RSS

Golwg360

MwyCau 

BLOG FIDEO: ‘Top ten’ William Williams Pantycelyn

Cyhoeddwyd Chwefror 10, 2017 gan Blog Meddwl.

Tagiau: 1817, emynau, trichanmlwyddiant, william williams pantycelyn


Mae Delyth Morgans Phillips yn Ysgrifennydd Cymdeithas Emynau Cymru ac wedi ymchwilio’n helaeth i emynau Cymraeg gan gynnwys gwaith William Williams Pantycelyn.

Fel rhan o ddathliadau 300 mlynedd geni’r emynydd, mae’n rhestru yma’r deg emyn y mae hi wedi’u dewis fel y goreuon…

10. Rwy’n dewis Iesu a’i farwol glwy’

Un o nodweddion rhai o emynau Williams Pantycelyn yw symlrwydd. Ac emyn syml ac uniongyrchol iawn sy’n dod i’r degfed safle gen i. Emyn 305 yn Caneuon Ffydd:

Rwy’n dewis Iesu a’i farwol glwy’

yn Frawd a Phriod imi mwy;

ef yn Arweinydd, ef yn Ben,

i’m dwyn o’r byd i’r nefoedd wen.

Beth mwy sydd ishe’i ddweud mewn gwirionedd? Mae Pantycelyn yn dweud taw Iesu yw ei bopeth. Fe sy’n rhoi pwrpas a nod i’w fywyd, hyd yn oed yn rhoi iddo dragwyddoldeb. Mae gan yr emynydd sawl enw ar gyfer Iesu, ac mewn cwta pedair llinell fe gewn ni ‘Brawd’, ‘Priod’, ‘Arweinydd’ ac ‘yn Ben’. Does dim rhyfedd fod rhai yn canmol gwaith Pantycelyn fel bardd, yn ogystal ag emynydd.

9. Iesu, Iesu, rwyt ti’n ddigon

Geiriau digon syml sydd ym mhennill cynta’r emyn rwy’n ei osod yn y nawfed safle, sef ‘Iesu, Iesu, rwyt ti’n ddigon’ – emyn rhif 320 yn Caneuon Ffydd.

Iesu, Iesu, ‘rwyt ti’n ddigon,
‘rwyt ti’n llawer mwy na’r byd;
mwy trysorau sy’n dy enw
na thrysorau’r India i gyd:
oll yn gyfan
ddaeth i’m meddiant gyda’m Duw.

Roedd Williams Pantycelyn yn ddyn reit gefnog, doedd dim arwydd o brinder arian yn ei deulu fe. Ac eto, i Bantycelyn ac i Gristnogion drwy’r oesoedd, nid pa mor iach yw’r cyfrif banc sy’n cyfri. All neb fynd â’i gyfoeth gydag e o’r byd hwn p’run bynnag. Yn dilyn ei dröedigaeth, rhoddodd Williams heibio’r syniad o fynd yn feddyg, ac yn hytrach ymroi ei holl amser i wasanaethu’i Arglwydd Iesu, i bregethu ac ysgrifennu cannoedd o emynau.

8. O llefara, addfwyn Iesu

Un peth sy’n taro rhywun o ddarllen ac o ganu emynau Williams Pantycelyn yw pa mor onest mae e. Erbyn hyn efallai bod rhywun yn cael y syniad ei fod e’n Gristion gloyw heb unrhyw wendid. Ond roedd e ei hunan yn cyfaddef ei fod e’n wynebu anawsterau ac ofnau ac amheuaeth, fel pob crediniwr arall. Yr emyn sy’n dod i’r wythfed safle, rhif 340 yn Caneuon Ffydd, ‘O llefara, addfwyn Iesu’. Y pennill clo sy’n neilltuol yn fy marn i:

Dwed dy fod yn eiddo imi,
mewn llythrennau eglur, clir;
tor amheuaeth sych, digysur,
tywyll, dyrys, cyn bo hir;
‘rwy’n hiraethu am gael clywed
un o eiriau pur y ne’,
nes bod ofon du a thristwch
yn tragwyddol golli eu lle.

7. Fy Nuw, fy Nhad, fy Iesu

Yr emyn sy’n dod i’r seithfed safle yw ‘Fy Nuw, fy Nhad, fy Iesu’, emyn 330 yn Caneuon Ffydd. Rydw i eisoes wedi sôn bod Pantycelyn wedi ymroi i wasanaethu’i Arglwydd drwy bregethu a sgrifennu emynau. Roedd e’n un o arweinwyr y Methodistiaid cynnar gyda Daniel Rowland a Howel Harris. Ac un gweithgarwch a gynyddodd yn y cyfnod hwnnw oedd yr arfer o gynnal seiadau – pobol yn cwrdd i drafod eu ffydd. Mae hynny’n arferiad sydd wedi mynd mas o ffasiwn erbyn hyn, ac ry’n ni wedi mynd yn swil iawn i sôn am ein ffydd a’n profiadau a’n ofnau. Ond dymuniad Pantycelyn yw ei fod e’n cael y cyfle a’r nerth i siarad am ei Waredwr bob cyfle posib:

O Arglwydd, rho im dafod

na thawo ddydd na nos

ond dweud wrth bob creadur

am rinwedd gwaed y groes;

na ddelo gair o’m genau

yn ddirgel nac ar goedd

ond am fod Iesu annwyl

yn wastad wrth fy modd.

6. Dros bechadur buost farw

Rwy’n dod nôl at ddyndod Williams ac at ei onestrwydd e ar gyfer yr emyn sy’n y chweched safle gen i – ‘Dros bechadur buost farw’, emyn 517 yn Caneuon Ffydd. Gallech ddweud ei fod e’n emyn digon trwm ac anodd. Emyn sy’n canolbwyntio ar farwolaeth Iesu ar y Groes yw e, ac felly yn naturiol, does dim disgwyl iddo fod yn rhywbeth ‘joli’. Ond mae Williams yn gweld ei wendid, ac er ei fod e’n cyfaddef hynny’n blwmp ac yn blaen, does dim byd hunan dosturiol yma chwaith. Y cwpled syml sy’n taro deuddeg yw:

Dwed i mi, a wyt yn maddau

cwympo ganwaith i’r un bai?

Mae e hefyd yn canu am yr euogrwydd ‘sy’n cydbwyso â mynyddoedd mwya’r llawr’. Nid dyma’r unig dro iddo ddweud rhywbeth tebyg, fel y gwelwn ni yn nes ymlaen yn y rhestr.

5. Tyred, Iesu, i’r anialwch

Emyn sy’n aml iawn yn cael ei ganu ar y dôn fyd-enwog ‘Blaenwern’ yw’r emyn sy’n dod i’r pumed safle – emyn 730 yn Caneuon Ffydd. Doedd Williams yn bendant ddim yn byw mewn anialwch. Mae Pantycelyn yn fferm neis, gyda thir pori da. Mae’r emyn yn sôn hefyd am fieri sydd o’i gwmpas. Eto, rhywbeth digon dieithr i’r emynydd, dybiwn i. Ond mae i’r emyn yma farddoniaeth a sylwedd. Ac o briodi’r emyn gyda ‘Blaenwern’, fe gewch chi rywbeth arbennig iawn sy’n codi calon rhywun wrth ei ganu. Yn arbennig felly wrth ganu’r trydydd pennill:

Ar dy allu ‘rwy’n ymddiried:

mi anturiaf, doed a ddêl,

dreiddio drwy’r afonydd dyfnion,

mae dy eiriau oll dan sêl;

fyth ni fetha a gredo ynot,

ni bu un erioed yn ôl;

mi â ‘mlaen, a doed a ddelo,

graig a thyle, ar dy ôl.

