Tair rheol anhrefn … tri argyfwng Boris

Diweddarwyd am  

Boris Johnson

Llun parth cyhoeddus

Dylan Iorwerth sy’n ystyried oblygiadau trafferthion y tri diwrnod a’r tair blynedd ddiwetha’…

Mae’n ymddangos bod Boris mewn twll. Os nac oes ganddo fo rhyw ystryw rhyfeddol dan ei lawes, mae ganddo fo bedwar posibilrwydd yn y tymor byr. Dyna ydi …

Argyfwng Un

Cael cytundeb efo’r Undeb Ewropeaidd cyn diwedd Hydref, cael Etholiad Cyffredinol cyn diwedd Hydref, ufuddhau i orchymyn y Senedd a gofyn am estyniad … neu ymddiswyddo.

Darllen rhagor »

Tactegau Boris Johnson yn mynd yn bellach na Brexit

 

Boris Johnson

Llun: Swyddfa Dramor a’r Gymanwlad trwy Flickr

Cyn diwedd y dydd, neu erbyn diwedd yr wythnos o leia’, mi fyddwn ni’n gwybod a ydi tactegau bygythiol Prif Weinidog y Deyrnas Unedig wedi gweithio.

Amser cinio dydd Mawrth, mae’n ymddangos yn debygol y bydd Aelodau Seneddol yn pleidleisio i atal gadael yr Undeb Ewropeaidd heb gytundeb ond wyddon ni ddim be’n union fydd yn digwydd wedyn.

Mae’n ymddangos na fydd Llafur yn syrthio i’r fagl o gefnogi Etholiad Cyffredinol cyn y diwrnod gadael, ac mi allai hynny greu ychydig o banig yn Rhif Deg Downing Street ac arwain at weithredu mwy eithafol fyth.

Beth bynnag ddaw, mae oblygiadau’r hyn sy’n digwydd yn ymestyn ymhell y tu hwnt i benderfyniadau’r hydref. Os ydi hi’n or-ddweud i hawlio bod ‘coup’ wedi digwydd, mae tactegau Boris Johnson yn arwydd peryglus o’r hyn allai fod.

Darllen rhagor »

Prorogio: y Goron ydi rhan o’r broblem

Diweddarwyd am  
Ty'r Cyffredin

Ty’r Cyffredin

Llun: UK Parliment CC 3.0

Does dim syndod fod celwydd ar un ochr, ac ychydig o or-ddweud ar y llall, yn rhan o’r datblygiadau newydd yn nhrafferthion Brexit.

Does neb yn credu go iawn mai rhan o drefn arferol y Senedd ydi’r diddymu tros dro gan Boris Johnson; os felly, pam oedd rhaid iddo fo gymryd cyngor cyfreithiol cyn mentro?

Rhagoedi ydi un cyfieithiad o’r gair prorogue – ond dydi hwnnw ddim yn cynnwys holl gyfoeth y gair Saesneg, yn enwedig y ffaith fod ei ail sillaf yn cyfeirio’n uniongyrchol at y Prif Weinidog presennol.

Does neb chwaith yn amau go iawn mai ei fwriad ydi atal aelodau seneddol rhag cael cyfle i rwystro Brexit heb gytundeb.

Darllen rhagor »

Tanau’r Amazon yn profi ynfydrwydd y syniad o sofraniaeth

Diweddarwyd am  

Y fflamau difaol ym masn yr Amazon yn Brasil

(AP Photo/Eraldo Peres)

All neb ohonom sydd ag unrhyw barch at y ddaear ond teimlo torcalon a dicter wrth weld y tanau sy’n dinistrio cyfoeth amhrisiadwy rhanbarth yr Amazon ar hyn o byd.

Mae’n dangos yn glir inni i gyd pa mor rhyng-ddibynnol ydan ni fel byd, ac mor hanfodol fydd ceisio atebion rhyngwladol i’r argyfyngau sy’n wynebu’r ddynoliaeth.

Mae hefyd yn tanlinellu pwysigrwydd y syniad o etifeddiaeth fyd-eang a chyfrifoldeb at ein gilydd ac at genedlaethau’r dyfodol.

