cipio seddi yn y gogledd-ddwyrain fel Wrecsam, De Clwyd, Delyn, ac Alun a Dyfrdwy. Does dim digon o fwlch rhwng Llafur a’r Ceidwadwyr i osgoi hynny.

Ar noson dda fe allai’r Ceidwadwyr fachu Pen-y-bont ar Ogwr hefyd. Ac ni fyddai’n syndod gweld y Democratiaid Rhyddfrydol yn cipio Canol Caerdydd.

Cadernid Llafur yn y Cymoedd

Ond unwaith eto rwy’n credu y bydd pleidlais Llafur yn y Cymoedd a Llanelli  yn parhau yn weddol gadarn. Wedi’r cyfan, dyma’r ardal sydd yn debygol o fod yn fwyaf agored i neges wrth-eltiadd, poblyddol Corbyn. Mae bwgan y Torïaid yn dal yn gysgod dros yr ardaloedd hyn ers dyddiau Thatcher. Y broblem i Blaid Cymru yw mai dyma’r seddi lle maen nhw yn yr ail safle.

Un cwestiwn i Blaid Cymru yw i ba raddau yr oedd buddugoliaeth Leanne Wood yn y Rhondda yn Etholiadau’r Cynulliad y llynedd yn awgrymu symudiad ehangach tua’r Blaid yn y Cymoedd, neu ai canlyniad i broffil uwch Leanne Wood ydoedd?

Roedd y canlyniad agos ym Mlaenau Gwent yn awgrymu bod lle i fod yn obeithiol, ond ni welwyd cynnydd sylweddol ym mhleidlais Plaid Cymru ar draws gweddill y Cymoedd.

Mae’r cyfan yn awgrymu na fydd Plaid Cymru o bosib yn manteisio ar chwalfa Llafur yn yr un modd â’r Ceidwadwyr ar Fehefin 8.

Môn

Mae hynny’n gadael Ynys Môn, ac os nad yw’r Blaid yn gallu cipio honno fe ddylid, yn fy marn i, ystyried yr etholiad hwn yn fethiant iddyn nhw. Mwyafrif o 229 o bleidleisiau sydd gan Albert Owen, ac mae buddugoliaethau cyfforddus yr AC Rhun ap Iorwerth yno yn dangos bod y sir yn llawn pobl sy’n fodlon pleidleisio dros Blaid Cymru os ydyn nhw yn cynnig yr ymgeisydd cywir.

Byddai cipio Môn yn rhoi sglein ar yr etholiad yn yr un modd ag y gwnaeth buddugoliaeth Leanne Wood yn y Rhondda roi sglein ar Etholiad y Cynulliad y llynedd.

BLOG: Leanne – be’ yn y byd mae hi’n wneud?


Dylan Iorwerth sy’n codi cwestiynau am dactegau etholiad arweinydd Plaid Cymru

Mae’n bosib mai syniad beiddgar i gael sylw ar ddechrau ymgyrch anodd ydi awgrym Plaid Cymru y bydd ei harweinydd, Leanne Wood, yn sefyll yn y Rhondda yn yr Etholiad Cyffredinol.

Y ddadl hyd yn hyn ydi fod hwn yn ‘etholiad argyfwng’ a bod angen yr ymgeiswyr cryfa’ a’r bobol gryfa’ yn San Steffan er mwyn cael dylanwad.

Yn amlwg, mi fydd hi’n anodd i Blaid Cymru gael sylw – mae hynny’n wir am bob ymgyrch Brydeinig; mi fydd hyn yn oed yn fwy gwir am ymgyrch lle mae Brexit yn brif bwnc, a Britain ydi’r Br.

Mae’n debyg mai’r ddamcaniaeth ydi y byddai Leanne Wood yn cael sylw, yn rhannol oherwydd ei fod i’w weld yn gam mentrus ynddo’i hun.

Mae’n wir fod gan Leanne Wood broffil Prydeinig uwch na’r un gwleidydd arall o fewn y Blaid ond mae hynny’n dibynnu mwy ar un ateb i Nigel Farage ddwy flynedd yn ôl nag ar berfformiadau diweddar.

Y cwestiynau sy’n codi

Felly, a ydi hi a Phlaid Cymru wedi meddwl o ddifri am ystyr dyfnach penderfyniad o’r fath ac am y negeseuon sydd ymhlyg hyd yn oed mewn chwarae-bach o gwmpas y syniad?

I ddechrau, mae’n awgrymu bod un sedd o blith 650 yn San Steffan yn bwysicach nag un sedd o blith 60 yn y Cynulliad – hyd yn oed os oes yna rhyw fath o argyfwng Prydeinig.

Yn ail, mae’n golygu y bydd rhaid iddi roi’r gorau i arweinyddiaeth Plaid Cymru, neu geisio newid y rheolau i ganiatáu i aelod yn San Steffan gael arwain unwaith eto. Ydi honno’n neges dda gan blaid sy’n arddel hunan-lywodraeth ac, weithiau, annibyniaeth.

Mi fyddai symudiad o’r fath yn creu dadlau o fewn ei phlaid ei hun; y dewis arall fyddai fod un o’r Aelodau Cynulliad eraill uchelgeisiol sydd ganddi yn cymryd y swydd … er y byddai ambell un, falle, yn falch o’r cyfle, pa ddylanwad fyddai gan Leanne Wood wedyn yn San Steffan?

Yn drydydd, yn groes i’w chymeriad hi, mae’n cyfleu neges anffodus braidd am weddill ei phlaid ei hun – mai hi ydi’r unig un a all wneud argraff.

Hyd yn oed pe bai’r dacteg yn gweithio yn yr etholiad yma, mae oblygiadau gwirioneddol cwestiynau o’r fath am aros yn llawer hwy.

A’r pethau arwynebol…

Mae yna gwestiynau mwy arwynebol hefyd.

Be’n union fyddai’r neges i bobol y Rhondda? Fod Leanne Wood yn eu cymryd o ddifri’, neu’n barod i’w defnyddio nhw? Mae blas chwarae gwleidyddiaeth ar y syniad.