4. Cyfarwydda f’enaid, Arglwydd

Os oedd Williams Pantycelyn yn nghanol yn yr anialwch a’r mieri yn yr emyn diwetha’ gen i, mae e’n teithio ar hyd ‘llwybrau culion, dyrys, anodd’ yn yr emyn rwy’n ei osod yn y pedwerydd safle. ‘Cyfarwydda f’enaid, Arglwydd’ yw hwnnw, emyn 737 yn Caneuon Ffydd. Yn wahanol i’r diffeithwch serch hynny, yr oedd Williams yn gyfarwydd â chymoedd cul ac â llwybrau diarffordd. Fe deithiodd e gannoedd o filltiroedd bob blwyddyn ar gefn ceffyl i bregethu ac i seiadu ac i werthu’i lyfrau emynau. Un o’r penillion rwy’n dueddol o’i ddyfynnu amlaf yn fy mywyd bob dydd yw pennill olaf yr emyn hwn:

Cul yw’r llwybyr imi gerdded,

is fy llaw mae dyfnder mawr,

ofn sydd arnaf yn fy nghalon

rhag i’m troed fyth lithro i lawr:

yn dy law y gallaf sefyll,

yn dy law y dof i’r lan,

yn dy law byth ni ddiffygiaf

er nad ydwyf fi ond gwan.

Fe ddechreues i adrodd y geiriau pan ddes i licio mynd i gerdded fel gweithgarwch yn fy oriau hamdden. A phob tro y byddem ni’n cerdded tamaid o lwybr arfordir Ceredigion er enghraifft, byddai sawl cyfle i sôn am y dyfnder ‘is fy llaw’, chwedl Pantycelyn.

3. O iachawdwriaeth gadarn

Mae’n rhaid i fi gyfaddef fod gwahaniaethu rhwng y tri emyn sy’n dod i’r brig wedi bod yn dipyn o job.

Efallai nad yw hi’n rhwydd i esbonio bob amser pam fod emyn neu ddarn o lenyddiaeth neu gerddoriaeth yn cydio yn rhywun, dim ond fod e’n cyffwrdd â’r galon. Rhywbeth felly yw hi gyda fi a’r emyn sy’n dod i’r trydydd safle. ‘O iachawdwriaeth gadarn’, emyn 509 Caneuon Ffydd. Dyw e ddim yn emyn mor gyflawn o bosib â’r emyn sy’n dod i’r ail safle, a dyw e ddim mor ddramatig â’r emyn sy’n dod i’r brig. Ond mae’r emyn yma a thôn odidog David Jenkins, ‘Penlan’, yn llwyddo i gyffwrdd â ’mhen ac â ’nghalon. Mae’n siŵr taw mewn cymanfa (neu gynulleidfa fawr o ryw fath, o leiaf), y cenais i’r emyn yma am y tro cyntaf, achos dyw e ddim yn emyn i’w ganu bob Sul mewn capel bron yn wag, heb gantorion.

2. Mi dafla maich oddi ar fy ngwar

Yr emyn rwy’n gosod yn yr ail safle o bosib yw emyn mwyaf poblogaidd Williams Pantycelyn. ‘Mi dafla ’maich oddi ar fy ngwar’, emyn 493 yn Caneuon Ffydd. Dyma’r emyn a ddaeth i’r brig yn y pôl piniwn gynhaliwyd yn 2008 ar gyfer Dechrau Canu, Dechrau Canmol. Dyma hefyd un o delynegion perffeithiaf yr iaith Gymraeg yn ôl John Morris-Jones. Mae popeth yn yr emyn hwn: gonestrwydd Williams am ei euogrwydd, darlun o Iesu’n marw ei fwyn, a’r diweddglo hyfryd a syfrdanol o wynfyd.

Mi dafla’ ‘maich oddi ar fy ngwar

wrth deimlo dwyfol loes;

euogrwydd fel mynyddoedd byd

dry’n ganu wrth dy groes.

1. Enynnaist ynof dân

Felly, os yw perffeithrwydd yr emyn ‘Mi dafla ‘maich’ ond yn cyrraedd yr ail safle, pa emyn sy’n dod i’r brig? Emyn 314 Caneuon Ffydd, ‘Enynnaist ynof dân, perffeithiaf dân y nef’. Dyma un o’i emynau mwyaf dramatig yn fy marn i. Ac mae’r briodas rhwng y geiriau a’r dôn ‘Y Faenol’ yn drydanol. Mae’r profiad o ganu rhai emynau’n gallu peri i rywun glosio’n fwyfwy atyn nhw. Dyna oedd fy hanes i â’r emyn hwn. Yr achlysur oedd gwasanaeth lansio Caneuon Ffydd yn Aberystwyth, 10 Chwefror 2001. Myfyriwr ôl-radd o’n i ar y pryd, wedi dechrau ymddiddori o ddifri ym myd yr emyn, ac wedi dechrau profi beth yw Cristnogaeth go-iawn. Oherwydd ’mod i’n perthyn i gynulleidfa fach, wledig, doedd dim cyfle i ganu emynau mawr ac emynau cymanfa fel yr emyn hwn. Dychmygwch y wefr felly o fod yn rhan o gynulleidfa’r Neuadd Fawr Aberystwyth yn morio canu’r geiriau ’ma. Emyn sy’n bendant yn adlewyrchu profiad personol Williams:

Wel dyma’r gwrthrych cun,

a dyma’r awr a’r lle

cysegraf fi fy hun

yn gyfan iddo fe …

Nid pawb sy’n cael y profiad o’r ‘awr a’r lle’ o ddod i adnabod Iesu. Fe wyddom ni i Williams gael profiad felly ym mynwent Talgarth yn gwrando ar yr Howel Harris ifanc yn pregethu. Ond waeth beth am y sut a’r pryd, dyma emyn pwerus inni gyd. Ac am ddiweddglo hyderus a phendant:

ffarwél, ffarwél bob eilun mwy,

mae cariad Iesu’n drech na hwy.

BLOG: Tair o Fachynlleth yn gwirioni ar ddiwylliant Gwlad y Basg

Cyhoeddwyd Chwefror 7, 2017 gan Iaith.

Tagiau: Gwlad y Basg, Wythnos Euskara Cymru, Ysgol Bro Hyddgen


Celf disgyblion Bro Hyddgen fel rhan o Wythnos Euskara Cymru
Ym mis Ionawr, cafodd gŵyl Wythnos Euskara Cymru ei chynnal ym Mro Ddyfi i ddathlu’r cysylltiadau rhwng Cymru a Gwlad y Basg.

Yma, mae tair o ddisgyblion Ysgol Bro Hyddgen yn rhannu’u hatgofion am yr ŵyl, gan sôn am debygrwydd yr iaith, y gerddoriaeth a’r celf…

Alaw Jones – ‘iaith unigryw’

Dwi’n siŵr nad ydych erioed wedi clywed am yr iaith hon o’r blaen? A dwi ddim yn eich beio chi. Cyn i’r prosiect ddechrau, doedd gen i ddim syniad bod gwlad fach rhwng De Ffrainc a Gogledd Sbaen, ac yn bendant ddim yn gwybod am eu hiaith. Os ewch chi i’r wlad rhwng Ffrainc a Sbaen, pa iaith byddwch chi’n siarad? Ffrangeg neu Sbaeneg? Na, mae pobol Gwlad y Basg yn siarad Euskara!

Iaith arbennig ydy iaith Euskara. Mae hi mor unigryw a lliwgar wrth wrando arni.

Mae cysylltiad amlwg rhwng y ddwy iaith, Cymraeg ac Euskara. Maen nhw’n un o’r niferus ieithoedd lleiafrifol hynaf yn Ewrop sy’n dal yn cael ei siarad gan nifer angerddol o bobol o gymharu â gwledydd mwyaf y byd.

Rhai o’r geirfa dw i’n cofio ydy “Sut wyt ti?” Zer moduz?; “Hwyl fawr/wela i chi eto” Gero arte.

Ac yn olaf, “Diolch” Eskerrikasko.

Myfanwy Fenwick – Gwirioni ar y Gambara

Cawsom yr anrhydedd o fynychu arddangosfa gan yr artist Juan Gorriti yn y Tabernacl, ac yn wir, roedd gweld gwaith artist cyfoes mor adnabyddus yn gyfle unigryw.

Roedd pob darn o’r gwaith yn arddangos elfennau cryf o wreiddiau Basgaidd gan gynnwys y defnydd o’r lliw glas cynnes sy’n adlewyrchu cariad Gorritti at yr awyr uwch ei wlad.

Ymhlith y cerfluniau disglair a’r portreadau difyr, fy hoff ddarn oedd y Gambara. Ffrâm draddodiadol sy’n crogi o’r nenfwd mewn tai Basgaidd gan ddal eiddo yw’r Gambara.