Yn fwy na dim, mae’r tanau yn Brasil yn profi ynfydrwydd yr holl syniad o sofraniaeth – sef y feddylfryd hurt y dylai cenedl-wladwriaethau gael rheolaeth ddi-amod ar eu tiriogaethau.

Darllen rhagor »

Maes Eisteddfod am ddim – dyna’r rhan hawdd

Diweddarwyd  
Rhai o'r stondinau

Stondinau yn y Bae, Eisteddfod Caerdydd

Llun: golwg360

Dylan Iorwerth yn cefnogi’r alwad am Faes di-dâl, ond dim ond fel man cychwyn

Mi fyddai pawb yn licio Eisteddfod am ddim bob blwyddyn heb orfod talu am ddim ond y Pafiliwn, efallai, a’r cyngherddau fin nos.

Mi fyddai’r sawl sy’n gallu fforddio yn croesawu’r syniad llawn cymaint â’r llai cefnog, gan werthfawrogi’r cyfle i wario ychydig yn rhagor ar nwyddau moethus ar y Maes.

Dan yr amgylchiadau iawn, mi allai agor drysau’r brifwyl a denu pobol o bob math o gefndiroedd i fwynhau a gwerthfawrogi diwylliant Cymraeg. Dan yr amgylchiadau iawn.

Darllen rhagor »

Yr esgob a Meic Stevens

Diweddarwyd  

Dylan Iorwerth, Golygydd Gyfarwyddwr Golwg

Llun: Golwg

Dylan Iorwerth yn rhoi barn ar storm sylwadau’r canwr…

Yn y dyddiau pan oedd ymgyrchu gwleidyddol yn golygu mwy na thrydar, dw i’n cofio mynd i rali fawr gwrth-apartheid yn Llundain.

Un o’r siaradwyr oedd yr Esgob Trevor Huddleston, un o arwyr gwyn y frwydr yn erbyn cyfundrefn ffiaidd De Affrica. Ond cyn diwedd ei araith, mi gafodd ei fwian am fod yn hiliol.

Roedd y sioc ar ei wyneb yn amlwg ac mi ymddiheurodd yn syth, am alw gwleidyddion y dydd yn ‘pygmies’ o’u cymharu â’r dewrion croenddu.

Darllen rhagor »

O Lanidloes 1839 at Boris Johnson 2019

Diweddarwyd  

Boris Johnson yn lansiad ei ymgyrch i fod yn arweinydd nesa’r Blaid Geidwadol, Mehefin 12, 2019

Llun: Stefan Rousseau/PA Wire

Fel mae’n digwydd, dyddiau Mercher a Iau oedd Gorffennaf 17 ac 18 yn y flwyddyn 1839 hefyd. Union 180 o flynyddoedd yn ôl. Ac yn y Trallwng, roedden nhw’n ddiwrnodau pwysig.

Dyna pryd y cafodd 30 o ddynion eu cosbi am gymryd rhan ym mhrotestiadau Pum Diwrnod o Ryddid yn Llanidloes.

Yn y digwyddiadau hynny, fe lwyddodd criw o Siartrwyr i gipio’r dre’ fach yn Sir Drefaldwyn a’i rheoli, mwy neu lai, nes i’r fyddin gyrraedd.

Yn ôl rhai haneswyr, y Siartrwyr oedd mudiad mawr gwleidyddol cynta’r dosbarth gwaith, wrth iddyn nhw ymgyrchu am hawliau, gan gynnwys yr hawl i bleidleisio i bawb (sori, i bob dyn) ac am y bleidlais gudd.

Darllen rhagor »

Gwrthsefyll y dilyw glas

Diweddarwyd  

Canlyniadau etholiadau Ewrop fesul Sir – gyda’r môr o las yn cynrychioli plaid Brexit

Llun o wefan Wikipedia

Mi fydd Plaid Cymru wedi cael o leiaf rywfaint o le i ddathlu ac ymfalchïo ynddo ar ôl etholiad Ewrop yr wythnos ddiwethaf.