Beth petai hi’n ennill ac yn ildio’i sedd yn y Cynulliad ar ôl dim ond blwyddyn? Ai’r gambl ydi y byddai Llafur wedi gwanhau digon i golli isetholiad i’r Cynulliad hefyd? Gambl a allai golli sedd a cholli dylanwad pellach ym Mae Caerdydd.

Pe bai Leanne Wood yn ennill ac yn un o bedwar, falle bump, o ASau Plaid Cymru yn San Steffan, faint o ddylanwad fyddai ganddi? A fyddai ganddi well llwyfan felly na thrwy fod yn arweinydd Plaid Cymru yn y Cynulliad?

A beth petai hi’n colli? Fymryn yn well neu waeth nag ennill?

BLOG: “The Great British Delusion-off”

Cyhoeddwyd Ebrill 6, 2017 gan Y Blog Gwleidyddiaeth.

Tagiau: Aled G Jôb, blog, ceidwadaeth


Theresa May yn arwyddo llythyr gadael yr Undeb Ewropeaidd (Llun: Christopher Furlong/PA Wire)
‘Rhithdyb’ ydi’r enw Cymraeg am delusion. Mae’n air da oherwydd ei fod yn cyfuno dau gysyniad yn y bon, sef rhywbeth nad yw’n bod o gwbwl, a’r elfen o dybiaeth sy’n gorfod bod yn rhan o hynny hefyd.

Ac mae’n air sy’n briodol iawn ar hyn o bryd, o gofio bod Prif Weinidog Prydain wedi tanio Erthygl 50, sy’n dynodi y byddwn bellach yn gadael yr Undeb Ewropeaidd.

Gyda chymaint o gyfresi teledu “The Great British…” wedi bod ar ein sgriniau hyd at syrffed dros y blynyddoedd diwethaf, mae’n ymddangos i mi fod rhai o wleidyddion amlycaf San Steffan wedi bod yn ysu cael llunio eu cyfres eu hunain fel rhan o’r broses hon.

A pha well enw a ellid ei roi ar y bennod gynhyrfus newydd hon yn ein hanes na’r Great British Delusion-Off gan fod rhithdybiaeth mor ganolog i bopeth sy’n digwydd yn wleidyddol ar hyn o bryd?

Cyfleon? Pa gyfleon?

Am fisoedd bu’r wasg boblogaidd a’r consensws cynyddol Doriaiddd/UKIPaidd sy’n nodweddu Lloegr erbyn hyn yn glafoerio am adael yr Undeb Ewropeaidd gan son yn ddi-baid am yr holl gyfleon byd-eang anferthol a fyddai’n dod i’n rhan wedi i Brydain gael ei thraed yn rhydd.

Doedd y gweision sifil sy’n gweithio ar Brexit ddim am gael eu heithrio o hyn chwaith wrth iddyn nhw fathu’r enw “Empire 2.0″ am y prosiect fyd-eang newydd a fyddai’n cael ei lawnsio ar y llwyfan rhyngwladol, syniad a fyddai’n gwbwl chwerthinllyd oni bai am y baggage hanesyddol erchyll sy’n perthyn i’r ymherodraeth wreiddiol.

Ar un ystyr, mae’n rhyfeddol sut y mae’r meddylfryd hwn wedi magu cymaint o draed yn ddiweddar gan gipio dychymyg cymaint o wleidyddion a phobl gyffredin yn Lloegr. A llawer yng Nghymru hefyd gwaetha’r modd.

Anghenfil y Ceidwadwyr

Rhan o gryfder cynhenid Ceidwadaeth dros y blynyddoedd yw ei bod hi wedi gallu tynnu ar dri thraddodiad gwahanol er mwyn manteisio ar gyfnodau ac amgylchiadau amrywiol yn eu tro. Hyd yma, bu’r traddodiadau gwahanol yn gallu cyd-fyw yn hwylus iawn gyda’i gilydd, a chyd-weddu gyda’i gilydd hefyd.

Y traddodiad cyntaf ydi’r geidwadaeth glasurol a hyrwyddwyd gan y meddyliwr Edmund Burke, gyda’i bwyslais ar y “little platoons” hynny oedd yn sail i gymdeithas sifig lwyddiannus, megis y teulu, cymdeithasau a rhwydweithiau lleol oedd yn cynnig sefydlogrwydd a gwreiddiau i unigolion.

Yn ail, ceir y Geidwadaeth farchnad-rydd, sy’n pwysleisio rol hanfodol masnachu mewn bywyd, ac mai trwy ganiatau marchnad rydd di-lyffethair y mae sicrhau ffynniant unigolion a gwledydd unigol. Efallai mai Margaret Thatcher oedd y Prif Weinidog Ceidwadol a nodweddai’r geidwadaeth hon orau,a hynny yn ystod yr 80au.

Y math o geidwadaeth olaf yn y drindod yw Ceidwadaeth Genedlaetholgar sydd yn draddodiadol wedi dyrchafu rol Prydain yn y byd ac yn mynnu bod yna ryw neilltuolrwydd( exeptionalism) yn perthyn iddi. Er ei bod hi’n ddyddiau cynnar, mae’n bosib dadlau bod Theresa May eisoes yn ymgorffori’r math hwn o Geidwadaeth, gyda’i geiriau am “a red, white and Blue Brexit” a’i hymffrost fod Brydain megis “unstoppable force” yn y byd sydd ohoni.

Beth am Gymru?

Yma yng Nghymru, bu disgwyl mawr mewn rhai cyfeiriadau am weld cenedlaetholdeb Lloegr yn deffro yn y gred y byddai hynny rywfodd o fudd i Gymru, ac yn pwysleisio’r ffaith ein bod yn ddwy wlad hollol wahanol. Ac wrth gwrs, does dim amheuaeth mai cenedlaetholdeb Seisnig amrwd sydd yn gyrru’r agenda wleidyddol ar hyn o bryd.