Pan glywais y byddwn ni, disgyblion blwyddyn 10 Ysgol Bro Hyddgen, yn cael cyfle i weithio gyda’r artist Cymreig Luned Rhys Parry i ail greu ein Gambara ein hunain roeddwn wedi gwirioni!

Roedd hyn yn gyfle i ddatblygu ein dealltwriaeth o gelf mewn diwylliannau arall. Felly, gyda thua ugain o fy nghyd-ddisgyblion dyma ni’n gweithio’n ddiwyd i gynhyrchu môr o wrthrychau amryliw ar gyfer ein Gambara ein hunain, gan ymgorffori’r glas oedd mor bwysig i Gorriti yn ein gwaith.

Yn yr eiliad yna, daeth hi’n amlwg pa mor unigryw yw’r berthynas rhwng y Cymry a’r Basgiaid. Roedd yn anghredadwy sut roedd dwy wlad fach wedi llwyddo i estyn llaw ac adeiladu pont o gyfeillgarwch dros 1060 o filltiroedd, ac roeddwn i’n teimlo’n freintiedig o gael bod yn rhan ohono!

Cerys Hafana – Mwynhau’r gerddoriaeth werin

Un o’r pethau gorau am yr wythnos Fasgeg ym Machynlleth oedd derbyn dau floc enfawr o gaws gan y band Bitartean, oedd wedi benthyg ein gitâr ac allweddell am yr wythnos.

Digwyddodd hyn ar ddiwedd noson wych yn Nhal-y-Bont, lle cefais gyfle i chwarae  caneuon ar y delyn deires cyn y band.

Un o’r pethau gorau am y band, heblaw am eu hegni gwych nhw, oedd y defnydd gwahanol o  offerynnau; y tambwrin trawiadol a’r defnydd o biano mewn cerddoriaeth werin.

Ar ôl lot fawr o gwtshys Basgaidd (tata, ysgwyd dwylo) cefais fagnet oergell siâp dafad, wedi’i addurno â’r faner Fasgaidd.

“Mae ganddyn nhw lot fawr o ddefaid yng Ngwlad y Basg hefyd”, esboniodd y ddynes roddodd hi i fi.

Ar y noson ganlynol roeddwn yn canu’r delyn deires yn y Tabernacl gyda fy athrawes Rhiain Bebb. Roedd Gwilym Bowen Rhys a’i fand yno, Osian Morris, a’r prif fand Bidaia sy’n cynnwys yr ‘unig chwaraewr hyrdi gyrdi yng Ngwlad y Basg.’

Roedd y noson yn lot fawr o hwyl a chlywais hyrdi gyrdi yn fyw am y tro cyntaf erioed.

BLOG FIDEO: “Pam na fydda’ i’n cefnogi Warren Gatland a’i griw ddim mwy”

Cyhoeddwyd Chwefror 5, 2017 gan Blog Meddwl.

Tagiau: Craig ab Iago, Cymru, Rygbi, Undeb Rygbi Cymru, wayne gatland


Fydd Craig ab Iago ddim yn eistedd i lawr i wylio’r crysau cochion yn chwarae heddiw – a hynny, meddai, oherwydd bod Undeb Rygbi Cymru a’r chwaraewyr ddim yn poeni am ddangos i’r byd pwy ydi Cymru.

Fel un sydd wedi cefnogi Cymru ers 40 o flynyddoedd, fydd o ddim yn eistedd i lawr o flaen y teledu, cwrw yn ei law, i weiddi dros Alun Wyn Jones a’i dîm yn erbyn Yr Eidal.

“Wnes i weld dros yr ha’ dwytha’ sut mae tim cenedlaethol Cymru i fod,” meddai am garfan bel-droed Cymru ym mhencampwriaeth yr Ewros.

“Wnaeth yr hogia yna gynrychioli Cymru i gyd. Y Cymraeg, y di-Gymraeg, pob rhan o Gymru, y gogledd a’r de, pob oedran, bob cefndir a bob lliw.

“Ond i dîm rygbi Cymru… maen nhw’n obsessed efo’r Llewod, a dydi tim Cymru yn ddim byd ond stepping stone i’r Llewod. Sam Warburton yn dweud mai dyna uchafbwynt ei yrfa, a Wayne Gatland yn dweud ‘no greater honour’…”

Ac mae’r ffaith bod Tywysog William – “boi sydd wedi dwyn enw ein gwlad fel cyfenw” – yn

“Dydi fy nghalon i ddim ynddo fo ddim mwy,” meddai Craig ab Iago. “Sori.”

Gwyliwch ei flog yn fan hyn:

Helo Nostalgia – Lowri Evans yn agor gigs misol Tyrfe Tawe 2017

Cyhoeddwyd Ionawr 31, 2017 gan Y Blog Cerddoriaeth.

Tagiau: Lowri Evans, tyrfe tawe


Tyrfe Tawe
Y canwr-cyfansoddwr o Drefdraeth yn Sir Benfro agorodd flwyddyn arall o gigs misol yn Nhŷ Tawe, Abertawe nos Wener ddiwethaf

‘Nos da Nostalgia’ meddai geiriau cân Cadi Gwen. Ond ‘Helo Nostalgia’ oedd hi yn Nhŷ Tawe, Abertawe nos Wener wrth i ni groesawu hen ffrind i noson fisol gynta’ Tyrfe Tawe yn 2017. Roedd Lowri Evans ymhlith y perfformwyr yn yr ŵyl gyntaf un yn 2004, ac mae hi wedi dod nôl aton ni bob blwyddyn heblaw am un yn ystod y tair blynedd ar ddeg diwetha’.

Fe gafodd ‘Tyrfe Tawe’ sawl gwisg ar hyd y blynyddoedd hynny – yn ŵyl benwythnos, yn ŵyl gwrw ac yn gyfres o gigs a nosweithiau unigol. Dyma’r ail flwyddyn i’r ‘Tyrfe’ gynnal nosweithiau misol, a dw i’n gwbl hyderus wrth ddweud y bydd eleni’n rhagori ar y llynedd – yn enwedig os gallwn ni farnu ar sail y cyntaf o’r gigs.

Noson ddigon hamddenol fyddech chi’n ei disgwyl gan Lowri Evans a Lee Mason. Ond roedd eu set yn mynd â’r ‘hamddenol’ i’r eithaf yn y bar bach clyd. Eu gitars a’u lleisiau yn unig oedd eu hangen ar y deuawd  o Sir Benfro i’n swyno. Ac roedd Lowri Evans hithau wrth ei bodd â’r awyrgylch, fel y dywedodd wrth Golwg360 ar ddiwedd y noson:

“Mae’r gigs wedi newid, maen nhw lawr stâr nawr yn y bar ond maen nhw’n lot mwy intimate ac annwyl, a hefyd yn acwstig sy’n rhywbeth dw i’n joio mas draw. Mae’n eithaf liberating fod dim eisiau system sain, fod dim meicroffon o flaen ni, a phob un yn dawel yn gwrando.

“Mae’r Fenter Iaith a Tŷ Tawe a’r gymuned yma yn Abertawe’n gwneud jobyn mor dda. Maen nhw wedi cefnogi ni ers y flwyddyn gynta o’n nhw’n gwneud gigs a fi’n ddiolchgar bo nhw’n gofyn i ni ddod nôl. Fi jyst yn joio dod nôl.”

Albym newydd

Aeth Lowri a Lee â ni ar daith drwy rai o’u goreuon dros gyfnod o ddegawd a mwy – o ‘Merch y Myny’ i’w sengl diweddara’ ‘Dyddiau Tywyll Du’ sydd, meddai Lowri, am gariad ac nid iselder – er bod yr enw’n awgrymu fel arall! Un o’i thasgau nesaf fydd dewis pa ganeuon fydd yn ymddangos ar albym o oreuon fydd yn cael ei ryddhau ym mis Mai.

Dywedodd: “Ry’n ni wedi dewis ac ail-recordio 10 i 15 o ganeuon Cymraeg a Saesneg. Gorffon ni edrych nôl dros y ddeng mlynedd diwethaf, edrych ar yr albyms a trial cael cymysgedd o ganeuon newydd a hen, Cymraeg a Saesneg.

“Felly wnaethon ni recordio mwy o ganeuon nag o’dd eisie ond o’dd hwnna’n beth da gan bo ni’n gallu witlo nhw lawr i ryw 10 neu 12 o’r rhai gorau.