Ond y caswir ydi bod y cenedlaetholdeb hwn eisoes wedi ail- wisgo mantell cenedlaetholdeb Prydeinig er mwyn delio gyda’r heriau o wynebu bywyd y tu hwnt i’r Undeb Ewropeaidd. Mae pob argoel y bydd y Ceidwadwyr yn mynd ati i geisio gwanio seneddau Cymru a’r Alban o hyn allan er mwyn gallu sefyll yn unol fel Prydain eto ar lwyfan y byd.

Diau y clywir son mawr am y “Single British Market” dros y misoedd nesaf fel cyfiawnhad dros hynny. Ac er y gwag obeithio Cymreig, does dim arwydd o gwbl fod arweinwyr ceidwadol Lloegr hyd yn oed wedi dechrau meddwl am fodloni byw fel Lloegr o hyn allan – mae “Prydain” yn parhau’n llawer rhy bwysig iddyn nhw o ran eu seicoleg, eu hanes, eu statws ac o ran y modd y maen nhw’n gweld eu dyfodol.

Tybed ai’r hyn sy’n digwydd o’n blaenau heddiw yw fod hanes ar fin dal i fyny gyda rhithdybiaethau y Ceidwadwyr sy’n gymaint rhan o rithdybiaethau Prydain Fawr amdani hi ei hun ddoe a heddiw?

Pedwar Cymro i’w gwylio yn 2017

Cyhoeddwyd Mawrth 24, 2017 gan Criced.

Tagiau: aneurin donald, Kiran Carlson, Lukas Carey, Morgannwg, Owen Morgan


Y troellwr addawol, Owen Morgan (Llun Clwb Criced Morgannwg)
“Siomedig ond calonogol” oedd asesiad prif hyfforddwr Clwb Criced Morgannwg, Robert Croft o’r tymor diwethaf.

Siomedig yn yr ystyr fod y tîm wedi tangyflawni’n sylweddol yn y Bencampwriaeth ar ôl anelu am ddyrchafiad i’r Adran Gyntaf, a gorffen yn wythfed allan o naw.

Ond calonogol o safbwynt y ffaith fod cynifer o Gymry da  yn torri drwodd i’r tîm cyntaf erbyn hyn.

Cafodd nifer o’r chwaraewyr ifainc gyfleoedd i serennu’r tymor diwethaf oherwydd anafiadau i rai o’r chwaraewyr mwya’ profiadol, ac mae’n deg dweud iddyn nhw wneud y gorau o’r cyfleoedd hynny drwyddi draw.

Os yw Morgannwg am fod yn llwyddiannus y tymor hwn ym mhob fformat, fe allai cyfraniadau rhai o’r to iau fod yn allweddol.

Dw i’n sgrifennu hwn ddeuddydd ar ôl clywed am golli John Derrick, yr hyfforddwr oedd yn bennaf gyfrifol am feithrin rhai o’r talentau ifainc hyn wrth iddyn nhw ddringo’u ffordd i fyny timau Cymru ac i mewn i system sirol Morgannwg.

Pa well teyrnged iddo fe y tymor hwn na phe bai rhai o’r Cymry hynny roedd e wedi dylanwadu arnyn nhw’n allweddol i lwyddiant Morgannwg y tymor hwn ac i osod seiliau’r bennod nesaf yn hanes y sir?

Dyma bedwar i’w gwylio …

Owen Morgan

Y Cymro Cymraeg, fu’n chwarae i Bontarddulais dros y blynyddoedd diwethaf, oedd y noswyliwr cyntaf erioed i daro cant i Forgannwg pan gyflawnodd y gamp ar gae New Road yng Nghaerwrangon fis Awst y llynedd. Ac yntau wedi ennill ei le yn y tîm ugain pelawd yn wreiddiol fel troellwr llaw chwith, gyda’r bat y gwnaeth ei gyfraniad mwyaf i’r tîm yn ail hanner y tymor.

Ei 103 heb fod allan oedd ei ganred cyntaf i’r sir, a’r batiad hwnnw’n allweddol i sicrhau ail fuddugoliaeth Morgannwg yn unig yn y Bencampwriaeth y tymor diwethaf. Arhosodd e wrth y llain am fwy na phump awr, gan ddangos aeddfedrwydd a dycnwch a allai fod mor bwysig i Forgannwg yn y gêm pedwar diwrnod y tymor hwn.

Yn dilyn ymddeoliad y troellwr llaw chwith profiadol, Dean Cosker, ddiwedd y tymor diwethaf, fe allai Owen Morgan gael ei ystyried yn brif droellwr y tîm ac yntau ond yn 22 oed.

Aneurin Donald

Ben arall y llain ar y diwrnod hanesyddol hwnnw yn New Road y tymor diwethaf roedd y batiwr 24 oed o Abertawe, Aneurin Donald.

Roedd e ei hun wedi creu hanes fis cyn hynny, wrth daro 234 yn erbyn Swydd Derby ym Mae Colwyn. Fe bellach yw’r chwaraewr ieuengaf erioed i sgorio dau gant i Forgannwg, gan guro record John Hopkins o bum mlynedd.

Fe wynebodd e 123 o belenni cyn cyrraedd y garreg filltir – yr un faint o belenni â’r canred dwbl cyflymaf yn hanes y gêm, gan efelychu camp cyn-chwaraewr amryddawn Morgannwg, Ravi Shastri. Fe darodd e 26 pedwar a 15 chwech, oedd wedi torri record ei gyd-chwaraewr Graham Wagg o 11 chwech yn erbyn Swydd Surrey yn Guildford yn 2015.

Erbyn diwedd y tymor, roedd Aneurin Donald wedi sgorio dros 1,000 o rediadau dosbarth cyntaf, y chwaraewr ieuengaf erioed i gyrraedd y garreg filltir i Forgannwg, gan guro record un o fawrion y sir, Matthew Maynard.

Kiran Carlson

Torri record hefyd wnaeth Kiran Carlson y tymor diwethaf, yn ei dymor cyntaf gyda’r sir. Y batiwr 18 oed o Gaerdydd bellach yw’r chwaraewr ieuengaf yn hanes Morgannwg i daro canred dosbarth cyntaf.