“O’dd e’n anodd achos bod chwech albym, pedwar EP so o’dd bownd o fod ambiti 100 o ganeuon i ddewis o. O’dd e’n bach o jobyn.”

Gigs yn y ddwy iaith

Un peth ro’n i’n awyddus i’w ddarganfod oedd a yw Lowri Evans yn ei chael hi’n anodd, fel cantores ddwyieithog, i gadw’r cydbwysedd rhwng gigs Cymraeg a Saesneg, a hithau bellach wedi dod yn adnabyddus yn Lloegr a’r Alban ac wedi perfformio yn yr Unol Daleithiau.

“Fi’n neud gigs Cymraeg fel heno a phan dw i’n neud gigs yn Lloegr neu’r Alban, dw i wastod yn neud yn siŵr bo fi’n perfformio yn Gymraeg hefyd. Mae’r caneuon Cymraeg yn mynd lawr yn dda yn Lloegr. Maen nhw’n dwlu arnyn nhw lan yn yr Alban.

“A hefyd pan y’n ni ma’s yn America ry’n ni’n perfformio yn Gymraeg. Mae jyst yn teimlo’n naturiol i fi. Fi’n lwcus i fod yn ddwyieithog, mae’n fantais i wneud y ddwy iaith a chadw pawb yn hapus.”

‘Dewch i fwynhau’

Os oedd Lowri a Lee yn hapus ar ddiwedd noson lwyddiannus o ganu a chyfeddach, roedd un o drefnwyr y nosweithiau, Huw Dylan Owen yn wên o glust i glust, gan wybod fod Tŷ Tawe’n debygol o fod dan ei sang fis nesaf wrth i Huw Chiswell a’i biano gyrraedd canol y ddinas.

Dywedodd wrth Golwg360: “Mae hi’n braf gweld nosweithiau Tŷ Tawe yn llawn ac mae’n bwysig bod digwyddiadau cymdeithasol Cymraeg llwyddiannus rheolaidd yn Abertawe.

“Felly, dyma apêl unwaith eto eleni – dewch i gefnogi, dewch i fwynhau, a dewch a’ch cyfeillion gyda chi. Rhowch y dyddiadau yn eich dyddiaduron cyn gynted ag y bo modd!”

Y dyddiadau’n llawn:

Chwefror 24 – Huw Chiswell

Mawrth 31 – Gwilym Bowen Rhys

Ebrill 28 – Gai Toms

Mai 26 – Rhys Mwyn – sgwrs ‘Archaeoleg a Diwylliant’

Mehefin 30 – Huw ‘Bobs’ Pritchard

Gorffennaf 28 – Siân James

Medi 29 – Steffan Alun (comedi)

Hydref 27 – Brigyn

Tachwedd 24 – Gareth Bonello

Rhagfyr 29 – Wynne Roberts, yr ‘Elvis Cymraeg’

Stori: Alun Rhys Chivers

 

Annog mwy o feicio yng Nghaerdydd

Cyhoeddwyd Ionawr 14, 2017 gan Cymru.

Tagiau: Beicio, Caerdydd


(llun: Cyngor y Ddinas)
Mae disgwyl i gabinet Cyngor Caerdydd gymeradwyo cynllun uchelgeisiol yr wythnos nesaf i annog llawer mwy o bobl i ddefnyddio beiciau i deithio yn y ddinas.

Nod y Cyngor yw cael hanner y rhai sy’n gweithio yn y ddinas ddefnyddio trafnidiaeth gyhoeddus neu feicio neu gerdded erbyn 2021, ac mae targed o 60% wedi’i osod ar gyfer 2026.

Dywedodd yr Aelod Cabinet dros Drafnidiaeth, Cynllunio a Chynaliadwyedd, y Cynghorydd Ramesh Patel: “Mae Caerdydd yn ddinas berffaith ar gyfer beicio a cherdded.  Does dim amheuaeth bod gormod o geir ar ein ffyrdd, ac wrth i’r ddinas dyfu ni all ein ffyrdd gynnal mwy a mwy o gerbydau.”

Dywedodd fod cynnydd sylweddol wedi bod mewn beicio dros y 10 mlynedd ddiwethaf.

“Yn 2005, dim ond 4.3% o gymudwyr Caerdydd oedd yn teithio i’r gwaith ar feic,” meddai. “Heddiw mae 9.2% yn beicio i’r gwaith. Mae ein strategaeth yn nodi sut rydym yn bwriadu dyblu’r ffigur hwn eto i dros 18% erbyn 2026. Golyga hyn y bydd angen i’r rhwydwaith wneud lle ar gyfer 38,000 o deithiau beic ychwanegol bob diwrnod.”

Mapiau

Mae mapiau sy’n dangos cynlluniau’r cyngor ar gyfer beicwyr a cherddwyr i’w weld ar www.caerdydd.gov.uk/teithiollesol.

Bwriad y cyngor yw buddsoddi mewn dau prif lwybr – un o’r gogledd i’r de, a’r llall o’r dwyrain i’r gorllewin.

  • Mae’r prif lwybr Gogledd-De yn dechrau ym Mae Caerdydd ac yn cysylltu ag Ardal Fenter Caerdydd a Chanol y Ddinas. I’r gogledd o ganol y ddinas bydd y llwybr yn cysylltu Prifysgol Caerdydd ag Ysbyty’r Waun a gorsafoedd trên Lefel Uchel y Mynydd Bychan a Lefel Isel y Mynydd Bychan, cyn pasio drwy goridor Nant Fawr i gysylltu â’r datblygiad tai mawr a nodir yn y Cynllun Datblygu Lleol ar dir rhwng Llys-faen a Phontprennau.
  • Bydd y prif lwybr Dwyrain-Gorllewin yn cysylltu’r safle cyflogaeth mawr i’r de o Barc Busnes Llaneirwg â Chanol y Ddinas drwy lwybr beicio newydd drwy Heol Casnewydd. I’r gorllewin o Ganol y Ddinas bydd y prif lwybr yn pasio drwy gaeau Pontcanna a Llandaf cyn cysylltu â’r safleoedd tai mawr i’r gorllewin a’r gogledd-orllewin o Bentre-baen drwy Llantrisant Road ac ar hyd llwybr y rheilffordd segur i’r gorllewin o Waterhall Road.  Bydd y llwybr yn croesi’r prif lwybr Gogledd-De yng Nghanol y Ddinas.

Os caiff yr adroddiad ei gymeradwyo gan y Cabinet ddydd Iau, bydd Cyngor y Ddinas yn cyhoeddi arolwg ar-lein i gasglu barn y cyhoedd ac yn cynnal sesiynau galw heibio ym mis Chwefror i gyhoeddi mapiau beicio a cherdded y Rhwydwaith Integredig.

BLOG: Pwy sy’n mynd i lle yn Uwch Gynghrair Cymru


Mae’r cyfnod gwallgo’ gyda ni eto – y ffenestr drosglwyddo bêl-droed. Mae’n amser lle mae gohebwyr yn holi rheolwyr, creu sïon… ac erbyn diwedd Ionawr mae ffair fawr ar y teledu o ohebwyr y tu allan i lawer o stadiymau, a chefnogwyr yn gwneud lol.

Felly, be’ sy’n debygol o ddigwydd y mis yma?

Yn Uwch Gynghrair Cymru mae symudiadau wedi digwydd yn barod. Y stori fawr ei fod arwr Bangor, Sion Edwards, wedi symud i’r Rhyl ar fenthyg tan ddiwedd y tymor. Dydi Sion Edwards heb chwarae llawer y tymor hwn, felly symudiad da i’r ddau barti.

Mae chwaraewr canol cae Y Rhyl, Rob Hughes, yn sumud ‘down under’ i Awstralia, ac mae Ashley Young oedd ar fenthyg o Fangor yn gadael y clwb oherwydd ei waith.

Lawr yn y canolbarth, mae cyn-chwaraewr Port Talbot yn gadael Aberystwyth am Lanelli, gyda theulu ifanc oedd yn teimlo bod y teithio’n ormod. Mae Aber hefyd wedi arwyddo’r chwaraewr dawnus Jon Owen o Landudno. Mae Aber wedi arwyddo cyn chwaraewr Bangor Lee Healey ac Elliot Scotcher o Ferthyr, yn amlwg doedd y rheolwr Mathew Bishop ddim yn hapus efo’i garfan.

Mae Llandudno wedi bod yn brysur, gyda’r amddiffynnwr Nathan Peate yn symud i’r Derwyddon yng Nghefn Mawr. Ac mae rheolwr y Derwyddon, Huw Griffiths, yn brysur yn ceisio eu cadw nhw yn y gynghrair. Mae Filippo Mosetti Casaretto wedi glanio o ‘Serie D’ yr Eidal, ac mae wedi llwyddo i estyn cytundeb Corey Roper o Wrecsam tan ddiwedd y tymor.

Mae newyddion da i gefnogwyr Y Bala gyda Stuart Jones yn arwyddo cytundeb – er mai yr ha’ diwetha’ y cyrhaeddodd o.

Yn sicr gyda Phrestatyn a Chaernarfon yn brwydro am ddyrchafiad i’r gynghrair, mi fydd hi’n werth cadw golwg ar symudiadau yn y ddau glwb yma hefyd. Gwyliwch y gofod hwn am fwy o drosglwyddiadau yn y dyddiau ac wythnosau nesa’ cyn y diwrnod mawr ddiwedd y mis…

12 Uchaf: Misoedd Gorau’r Flwyddyn

Cyhoeddwyd Ionawr 1, 2017 gan Ifan Morgan Jones.


Llun: Llinos Dafydd

Blwyddyn newydd dda i chi, ac i bawb sydd yn y tŷ! Ifan Morgan Jones sy’n holi pa fisoedd yw’r goreuon, a phryd i swatio yn y gwely gyda’r dwfe dros eich pen…

12. Chwefror

Anodd yw dod o hyd i unrhyw beth da i’w ddweud am fis Chwefror. Dyma un o fisoedd oeraf, tywyllaf a gwlypaf y flwyddyn. Rydyn ni wedi anghofio erbyn hyn sut oedd yr haul yn edrych a sut oedd ei wres yn ei deimlo ar ein croen. Bydd hanner dwsin o’ch hoff selebs yn marw. Mae’n bosib y bydd eira, ond bydd holl hwyl yr wŷl wedi hen bylu ac fe fydd yn fwy o boen nac o bleser. Mae’r dyddiau yn ymestyn rywfaint, ond ddim digon fel bod modd mwynhau mymryn o olau dydd ar ôl gwaith. Bydd y waled dal yn wag ar ôl y Nadolig a’r aduniadau Blwyddyn Newydd wedi hen redeg allan o stêm. Yr unig beth da y gellir ei ddweud am fis Chwefror yw ei fod yn fyr! Ac efallai diwrnod Pancws/ Crempog ar ei ddiwedd, os ydach chi wedi hen gefnu ar yr adduned i golli pwysau ar ôl Dolig.

11. Ionawr

Y peth gorau y gellid ei ddweud am fis Ionawr yw ei fod yn cynnig gobaith y bydd y flwyddyn nesaf yn well na’r diwethaf. Mae cyfle i’r plant casglu rywfaint o galennig, a gall Dydd Santes Dwynwen apelio at y rhamantus yn ein plith. Ond mae’n fis mor dywyll a diflas, mae’n bosib iawn mai dyma’r amser gwaethaf posib i droi dalen newydd. Swatio y tu mewn, a byta ac yfed bwydydd cysurol sydd angen ei wneud ym mis Ionawr, nid bod allan yn rhedeg a mynd ar ddeiet. Dyma’r mis lle mae’r waled yn wag ar ôl y Nadolig, a’r pen tost ar ei waethaf ar ôl dathliadau’r Flwyddyn Newydd.

10. Tachwedd

Heblaw am y tân gwyllt ar ddechrau’r mis, does dim llawer sy’n dda i’w ddweud am fis Tachwedd. Mae’n dywyll wrth godi yn y bore ac yn dywyll erbyn gadael y gwaith hefyd. Mae’r coed wedi colli eu dail, ac maen nhw’n hel yn bentyrrau ar lawr gan dagu’r cwteri. Yr unig beth gwerth chweil am fis Tachwedd, mewn gwirionedd, yw bod modd dechrau edrych ymlaen ar y Nadolig o ddifrif. Mae yna hefyd ambell i beth gwerth chweil i’w wylio ar y teledu yn ogystal, wrth i bawb swatio dan do.

9. Hydref

Mis y mae yna gymysgedd barn yn ei gylch yw mis Hydref. Dyma hoff fis sawl un sy’n mwynhau’r dyddiau clir, oer, a phrydferthwch y dail wrth iddynt newid eu lliw. Mae yna hefyd Noson Calan Gaeaf i edrych ymlaen ati ar ddiwedd y mis, i’r rheiny sy’n fodlon cael plant yn cnocio ar eu drysau ar ôl iddi nosi. Serch hynny, mae’n gallu bod yn fis digon digalon – mae pob arlliw o’r haf wedi diflannu erbyn hyn, misoedd o dywyllwch ac oerfel o’ch blaen, ac mae newid y clociau ar ddiwedd y mis gan olygu ei bod yn tywyllu toc cyn 5pm yn sioc gas i’r sustem.

8. Medi

Mae’r plant yn ôl yn yr ysgol, a phawb yn ôl wrth eu desgiau â dim byd ond lliw haul ac ychydig atgofion i ddynodi bod haf wedi bod. Serch hynny rydym yn aml yn mwynhau Haf Bach Mihangel ym mis Medi, ac er bod y dyddiau yn dechrau byrhau mae’n dal yn ddigon golau i fynd allan a mwynhau ar ôl gwaith.

7. Ebrill

Pontio llymder y gaeaf a dyddiau gwell diwedd y gwanwyn y mae mis Ebrill. Dyma pryd y mae’r dyddiau yn dechrau ymestyn ar garlam, ac mae’r mis yn gorffen mewn lle llawer gwell, o ran y tywydd a gwelededd yr haul, nac y dechreuodd. Mis gobeithiol yw hwn a’i uchafbwynt yw’r gwyliau ysgol pythefnos o hyd. Yr amser perffaith i ddianc am wyliau i dde Ewrop, lle y mae hi eisoes yn ddigon cynnes i neidio i bwll nofio. Hefyd, wyau Pasg.

6. Mawrth

Mae’r mis yma yn cael achub y blaen ar fis Ebrill oherwydd dathliadau Gŵyl Dewi Sant ar ddechrau’r mis. Mae’r plant bach yn cael gwisgo yn eu gwisgoedd traddodiadol Cymreig, ac mae’r capeli yn llawn i ddathlu’r Sul Cenedlaethol. Y mis hwn yw’r trobwynt pan mae tywydd oer a gwyntog y gaeaf yn dechrau pylu, ac mae modd teimlo rywfaint o gynhesrwydd yr haul ar eich croen unwaith eto. Mae’r clociau yn newid ar ddiwedd y mis ac yn sydyn iawn nid yw’n tywyllu nes saith o’r gloch. Os oes gennych chi adduned blwyddyn newydd, dyma’r amser i ddechrau – nid yng nghanol tywyllwch ac oerfel Ionawr.

5. Gorffennaf

Yn anffodus, roedd ein cyndadau Cymreig yn llygaid eu lle wrth enwi’r mis hwn, ‘Gorffen Haf’, am ei fod yn aml iawn yn dod yn amlwg erbyn ei diwedd hi mai breuddwyd ffug oedd hwnnw am dorheulo ar draeth Llangrannog neu Ddinas Dinlle. Yng Nghymru ydan ni’n byw, wedi’r cwbwl. Dechrau’r gwyliau ysgol – grêt i’r plant, ond yn gallu bod yn gur pen i’r rhieni!

4. Mehefin

Yr un peth â Gorffennaf, ond gyda rhywfaint o obaith o hyd am haf gwerth chweil heb ei ddinistrio gan gawodydd diddiwedd o law.

3. Rhagfyr

Dyma fis tywyllaf y flwyddyn, ac un o’r oeraf, ond diolch byth fe wnaeth ein cyndadau paganaidd ac yna Cristnogol ddyfeisio modd o sicrhau nad yw’r hwyliau yn syrthio’n ormodol. Mae cyffro’r Nadolig i’w deimlo ledled y wlad, a dim ond ychwanegu at y naws glyd y mae’r rhew a’r barrug y tu allan. Mae’n hawdd cadw trefn ar y plant gan eu bod nhw am blesio Siôn Corn. A dyma’r unig amser o’r flwyddyn y mae’n cael ei ystyried yn dderbyniol gwneud mochyn llwyr o’ch hunan.