Adeg ei 101 heb fod allan yn erbyn Swydd Essex yn Chelmsford, roedd e 104 o ddiwrnodau’n iau na Mike Llewellyn, deilydd blaenorol y record oedd wedi sgorio 112 heb fod allan yn erbyn Prifysgol Rhydychen yn 1972.

Yn ystod y batiad, fe adeiladodd e ac Owen Morgan bartneriaeth o 128.

Yr hyn oedd fwya’ rhyfeddol am gamp Kiran Carlson oedd mai hon oedd ei drydedd gêm yn unig i’r sir. Yn ei gêm gyntaf ychydig wythnosau cyn hynny, fe gipiodd e bum wiced am 28, ac yntau ond yn droellwr achlysurol.

Lukas Carey

Daeth y bowliwr cyflym o Bontarddulais i amlygrwydd ar gae San Helen fis Awst y llynedd wrth iddo chwarae yn ei gêm gyntaf i’r sir yn erbyn Swydd Northampton.

Cafodd ei ychwanegu’n hwyr at y garfan ar gyfer y gêm a chipio tair wiced am 59 yn y batiad cyntaf, a phedair wiced am 92 yn yr ail fatiad.

Absenoldeb Graham Wagg, oedd yn cael cyfle i orffwys, oedd y prif reswm y cafodd Lukas Carey ei gynnwys yn y tîm ar gyfer y gêm ac fe chwaraeodd e mewn dwy gêm arall wedi hynny.

Cawn weld a all un o’r bowlwyr mwyaf addawol a chyffrous i ddod drwy rengoedd Morgannwg ers sawl blwyddyn adennill a chadw ei le yn y tîm y tymor hwn.

Dyddiau’r daffodil?

Ugain mlynedd yn ôl, fe enillodd Morgannwg dlws Pencampwriaeth y Siroedd, a arweiniodd at gyhoeddi llyfr ‘Daffodil Days’ gan Grahame Lloyd. Sibrydiwch hyn yn dawel, ond mae gobaith gyda’r criw yma o Gymry ifainc yn y tîm am ddilyniant i’r gyfrol honno dros y blynyddoedd i ddod.

Argyfwng newyn – beth all Cymru’i wneud

Cyhoeddwyd Mawrth 24, 2017 gan Blog Meddwl.

Tagiau: Achub y Plant, Argyfwng Dwyrain Affrica, Richard Powell


Richard Powell (Llun Achub y Plant)
Mae gen i berthynas gymhleth iawn gyda thechnoleg gwybodaeth. Weithiau, rydw i’n casáu fy nghyfrifiadur, ond i fod yn onest, rydw i’n dibynnu yn fawr arno ar gyfer fy ngwaith o ddydd i ddydd.

Er hyn, ar hyn o bryd yn Nwyrain Affrica, mae miliynau o bobl yn dibynnu ar bobol sydd yn gweithio gyda thechnoleg fel hyn, i helpu i gyd-lunio ymateb i’r argyfwng newyn mwyaf y mae’r byd wedi’i weld.

Dim ond ymateb cydlynol ac ar raddfa enfawr sydd yn mynd i helpu i achub bywydau. Dyma ble mae cyfrifiaduron a thechnoleg gwybodaeth yn chwarae eu rhan.

Mae cyfrifiaduron a thechnoleg gwybodaeth yn ein galluogi i fonitro’r sychder parhaus ac i weithredu’r cynlluniau parodrwydd ac i gychwyn yr hyn sydd yn ôl pob tebyg yr ymateb mwyaf yn ein hanes. Ac wrth gwrs, mae’n caniatáu i mi a fy nhîm yn y gwledydd sydd yn cael eu heffeithio i chwarae ein rhan fechan ein hunain yn yr ymdrech i achub bywyd miliynau.

Dim ond saith mlynedd sydd wedi pasio ers newyn enfawr diwethaf yn Nwyrain Affrica. Rydw i’n cofio’r cyfnod hwnnw’n dda.

Yr adeg hynny, doedd yna ddim tîm yn gweithio gyda mi, felly roedd yn rhaid i mi deithio i dair gwlad oedd wedi’i heffeithio ar ben fy hun. Roedd hedfan uwchben y tir moel a chrasboeth am oriau, neu ymweld â gorsafoedd bwydo yn ffordd hynod o effeithiol o ddeall pa mor ansefydlog yw byw yn y rhan honno o’r byd. Mae’n dangos pa mor agored yw’r rhanbarth i newid hinsawdd.

Yr adeg honno, fe gafodd nifer o lywodraethau ac asiantaethau eu cyhuddo o fod yn rhy araf i weithredu ac, o ganlyniad, fe wnaethon ni amcangyfrif fod dros 200,000 o bobol a fuasai wedi medru cael eu hachub wedi marw.

Ond ddim y tro hwn.

Mae tomennydd o bast cnau-mwnci wedi cael ei ddosbarthu eisoes, ac mae dŵr a chludwyr dŵr wedi bod yn dosbarthu dŵr ers wythnosau, ond mae’r galw amdano’n anferth.

Dyma pam fod cyfrifiaduron a thechnoleg gwybodaeth mor bwysig – mae’n ein galluogi i gyfathrebu, cydlynu a chynyddu’r ymateb i raddfa na welwyd o’r blaen.

Mae’n bwysig ein bod yn parhau i ymgyrchu a gweithredu mor galed ag erioed. Gall eich cyfraniadau chi helpu ni i achub bywydau. Diolch.

 

Mae’r Pwyllgor Argyfyngau Brys (DEC) yn dod a 13 o elusennau cymorth blaenllaw at ei gilydd i godi arian mewn cyfnod o argyfwng.

I gyfrannu i Apêl Dwyrain Affrica, ewch www.dec.org.uk, ffoniwch 0370 60 60 610, neu tecstiwch HELPU i 70000 i gyfrannu £5. Gallwch hefyd gyfrannu yn mewn Swyddfeydd Post neu mewn banciau stryd fawr.

BLOG: Maen nhw’n dechrau dawnsio ar y dibyn


GO brin fod Nicola Sturgeon, Arweinydd yr SNP, wedi clywed am y dywediad Cymraeg “Os na fydd gryf, bydd gyfrwys”, a ddeilliodd heb os o brofiad gwlad fach yn byw yng nghysgod ei chymydog mawr am ganrifoedd.