2. Mai

Ar ôl diflastod hir y gaeaf a glaw a gwynt y gwanwyn, dyma’r mis y mae’r tywydd yn dechrau gwella o’r diwedd. Mae mis Mai yn fwy heulog na hyd yn oed mis Awst yng Nghymru, ac nid yw’n annhebygol y bydd haf bach cynnar i’w gael yn ystod y mis hwn. Mae’r dail yn dechrau ymddangos ar y coed, mae’r gwyliau cerddoriaeth a diwylliannol yn dechrau, ac mae cyfnod gorau’r flwyddyn i edrych ymlaen ato.

1. Awst

Mis gwyliau. Ac os oes rhaid aros yng Nghymru, mis cynhesa’r flwyddyn fel arfer. Dyma’r mis y mae’r byd diwylliannol Cymraeg yn cyrraedd ei anterth, gyda’r Eisteddfod Genedlaethol. Mae yna rywfaint o dristwch ynghlwm â diwedd y mis gyda’r sylweddoliad bod yr haf yn dod i ben, ond effaith hynny yw eich annog chi i daflu popeth i gefn y car a mynd i lawr i’r traeth er mwyn mwynhau’r ychydig heulwen sy’n weddill. Joio!

10 Uchaf Caneuon 2016

Cyhoeddwyd Rhagfyr 30, 2016 gan Owain Schiavone.


Ar ddiwedd blwyddyn, mae’r rhestrau
10 uchaf blynyddol anochel yn ymddangos ym mhob twll a chornel. Dyma restr flynyddol Owain Schiavone o ganeuon cyfoes gorau’r flwyddyn…

Mae 2016 wedi bod yn flwyddyn gynhyrchiol o ran cerddoriaeth Cymraeg gyfoes. Un ar bymtheg o recordiau hir, gan gynnwys albyms gan rai o fandiau mwyaf y sin ar hyn o bryd – Cowbois Rhos Botwnnog, Y Bandana a Band Pres Llareggub. Mae yna ddigonedd o EPs a senglau ardderchog wedi cael eu rhyddhau hefyd, felly digon o ddewis eleni.

Gyda digon o gynnyrch newydd, mae cyfyngu i 10 cân yn her a dw i’n gwingo wrth sylwi nad oes gen i un o ganeuon newydd Geraint Jarman, The Gentle Good na CaStLeS ar y rhestr. Yn wahanol i’r rhestrau dw i wedi’u llunio dros y blynyddoedd diwethaf, does ‘na ddim caneuon hollol amlwg i mi eu rhoi ar frig y rhestr chwaith, a dw i’n credu mai rhestr o 10 mwyaf cyfartal i mi ei lunio.

Felly, heb oedi ymhellach, dyma 10 uchaf 2016…

10.          Dan Glo – Bendith

Albwm Bendith ydy un o recordiau hir gorau 2016 heb amheuaeth. Mae’n edrych yn hyfryd, yn swnio’n hyfryd ac yn gyfuniad hyfryd o dalent Carwyn Colorama a thriawd Plu. ‘Danybanc’ ydy’r gân amlycaf sydd wedi bod yn ffefryn ar y tonfeddi, ond dw i wrth fy modd â ‘Dan Glo’. Mae’n swnio fel epig o gân allan o sioe gerdd… dw i ddim fel arfer yn hoff iawn o sioeau cerdd, ond mae hon yn dda. Dyma’r math o gân sy’n rhoi ias i chi wrth ei chlywed ac mae lleisiau Carwyn ac Elan yn plethu’n… wel, hyfryd.

9.            Promenad – Ysgol Sul

Mae yna sin hynod o iach wedi tyfu yn ardal Caerfyrddin dros y blynyddoedd diwethaf, ac yn ganolog i’r cyfan mae Ysgol Sul gyda’u sŵn low-fi hudolus sydd heb os wedi dylanwadu ar grwpiau newydd fel Adwaith, Los Blancos ac Argrph. Mae hon i fyny yna gyda’u hit cyntaf nhw, ‘Aberystwyth yn y Glaw’, er yn llai tywyll ac yn fwy bywiog a hafaidd ei naws.

8.            Gormod o Ddyn – HMS Morris

Un o fy hoff fandiau diweddar, ac mae eu setiau byw bob amser yn gofiadwy. Maen nhw hefyd yn gallu sgwennu tiwn, a ‘Gormod o Ddyn’ ydy fy ffefryn o’r albwm, Interior Design,  a ryddhawyd ganddyn nhw ym mis Tachwedd. Mae’n grynodeb perffaith o sŵn pop seicadelig ac unigryw’r triawd lliwgar.

7.            Mantra – Tusk

Un o fy hoff ddarganfyddiadau o 2016. Tusk ydy prosiect Arron Hughes o Fethel, ac fe ryddhaodd ei EP cyntaf, Alligator, yn ddigidol ym mis Tachwedd. Mae’r EP i gyd yn ardderchog, ac mae’r gân Saesneg ‘Permission’, yn ffefryn arall. Mae ‘Mantra’ yn cynnwys llais cyfarwydd Iwan Fôn o Y Reu, ac mae’r sŵn pop electroneg amgen yn fachog ac yn tyfu arnoch chi fel rash.

6.            Suddo – Yr Eira

Weithiau, mae yna fand dw i isho gafael ynddyn nhw a rhoi coblyn o gic yn eu tînau… ac ar hyn o bryd mae Yr Eira’n un o’r rheiny. Y drwg ydi bod ganddyn nhw botensial anferthol ers rhai blynyddoedd bellach, ac yn fy marn i fe ddylen nhw fod yn cystadlu gyda Candelas, Sŵnami ac Yws Gwynedd fel prif fand Cymru, ond hyd yma dydyn nhw ddim. Dw i’m yn siŵr os mai ddim yn gigio digon, neu ddiffyg cynnyrch ydi’r rheswm am hyn, ond pan rydach chi’n clywed cân fel ‘Suddo’ rydach chi’n cofio beth sydd ganddyn nhw i’w gynnig. Beltar.

5.            Tywod – Argrph

Un arall o’r artistiaid newydd sydd wedi creu argraff fawr arna i yn ystod 2016. Dw i’n hoffi Argrph gan fod y sŵn yn wahanol iawn i unrhyw beth arall sydd ar gael yn y Gymraeg ar hyn o bryd, ond eto, mae yna rywbeth cyfarwydd yn y caneuon ar yr un pryd. Rhyddhawyd ‘Neb yn Cofio’, sy’n gân wych, fel rhan o Glwb Senglau’r Selar ddechrau’r flwyddyn, cyn i ‘Tywod’ ymddangos ar label newydd Decidedly Records ym mis Hydref. Mae yna rywbeth hiraethus, ond cynnes iawn yn hon – bendigedig.

4.            Canfed Rhan – Candelas

Doedd 2016 ddim y flwyddyn brysuraf i Candelas o ran cynnyrch newydd, er iddyn nhw gigio’n gyson a chynnal eu statws fel un ddau neu dri grŵp mwyaf y sîn. Ond, fe wnaethon nhw ryddhau un gân newydd ar gasgliad aml-gyfrannog I Ka Ching, 5, i ddathlu pen-blwydd eu label yn bump oed. Rhaid i mi gyfaddef mod i heb ystyried cystal cân oedd hon nes ei gweld hi’n cael ei pherfformio yn y gig bythgofiadwy hwnnw yn y Pafiliwn ar nos Iau Steddfod Genedlaethol Y Fenni. Stoncar o diwn arall gan yr hogia o Lanuwchllyn.