Ond, a welwyd erioed enghraifft well o’r dywediad hwn ar waith yn y byd gwleidyddol wedi ei chyhoeddiad fore Llun y bydd ei Llywodraeth yn cynnal Refferendwm arall ar Annibyniaeth i’r Alban cyn 2019?

Roedd y Prif Weinidog Theresa May yn paratoi  i gyhoeddi Erthygl 50 i adael yr Undeb Ewropeaidd yr wythnos hon yn dilyn cwblhau’r broses drafod yn Nhy’r Cyffredin heno. Byddai wedi rhagweld bonllefau o gymeradwyaeth o’r wasg boblogaidd ac y byddai hynny oll yn rhoi gwynt yn ei hwyliau wrth baratoi ar gyfer y trafodaethau gyda’r Undeb Ewropaidd.

Ond cafodd hynny oll ei danseilio’n ddiseremoni gan gyhoeddiad annisgwyl ac hynod gyfrwys Prif Weinidog Yr Alban, yn y datganiad urddasol a wnaed ganddi yn Bute House, Caeredin. Gyda chymaint yn tybio y byddai’n gwneud y cyhoeddiad hwn yng nghynhadledd yr SNP, roedd gwneud hynny yn rhinwedd ei rol fel Prif Weinidog yr Alban, yn hytrach nag arweinydd yr SNP yn symudiad meistrolgar ar ei rhan.

Ar yr olwg gyntaf felly, mae’n ymddangos fod Sturgeon wedi cyflawni stroc go iawn fan hyn trwy achub y blaen ar Theresa May,  ac yn wir wedi gwanio sefyllfa Prif Weinidog Prydain yn ddifrifol.

Wedi’r cwbwl, roedd Theresa May wedi’i hargyhoeddi ei hun nad oedd Nicola Sturgeon o ddifrif am gynnal ail refferendwm ac mai bygythiadau gwag oedd ei rhybuddion am y posibiliad hwnnw. Oherwydd y dybiaeth honno, teimlodd nad oedd rhaid iddi gyfaddawdu o gwbl gyda galwadau yr SNP i geisio sicrhau lle arbennig i’r Alban yn y Farchnad Sengl fel rhan o ddêl Brexit Prydain.

Mae’r hyn a ddigwyddodd wedyn yn adlewyrchu’n wael iawn ar grebwyll gwleidyddol Theresa May. O gofio bod hyn yn dilyn yn sgil y penderfyniad i gosbi’r hunan-gyflogedig yn y gyllideb wythnos ddiwethaf a thorri addewid sylfaenol ym maniffesto y Torïaid- y cwestiwn amlwg sy’n codi rwan ydi, a yw May allan o’i dyfnder yn Brif Weinidog?

Fydd hyn ddim yn syndod o gwbwl i’r rhai sydd yn gwylio ei pherfformiadau prennaidd ac aneffeithiol yng nghwestiynau’r Prif Weinidog pob dydd Mercher. Does dim o’r sglein a’r rhwyddineb ar ei draed a oedd yn nodweddu David Cameron yn perthyn iddi o gwbwl, a Jeremy Corbyn er mor anobeithiol ydi’r creadur hwnnw fel cyfathrebwr yn cael y llaw uchaf arni yno yn amlach na pheidio.

Yn fwy difrifol, mae datganiad Nicola Sturgeon yn golygu y bydd llaw negydu Llywodraeth Prydain yn llawer iawn gwannach wrth baratoi i drafod gyda’r Undeb Ewropeaidd rwan. Yn gyntaf wrth gwrs bydd dim modd i’r Prif Weinidog ddatgan ei bod yn siarad ar ran Prydain “Unedig” wrth ddechrau trafod.

Yn ail, roedd hawliau i bysgota oddi ar arfordir yr Alban a chyfoeth olew a nwy Yr Alban yn rhan allweddol o  gynllun negydu y Llywodraeth wrth geisio taro bargen gydag Ewrop. Mae’r tships bargeinio hynny wedi eu cipio’n ddramatig oddi ar y bwrdd bellach. Roedd mandarins yr Undeb Ewropeaidd eisoes wedi penderfynu i yrru bargen galed iawn gyda Llywodraeth Phrydain.

Bellach, mi fyddan nhw am droi’r sgriws hyd yn oed yn dynnach. Dydi o ddim yn amhosib y byddan nhw hefyd yn ceisio hwyluso dadl Yr Alban y dylent etifeddu aelodaeth Undeb Ewropaidd yn ddi-dor wrth i Lywodraeth Prydain adael yn 2019.

Mae’n bosib y gall Theresa May geisio ad-ennill peth o’i hygrededd wleidyddol wrth benderfynu na chaiff Yr Alban gynnal ei refferendwm tan fod Brexit wedi ei gwblhau. Ond hyd yn oed pe bai hynny’n digwydd, mae’n anodd peidio dod i’r casgliad ei bod hi’n nesau’n beryglus at y dibyn bellach.

Does ryfedd fod Michael Gove a Boris Johnson ill dau wedi cynyddu eu proffiliau unigol yn sylweddol dros yr wythnosau diwethaf. Tybed yn wir oedd y ddau wedi rhagweld o’r cychwyn mai traed moch fyddai’n digwydd gyda Brexit ac y byddai’n well i’r ddau ohonynt gadw eu powdr yn sych am y tro?

Ond mae’n ddawns ddigon peryglus i Nichola Sturgeon hithau. Hyd yn oed pe bai hi’n cael ei dymuniad i gynnal refferendwm yn ystod y cyfnod y mae’r negydu yn mynd rhagddo hefo’r Undeb Ewropeaidd, gan y byddai sylw Llywodraeth Prydain wedi ei rannu rhwng dau elyn, mae pob refferendwm yn loteri llwyr mewn gwirionedd.

Mae yna hefyd berig mawr o “voter fatigue” o gofio’r holl etholiadau/refferenda sydd wedi eu cynnal yn Yr Alban ers 2014, ac y caiff yr SNP ei beio am lusgo pobl i bleidleisio unwaith eto.