3.            Deud y Byddai’n Disgwyl – Cowbois Rhos Botwnnog

Mae’r disgrifiad ‘hir-ddisgwyliedig’ yn cael ei ddefnyddio’n llawer rhy aml wrth ddisgrifio recordiau newydd, ond yn achos pedwerydd albwm Cowbois Rhos Botwnnog, IV, mae’r defnydd yn deg. Bu pedair blynedd ers rhyddhau Draw Dros y Mynydd yn 2012, felly roedd croeso mawr i IV pan ymddangosodd ym mis Mawrth. Roedd ‘Deud y Byddai’n Disgwyl’ yn gyfarwydd i lawer cyn hynny diolch i fideo gwych a gynhyrchwyd ar gyfer cyfres Ochr 1 rhyw ddwy flynedd yn ôl – dyma’r Cowbois ar eu gorau. Gwerth nodi bod ‘Lle’r Awn i Godi Hiraeth’ o’r albwm yn agos iawn at gyrraedd y rhestr yma hefyd.

2.            Llenyddiaeth – Cpt Smith

Dyma chi fand, bois bach! Mae Cpt Smith ar radar y rhai sy’n dallt eu miwsig Cymraeg ers rhyw flwyddyn a hanner bellach, ond yn 2016 fe wnaeth y pedwarawd ifanc o Sir Gâr ryddhau eu EP cynta’, Propeller. Casgliad taclus o ganeuon sy’n profi eu potensial, a hon ydy’r gân agoriadol llawn o asbri ieuenctidd sy’n cydio ynddoch chi gerfydd eich gwar o’r eiliad gynta’.

1.            I Afael yn Nwylo Duw – Twinfield

Dw i’n derbyn bod hon yn ddewis braidd yn annisgwyl, ac na fydd pawb yn cytuno, neu wir yn hoffi’r gân yma o gwbwl, ond dw i’n meddwl ei bod hi’n grêt. Fedra’ i ddim egluro pam yn union dw i mor hoff ohoni, ond mae yna sawl rheswm. Dw i wrth fy modd ei bod hi’n fy atgoffa i o stwff Datblygu, a rhai o’r pethau amgen gwych oedd yn cael eu rhyddhau’n y Gymraeg ar ddechrau’r 1980au. Dw i’n hoffi’r defnydd o’r peiriant drymiau, y sŵn electroneg ddiwydiannol a’r adeiladwaith yn y gân. Ac yn fwy na dim, dw i wrth fy modd efo’r agwedd. Briliant.

Dw i’n derbyn, ac yn gobeithio’n wir, na fydd pawb yn cytuno â’r rhestr yma – gadewch eich sylwadau a dadleuon ynglŷn â’r caneuon sydd ar goll isod, ar bob cyfrif.

BLOG: Canlyniadau – nid iaith – fydd yn achub yr Elyrch


Bob Bradley, Americanwr
Does dim dwywaith fod Clwb Pêl-droed Abertawe wedi cael ei Americaneiddio dros yr wythnosau a’r misoedd diwethaf. Mae gan yr Elyrch Jason Levien a Steve Kaplan yn berchnogion ers yr haf, ac roedd rhai yn dweud bryd hynny ei bod yn anochel y deuai rheolwr o’r Unol Daleithiau yn eu sgil.

Daeth y broffwydoliaeth honno’n wir ddechrau mis Hydref gyda dyfodiad cyn-reolwr tîm cenedlaethol yr Unol Daleithiau, Bob Bradley i Stadiwm Liberty.

Fe ddywedais i bryd hynny y byddai diswyddo’r Eidalwr, Francesco Guidolin, yn benderfyniad hallt o ystyried bod yr Elyrch wedi gorfod herio Man City ddwywaith, Chelsea a Lerpwl mor gynnar yn y tymor. A dw i’n dal i gredu hynny. Does ond angen edrych ar dabl yr Uwch Gynghrair i weld nad yw Bradley wedi cael y dechrau gorau i’w deyrnasiad.

Yn ei 10 gêm wrth y llyw hyd yma, mae Bradley wedi arwain yr Elyrch i ddwy fuddugoliaeth – yn erbyn Crystal Palace a Sunderland – ac wedi cael dwy gêm gyfartal. Ar sail y canlyniadau hynny’n unig y dylai gael ei feirniadu. All neb ddisgwyl llai gan y cefnogwyr na’r cyfryngau ar ôl dechrau mor siomedig. Ond mae ei feirniadu ar sail ei acen, ei dafodiaith ac, yn bennaf oll, ei derminoleg yn hollol hurt.

Ac eithrio’r rheolwr dros dro Alan Curtis a Kenny Jackett (oedd yn gymwys i gynrychioli Cymru oherwydd bod ei dad yn Gymro), Brian Flynn oedd y Cymro diwethaf i fod yn rheolwr ar yr Elyrch. Yn y naw mlynedd ers iddo adael ei swydd, mae’r Elyrch wedi penodi rheolwyr o Sbaen, Portiwgal, Denmarc a’r Eidal, a’r un ohonyn nhw â Saesneg yn iaith gyntaf.

Ond yr unig un y galla i gofio amdano’n cael ei feirniadu ar sail ei acen, ei dafodiaith neu ei derminoleg yw’r Americanwr Bob Bradley. Yr unig reswm am hynny yw fod Abertawe wedi tangyflawni’r tymor hwn, a bod ymdeimlad cryf ymhlith y cefnogwyr fod y clwb wedi cael ei Americaneiddio y tu hwnt i bob synnwyr.

Tasai’r Elyrch yn hanner uchaf tabl yr Uwch Gynghrair lle maen nhw wedi haeddu bod dros y tymhorau diwethaf, fyddwn i ddim yma nawr yn amddiffyn un o reolwyr Abertawe eto fyth. Fyddai’r ddadl hon ynghylch acen, iaith a thafodiaith jyst ddim yn deilwng o sylw.

Ar ôl i Bob Bradley gyfeirio at gic o’r smotyn fel ‘PK’ (talfyriad o ‘penalty kick’) a gêm oddi cartref ym Middlesbrough fel ‘road game’ yn hytrach nag ‘away game’, aeth y cyfryngau cymdeithasol yn fwy gwyllt nag arfer. Am nonsens!

Fel y dywedodd e mewn cynhadledd i’r wasg ddydd Iau, mae e wedi rheoli timau mewn sawl gwlad, a’r termau ym mhob un ohonyn nhw ychydig yn wahanol i’w gilydd. Fe gyfeiriodd, wrth orfod amddiffyn ei hun, at ‘offensive marking’ sy’n cael ei arddel yn Norwy, a diffyg dealltwriaeth y Ffrancwyr o’r term ‘clean sheet’. Eironi’r sefyllfa yw fod Bradley yn amlwg yn deall ac yn gwerthfawrogi pwysigrwydd yr amryw ieithoedd sydd gyda ni yn y byd yma.

Ac fe gafodd hynny ei danlinellu wrth iddo fe ddechrau’r gynhadledd i’r wasg drwy ddymuno ‘Nadolig Llawen’ i ni. Felly mae beirniadu Bob Bradley am fod yn rhy Americanaidd yn dangos anwybodaeth llwyr.

Yn wir, mae’r Wall Street Journal yr wythnos hon wedi mynd mor bell ag awgrymu bod Bradley yn fwy ‘Prydeinig’ ei iaith na rhai o reolwyr eraill yr Uwch Gynghrair. Daw’r sylwadau hynny ar sail ymchwil maen nhw wedi’i wneud wrth astudio pob un o gyfweliadau’r Americanwr cyn ac ar ôl gemau – dros bedair awr o ddeunydd.

Mae’r papur yn cyfeirio at ei ddefnydd o ‘clean sheet’ (ac nid ‘shutout’), ‘dressing room’ (yn lle ‘locker room’), ‘supporters’ (yn lle ‘fans’) a ‘training’ (ac nid ‘practice’). Yn bennaf oll, dyw’r gair ‘soccer’ ddim wedi dod o’i enau unwaith! Iawn ocê, mae e’n ynganu ‘premier’, meddai’r Wall Street Journal, fel ‘preMEER’ – ond oes gwir ots?

Pwy, tybed, sy’n cofio cymeriad Paul Whitehouse, Julio Geordio ar y teledu? Mae gwrando ar ambell reolwr yn fy atgoffa o’r sgets lle mae Whitehouse yn dychanu’r chwaraewyr niferus o dramor sy’n dod i’r Uwch Gynghrair heb fawr o Saesneg, ac eithrio ambell air doniol. Fe ellid, dw i’n siŵr, greu sgets yn yr un modd ar gyfer rhai o reolwyr yr Uwch Gynghrair.