Ac os oes rhaid iddi ildio i ddymuniad May i gynnal y refferendwm yn dilyn cwblhau Brexit, does dim sicrwydd o gwbl y byddai gan yr SNP fwyafrif i allu galw annibyniaeth yn y Senedd yn Holyrood erbyn 2020.  Byddai’r SNP wedi bod mewn grym am 13 o flynyddoedd erbyn hynny, a’r etholwyr efallai wedi cael digon arnynt.

Ond efallai mai’r elfen anoddaf un i Nichola Sturgeon yw sefyllfa’r Undeb Ewropaidd ei hun dros y blynyddoedd nesaf. A fydd y ddadl ddiamwys fod Yr Alban wedi dewis aros yn yr Undeb Ewropaidd yn y refferendwm y llynedd yn wahanol i Loegr yn cario cymaint o bwysau mewn sefyllfa lle y gallai bodolaeth yr Undeb honno ei hun fod mewn perig?

Yr wythnos hon, mae etholiad cyffredinol yn yr Iseldiroedd, ac mae’n debyg iawn y bydd pleidiau sydd am adael yr Undeb yn gwneud yn dda iawn. Y mis nesaf, mae etholwyr Ffrainc yn cael dweud eu dweud, ac unwaith eto y mae yna deimladau cryfion yn erbyn yr Undeb Ewropeaidd ac awydd am weld sofraniaeth gwadwriaeth Ffrainc yn cael ei ail-sefydlu yno.

A fydd y prosiect Ewropeaidd yn cael ei chwalu neu o leiaf yn cael ei ail- ddychmygu’n sylweddol iawn dros y 18 mis nesaf? A fyddai hynny yn cyfiawnhau’r penderfyniad a wnaeth Lloegr a Chymru i adael y llynedd, ac yn tanseilio dadl yr SNP am aros mewn UE sydd ddim yn bodoli mwyach?

Os mai NA fydd hi eto yn yr ail refferendwm, dyna ddiwedd ar yrfa Nichola Sturgeon. A dyna berig fydd diwedd y freuddwyd o annibyniaeth i’r Alban hefyd.  Mewn amgylchiadau felly, mae’n anorfod y byddai Llywodraeth Llundain yn deddfu yn erbyn cynnal unrhyw pleidlais arall ar refferendwm am genhedlaeth arall o leiaf. Mae’n fwy na thebyg hefyd y byddent yn dewis tynnu llawer o bwerau o Holyrood a’u hail-sefydlu yn San Steffan.

O gofio hyn, mae yna risgiau anferthol yn wynebu Nichola Sturgeon mewn galw refferendwm yn y sefyllfa gyfnewidiol iawn sydd ohoni ar hyn o bryd. Ond tybed ydi hi eisoes yn meddwl am ddull arall, rhagor na chynnal refferendwm ymrannus ac ansicr arall? Hynny ydi, galw Etholiad Cyffredinol yn Holyrood rhywbryd yn ystod y flwyddyn nesaf, gyda’r SNP yn sefyll ar docyn o  ddatgan annibyniaeth pe baent yn ennill mwyafrif arall.

Efallai y bydd yna bethau yn digwydd dros y misoedd nesaf allai gyfiawnhau hynny-  megis Llywodraeth Prydain yn ymddwyn yn eu dull trahaus arferol tuag at Yr Alban. Trwy ddulliau confensiynol fel hyn y mae’r rhan fwyaf o wledydd wedi ennill eu hannibyniaeth yn ystod y ganrif ddiwethaf, a dim ond dyrnaid o wledydd sydd wedi gwneud hynny trwy refferendwm mewn gwirionedd.

Ac wrth gwrs, byddai’n haws i’r SNP sicrhau eu bod yn llwyddiannus y tro hwn trwy ddilyn y trywydd hwn.

“Events dear boy, events” oedd ateb Harold Wilson i gwestiwn ynghylch beth oedd y broblem fwyaf a wynebai unrhyw wleidydd.  Wrth i Theresa May a Nichola Sturgeon ddawnsio ill dwy ar ben y dibyn gwleidyddol dros y misoedd nesaf, diau y caiff hyn ei wireddu eto fyth yn hanes y ddwy arweinydd a fydd yn brwydro am einioes wleidyddol y naill a’r llall yn y frwydr fawr sydd i ddod. Mae’n anodd dychmygu sefyllfa lle na fydd un o’r ddwy yn plymio dros y dibyn hwnnw maes o law.

BLOG: Dim cyfundrefn gyfreithiol annibynnol i Gymru – ar hyn o bryd

Cyhoeddwyd Mawrth 15, 2017 gan Blog Meddwl.

Tagiau: Cadeirydd, Caerdydd, Cyfreithwyr, Datganoli, Enid Rowlands, SRA


Enid Rowlands (Llun: SRA)
Ers fy mhenodi’n Gadeirydd lleyg cyntaf yr Awdurdod Rheoleiddio Cyfreithwyr (SRA) yn 2015, rwyf wedi ymrwymo i ddod allan o’r swyddfa a chydweithio’n agos â phobol yng Nghymru.

Yr wythnos ddiwetha’, bues i a fy mwrdd ym Mae Caerdydd, gan gyfarfod â rhyw 80 o bobol o’r sector cyfreithiol a’r tu allan iddo er mwyn dyfnhau’n dealltwriaeth.

Un pwnc trafod oedd a ddylid cael awdurdodaeth gyfreithiol ar wahân i Gymru. Mae’n eglur bod corff cynyddol o gyfraith Gymreig, ac mae’n sicr yn drafodaeth ddiddorol.

Yn rhinwedd fy swydd fel rheoleiddiwr, dw i ddim yn credu mai’n rôl ni yw pleidio’r naill ochr neu’r llall yn y ddadl. Mater i gyhoedd a llywodraeth Cymru yw hyn.