Roedd Mauricio Pochettino yn dibynnu ar gyfieithydd am flwyddyn gyfan tra roedd e’n rheolwr ar Southampton. Roedden ni, yn Abertawe, yn eistedd wythnos ar ôl wythnos, yn gwrando ar Saesneg fratiog Francesco Guidolin, oedd hefyd yn dibynnu ar ei gynorthwyydd Gabriele Ambrosetti i fod yn gyfieithydd ar adegau.

Rai blynyddoedd yn ôl, fe gynhaliodd Michael Laudrup gynhadledd i’r wasg yn dairieithog – Saesneg, Sbaeneg a Daneg – ac yntau’n symud yn rhwydd rhwng bob un. Mae’r amrywiaeth a chyfoeth sydd i’w gael yn y byd pêl-droed i’w groesawu. Mae’r feirniadaeth yn ddi-angen.

Yn ysbryd Bob Bradley a’i hoffter amlwg o ieithoedd, dyma ddymuno hwyl yr ŵyl i chi yn ieithoedd y gwledydd lle bu’r Americanwr yn gweithio:

‘Mboni Chrismen’ (Eifftaidd)

‘Joyeux Noël’ (Ffrangeg)

‘Gledelig Jul’ (Norwyeg)

….A ‘Merry Christmas’ (os oes raid).

Nadolig Llawen a Blwyddyn Newydd Dda – gan obeithio am fwy o lwyddiant i’r Elyrch (a llai o sylw i Americanebau) yn 2017.

BLOG: Annibyniaeth yw’r unig ffordd o newid Cymru


Joe Chucas
Mae pethau’n mynd o ddrwg i waeth i Gymru. Yr ydym yn dal i fod o dan Lywodraeth geidwadol, er nad ydi’r Ceidwadwyr erioed wedi ennill mwyafrif o seddi yma.

Derbyniwn yr un model o wleidyddiaeth adain dde Brydeinig o hyd; y fath o wleidyddiaeth ‘synnwyr cyffredin’ sy’n golygu cymorthdaliadau i’r cwmnïau tanwydd ffosil, talu am arfau niwclear allem ni fyth defnyddio, gostyngiadau trethi i’r cyfoethog a lleihau budd-daliadau i bobol anabl.

Mae gan y Deyrnas Unedig y gyfradd isaf o symudedd cymdeithasol (hynny yw, gallu person i godi yn statws economaidd) yng ngorllewin Ewrop, ac rydyn ni nawr wedi penderfynu gadael yr Undeb Ewropeaidd, a oedd yn rhoi £245m yn fwy i Gymru nag oedd Cymru yn talu iddo.

Ar ben hynny, mi fydd Brexit yn debygol o effeithio ein heconomi’n wael, yn ystod cyfnod pryd mae Cymru’n parhau i fod yn wlad dlotaf y Deyrnas Unedig.

Ymddengys ein bod ni wedi gadael yr Undeb Ewropeaidd oherwydd gorwelion ynysig wleidyddol Prydain- adlewyrchiad o’r agweddau ymerodraethol sydd nawr yn trechu’r Unol Daleithiau ar ôl etholiad Trump. Ceir system dwy blaid sy’n fwyfwy seiliedig ar gae ffiniau, osgoi trafnidiaeth agored pobol, diwylliannau a chynhyrchion a- medd cefnogwyr Ukip- ‘gofalu am ein pobol ein hunain’.

Beth yw ein dyfodol fel cenedl?

Pam ddylen ni ddilyn yr un llwybr fel Teyrnas Unedig sy’n difetha’r amgylchfyd, gorfodi pobol dlawd i ddefnyddio banciau bwyd, bomio pobol ddiniwed ac wedyn gwrthod mynediad y bobl ddiniwed yma- gan gynnwys plant – i’r wlad sydd wedi difetha eu bywydau?

Mae angen i Gymru adfywio ei gwleidyddiaeth ac edrych ar ei hunan a gwledydd bychain eraill a sylwi ein bod ni’n gallu cyflawni cymaint mwy. Mae angen datganoli llwyr fel bod Cymru’n gallu penderfynu beth sydd orau i’w hunan, mae angen cytundebau masnach ledled y byd, a chytundebau amlochrog dros yr amgylchedd, hawliau dynol a safonau cynhyrchion, ac felly’r cymysgedd gorau o weithio ar y materion byd-eang a’r materion lleol yn y ffordd fwyaf effeithlon.

Yn fyr, mae angen i Gymru edrych ar weithio tuag at annibyniaeth mewn Ewrop agored, yn yr un ffordd mae’r Alban yn edrych nawr. Dyw Cymru ddim yn fach. Mae hi’n fwy na 135 gwlad, ac os ydyn ni’n edrych ar y gwledydd sy’n cael eu llywodraethu gorau, fel arfer y rhai bach ydyn nhw!

Gwledydd bychain sy’n llwyddo

Yn yr esiamplau o wledydd bychain llewyrchus sy’n dilyn, prin sydd wedi cael unrhyw beth yn agos at y nifer o adnoddau naturiol mae Cymru wedi cael fel gwlad. Crud y chwyldro diwydiannol oedd Cymru – Amlwch ym Môn a wnaeth reoli pris copr ar farchnadoedd y byd; yn Sir Gaernarfon oedd y ddwy chwarel lechi fwyaf yn y byd; a’r Barri a Chaerdydd oedd y porthladdoedd mwyaf yn y byd.

Dylid ystyried datblygiadau gwledydd bychain eraill, yn enwedig y gwledydd nordig (ond allem ni ystyried datblygiadau yng ngwledydd fel Costa Rica, Ciwba, ac yn y blaen hefyd) a sylwi taw ni yn unig all newid ein dyfodol er gwell.

Dechrau da byddai mabwysiadu system llywodraethiant y gwledydd Nordig – system pleidleisio luosogaethol amlbleidiol sy’n seiliedig ar glymbleidiau a chytundebau yn lle gwrthwynebiaeth gyson afresymol rhwng dwy blaid.

Y sioc fwyaf i’r system fyddai’r ‘ddemocratiaeth gymdeithasol’ (Social democracy) y mae’r gwledydd yma yn ei dilyn- gyda gwariant cyhoeddus uchel, gwladwriaeth les mwy cyflawn sy’n seiliedig ar hyrwyddo symudedd cymdeithasol a rhyddid personol, tra bod y trethi uchel ar gyflog yn sicrhau anghyfartaledd a thlodi isel.

O ran yr economi, mae yna elfennau cyffredin ymysg y gwledydd nordig i gyd: system gorfforaethol lle mae cynrychiolwyr o undebau a chyflogwyr  yn trafod telerau a pholisïau’r farchnad lafur o dan gyfryngiad y Llywodraeth. Mae yna ymrwymiad tuag at feddiant preifat a chyfalafiaeth masnach rydd profedig- trafnidiaeth agored o bobol, cynhyrchion a chyfalaf. Mae hwn wedi galluogi iddynt gyrraedd safonau bywyd uchel.

Yn y gwledydd yma, mae pobol yn sylwi bod datblygiad angen pwrpas- os nag yn ni’n fwy addysgedig, iachus neu’n hapus, beth yw’r pwynt o gynyddu allbwn – sef CMC – y wlad? Mae angen ystyried mynegyddion eraill megis tlodi, anghyfartaledd, cyfeirnod GINI, ac ôl traed Carbon, a chreu cymdeithas lewyrchus ond hapus.

Ysbryd Lloyd George, Bevan a Gwynfor

Pam na ddylai Cymru adfywio ei gwleidyddiaeth yn ei modd arloesol ei hun, yn yr un ysbryd â Lloyd George, Aneurin Bevan a Gwynfor Evans? Tri dyn oedd yn hollol afresymol yn eu disgwyliadau am newid, a ysbrydolodd sefydliad y wladwriaeth lles a’r GIG, a llywodraeth i Gymru.

Mae cynnydd yn ddibynnol ar bobol afresymol. Trwy fod yn afresymol y gallwn ni greu Cymru sydd – trwy’r system nordig- ddim rhagor yn ddiurddas a ddinod, ond, yn llewyrchus a theg, yn agored ac yn gwneud penderfyniadau, chwedl Gwynfor, “gyda’n cefnau’n dipyn yn fwy syth, ac yn dal ein pennau’n dipyn yn uwch”.