Ar hyn o bryd, mae’n ymddangos mai cadw’r trefniadau presennol yw’r dewis ar y cyfan ond, wrth gwrs, fe allai hynny newid dros y blynyddoedd. Felly byddwn yn monitro’r drafodaeth yn ofalus, i sicrhau ein bod yn deall y goblygiadau ar gyfer ein gwaith ni ac ar gyfer diogelu defnyddwyr yng Nghymru.

Er enghraifft, un peth sy’n ganolog i’n gwaith yw pennu a gorfodi safonau ac ymddygiad proffesiynol uchel i gyfreithwyr. Rydym yn nodi egwyddorion allweddol yn ein rheolau, megis diogelu buddiannau cleientau – er enghraifft, drwy gadw eu harian a’u gwybodaeth yn ddiogel.

Fforddio gwasanaeth cyfreithiol

Nid dim ond sgyrsiau mewn digwyddiadau a chyfarfodydd ffurfiol sy’n bwrw goleuni ar yr hyn sy’n bwysig i bobol. Rwy’n siarad â phobol ledled y wlad ynghylch gwasanaethau cyfreithiol.

Mae llawer i’w ddathlu ynglŷn â sector cyfreithiol Cymru. Gyda 450 o ffyrmiau a bron 5,000 o gyfreithwyr, mae trosiant y sector yn fwy na £380m ac fe dyfodd 3% y llynedd. Ond mae sylwadau rwy’n eu clywed mewn amrywiaeth mawr o sgyrsiau’n dadlennu problemau sy’n peri pryder.

Mae yna broblem o hyd bod gormod o bobol yn methu fforddio gwasanaethau cyfreithiol.

Pwysig

Mae gwasanaethau cyfreithiol yn bwysig i ni i gyd. Maen nhw’n gallu helpu ar rai o’r adegau pwysicaf yn ein bywydau – wrth brynu tŷ, ymdrin â chyflogwr diegwyddor, neu drafod tor perthynas.

Mae ymchwil yn dangos bod pobol yn credu bod gwasanaethau cyfreithiol yn rhy ddrud, hyd yn oed pan fydd pobol yn sylweddoli bod ganddyn nhw broblem gyfreithiol – a fydd llawer ddim yn sylweddoli. Dim ond un ym mhob 10 o bobol sy’n defnyddio cyfreithiwr neu fargyfreithiwr pan fydd ganddyn nhw broblem gyfreithiol.

Mae’n rhaid ei bod yn anghywir bod gennyn ni system ddwy-haen lle mae’r mwyafrif mawr yn methu cael gafael ar y cymorth angenrheidiol i orfodi neu i amddiffyn eu hawliau.

Mae yna drafodaeth ddilys ynghylch rôl Cymorth Cyfreithiol i fyd i’r afael â’r broblem hon, ond nid dyna’r ateb i bopeth. Does gan y cyllid cyhoeddus mo’r adnoddau i gau’r bwlch. Beth felly all y sector ei hunan ei wneud i’w gwneud yn haws i bobl sicrhau cymorth?

Gwell gwybodaeth i’r cyhoedd

Rwy’n croesawu dyfarniad diweddar yr Awdurdod Cystadleuaeth a Marchnadoedd (CMA) fod angen diwygiad er mwyn gwasanaethu’r cyhoedd yn well. Maen nhw’n argymell mwy o dryloywder.

Rwy’n cytuno bod diffyg gwybodaeth am wasanaethau cyfreithiol yn rhan o’r broblem. Mae pobl yn cael eu gadael i wneud dewisiadau dall am ei bod yn anodd cael yr wybodaeth y mae ei hangen er mwyn cymharu darparwyr a gwneud penderfyniadau gwybodus.

Rydym wrthi’n ystyried sut y gallai pobl gael gwybodaeth ystyrlon am wasanaethau, ansawdd a phrisiau, er mwyn chwilio am fargen well. Bydd dysgu gwersi o sectorau eraill lle mae hyn wedi digwydd yn barod – o ynni i wasanaethau ariannol – yn siŵr o helpu.

Dylai symudiad o’r fath helpu i greu marchnad gyfreithiol fwy agored a chystadleuol sy’n sbarduno mwy o ddewis a gwasanaethau mwy fforddiadwy. Bydd o fantais hefyd i’r busnesau bach sy’n ffurfio asgwrn cefn economi Cymru. Gall ffyrmiau cyfraith helpu’r rhain i dyfu a llwyddo: o gyflogi eu gweithiwr cyntaf i gwblhau eu gwerthiant ar-lein neu eu hallforiad cyntaf. M

ae ar economi agored, cystadleuol angen sector cyfreithiol agored, cystadleuol.

Tra na fydd y mwyafrif yng Nghymru’n gallu fforddio gwasanaethau cyfreithiol, allwn ni ddim fforddio parhau i wneud yr un hen bethau.

Gwasanaethau cyfreithiol i bawb, nid i’r lleiafrif


Enid Rowlands
Mae llawer i’w ddathlu ynglŷn â sector cyfreithiol Cymru. Gyda 450 o ffyrmiau a bron 5,000 o gyfreithwyr, mae trosiant y sector yn fwy na £380m ac fe dyfodd dri y cant y llynedd.

Ond mae sylwadau rwy’n eu clywed mewn amrywiaeth mawr o sgyrsiau’n dadlennu problemau sy’n peri pryder. Mae yna broblem o hyd bod gormod o bobol yn methu fforddio gwasanaethau cyfreithiol.

Mae gwasanaethau cyfreithiol yn bwysig inni i gyd. Maen nhw’n gallu helpu ar rai o’r adegau pwysicaf yn ein bywydau – wrth brynu tŷ, ymdrin â chyflogwr diegwyddor, neu drafod tor perthynas. Mae ymchwil yn dangos bod pobol yn credu bod gwasanaethau cyfreithiol yn rhy ddrud, hyd yn oed pan fydd pobol yn sylweddoli bod ganddyn nhw broblem gyfreithiol – a fydd llawer ddim yn sylweddoli. Dim ond un ym mhob 10 o bobol sy’n defnyddio cyfreithiwr neu fargyfreithiwr pan fydd ganddyn nhw broblem gyfreithiol.

Mae’n rhaid ei bod yn anghywir bod gennyn ni system ddwy-haen lle mae’r mwyafrif mawr yn methu cael gafael ar y cymorth angenrheidiol i orfodi neu i amddiffyn eu hawliau. Mae yna drafodaeth ddilys ynghylch rôl Cymorth Cyfreithiol i fyd i’r afael â’r broblem hon, ond nid dyna’r ateb i bopeth. Does gan y cyllid cyhoeddus mo’r adnoddau i gau’r bwlchsector ei hunan ei wneud i’w gwneud yn haws i bobl sicrhau cymorth?

Gwell gwybodaeth i’r cyhoedd

Rwy’n croesawu dyfarniad diweddar yr Awdurdod Cystadleuaeth a Marchnadoedd (CMA) fod angen diwygiad er mwyn gwasanaethu’r cyhoedd yn well. Maen nhw’n argymell mwy o dryloywder.

Rwy’n cytuno bod diffyg gwybodaeth am wasanaethau cyfreithiol yn rhan o’r broblem. Mae pobol yn cael eu gadael i wneud dewisiadau dall am ei bod yn anodd cael yr wybodaeth y mae ei hangen er mwyn cymharu darparwyr a gwneud penderfyniadau gwybodus.

Rydym wrthi’n ystyried sut y gallai pobol gael gwybodaeth ystyrlon am wasanaethau, ansawdd a phrisiau, er mwyn chwilio am fargen well. Bydd dysgu gwersi o sectorau eraill lle mae hyn wedi digwydd yn barod – o ynni i wasanaethau ariannol – yn siŵr o helpu.

Dylai symudiad o’r fath helpu i greu marchnad gyfreithiol fwy agored a chystadleuol sy’n sbarduno mwy o ddewis a gwasanaethau mwy fforddiadwy. Bydd o fantais hefyd i’r busnesau bach sy’n ffurfio asgwrn cefn economi Cymru.

Gall ffyrmiau cyfraith helpu’r rhain i dyfu a llwyddo: o gyflogi eu gweithiwr cyntaf i gwblhau eu gwerthiant ar-lein neu eu hallforiad cyntaf. Mae ar economi agored, cystadleuol angen sector cyfreithiol agored, cystadleuol.

Bydd gwell tryloywder yn agor cyfleoedd i ffyrmiau cyfraith Cymru. Bydd ffyrmiau sy’n darparu gwasanaethau perthnasol sy’n hwylus ac yn rhoi gwerth am arian yn ffynnu.

Tra na fydd y mwyafrif yng Nghymru’n gallu fforddio gwasanaethau cyfreithiol, allwn ni ddim fforddio parhau i wneud yr un hen bethau. Gallai gwell gwybodaeth, ynghyd â’r camau eraill rydyn ni’n eu cymryd i gael gwared ar fiwrocratiaeth ddiangen a chreu marchnad fwy agored a chystadleuol olygu bod anghenion pobl gyffredin yn cael eu diwallu’n well. Bydd hynny’n newyddion da i’r cyhoedd, busnes a’r economi.

Dod allan o’r swyddfa

Ers fy mhenodi’n Gadeirydd lleyg cyntaf yr Awdurdod Rheoleiddio Cyfreithwyr (SRA) yn 2015, rwyf wedi ymrwymo i ddod allan o’r swyddfa a chydweithio’n agos â phobl yng Nghymru.

Ein gwaith ni yw sicrhau y gall y cyhoedd ymddiried bod cyfreithwyr yn gweithio yn ôl safonau uchel, a hybu sector cyfreithiol cystadleuol, agored sy’n darparu gwasanaethau fforddiadwy. Yr unig fodd inni wneud y gwaith hwn yn effeithiol yw siarad yn gyson â’r rhai y mae’n gwaith yn effeithio arnyn nhw.

Rydym yn awyddus i sicrhau bod ein gwaith yn adlewyrchu tirwedd polisi Cymru ac yn ei gymryd i ystyriaeth yn llwyr. Felly, dros y ddwy flynedd ddiwethaf rydym wedi bod yn cydweithio’n agos â phawb o Aelodau’r Cynulliad i grwpiau defnyddwyr, ffyrmiau cyfraith i academyddion, Aelodau Seneddol i gyfreithwyr, ac wrth gwrs y cyhoedd.

Awdurdodaeth gyfreithiol ar wahân i Gymru

Yr wythnos hon, bues i a fy Mwrdd ym Mae Caerdydd, gan gyfarfod â rhyw 80 o bobl o’r sector cyfreithiol a’r tu allan iddo er mwyn dyfnhau’n dealltwriaeth.

Un pwnc trafod oedd a ddylid cael awdurdodaeth gyfreithiol ar wahân i Gymru. Mae’n eglur bod corff cynyddol o gyfraith Gymreig, ac mae’n sicr yn drafodaeth ddiddorol.

Yn rhinwedd fy swydd fel rheoleiddiwr, dwy ddim yn credu mai ein rôl ni yw pleidio’r naill ochr neu’r llall yn y ddadl. Mater i gyhoedd a llywodraeth Cymru yw hyn. Ar hyn o bryd, mae’n ymddangos mai cadw’r trefniadau presennol yw’r dewis ar y cyfan ond wrth gwrs fe allai hynny newid dros y blynyddoedd.

Felly byddwn yn monitro’r drafodaeth yn ofalus, i sicrhau ein bod yn deall y goblygiadau ar gyfer ein gwaith ni ac ar gyfer diogelu defnyddwyr yng Nghymru.

Er enghraifft, un peth sy’n ganolog i’n gwaith yw pennu a gorfodi safonau ac ymddygiad proffesiynol uchel i gyfreithwyr. Rydym yn nodi egwyddorion allweddol yn ein rheolau, megis diogelu buddiannau cleientau – er enghraifft, drwy gadw eu harian a’u gwybodaeth yn ddiogel.

Nid yw’r egwyddorion hyn yn debyg o newid ac rwy’n gwybod y bydd diogelu defnyddwyr bob amser yn bwysig i’r sector cyfreithiol, sut bynnag y bydd yn datblygu.