Na, nid am guro’r Blaid Lafur drwy Gymru am y tro cyntaf erioed. Mae hynny i’w briodoli’n llawer mwy i berfformiad truenus Llafur nag i lwyddiant Plaid Cymru. Rhaid cofio mai dim ond trwy groen eu dannedd y llwyddodd Llafur i osgoi dod yn bedwerydd.

Llwyddiant mawr Plaid Cymru yn yr etholiad oedd curo plaid Brexit Farage yn ein tair sir Gymreiciaf – yr unig fannau yng Nghymru lle nad oedd y cenedlaetholwyr Seisnig ar y blaen.

Er mor arwynebol ydi unrhyw fapiau o ganlyniadau etholiadau, mae’r ddelwedd o lecyn gwyrdd yn y gorllewin yn arwydd i’r byd ein bod ni’n wahanol ac nad ydi Cymru wedi cael ei llyncu’n llwyr.

Darllen rhagor »

Cyfle i ddathlu methiant y sefydliad

Diweddarwyd am  
y faner yn cyhwfan

Y faner Ewropeaidd

llun-commons-wikimedia-CC0.jpg

Geiriau un o ganeuon mwyaf poblogaidd Bryn Fôn sy’n dod i’r meddwl wrth wylio Nigel Farage ac ymgeiswyr ei fand un-dyn yn yr etholiad sydd ar ddigwydd:

“… i gyd yn bennau bach

Yn meddwl bod nhw’n rebals

Pan mai nhw ’di’r blydi crach.”

Darllen rhagor »

Brexit am byth!

Diweddarwyd am  
Baner Jac yr Undeb gyda'r gair Brexit drosti

Llun: CC0

Mae Brexitwyr ffyrnig yn dweud eu bod bellach yn fodlon derbyn cytundeb ‘trychinebus’ oherwydd fod crëwr y cytundeb yn mynd.

Mae Jacob Rees-Mogg yn fodlon ei dderbyn er ei fod yn dal i ddweud y bydd yn troi’r Deyrnas Unedig yn gaeth-wladwriaeth i’r Undeb Ewropeaidd … yn hytrach na bod yn aelod mwy na chyfartal fel ar hyn o bryd.

Maen nhw’n ildio oherwydd addewid Theresa May na fyddai hi’n arwain y trafodaethau nesa’ … er na allai hi arwain y trafodaethau beth bynnag am fod ei hygrededd yn Ewrop yn chwilfriw.

Ac, wrth gwrs, dyna’r Prif Weinidog ei hun … os bydd hi’n llwyddo, mi fydd yn ymddiswyddo; os bydd hi’n methu, aros. Perffaith sens.

Darllen rhagor »

Bargen yn nes, ateb yr un mor bell

Diweddarwyd  

Theresa May

Llun: DonkeyHotey trwy Flickr

Roedd Donald Tusk yn llygad ei le ac mi ddylai Gadawyr ac Arhoswyr allu cytuno ar hynny.

O blaid gadael neu beidio, roedd mynd am Brexit heb gynllun yn waeth na gwirion. Mae hynny ynddo’i hun wedi gwastraffu biliynau o bunnoedd a pheryglu cannoedd o filoedd o swyddi.

Yn y diwedd, os bydd Brexit heb gytundeb o gwbl, fydd y ffigurau yna’n ddim ond chwarae bach.

Bargen yn fwy posib

Darllen rhagor »

Y Bleidlais Fawr

Diweddarwyd am  

Theresa May

Llun: Tiocfaidh ár lá 1916 trwy Flickr (CC ND 2.0)

Yr un peth braf am y llanast Brexit ydi clywed gwleidyddion profiadol a sylwebyddion doeth heb y syniad lleia’ be fydd yn digwydd nesa’.

Y disgwyl ydi y bydd Theresa May a’i llywodraeth yn colli’r bleidlais heddiw ar y fargen i adael yr Undeb Ewropeaidd. Y cwestiwn cynta’, felly, fydd colli o faint.

Gwrthryfel anferth ac mi fyddai’n anodd gweld sut y gall hi barhau; gwrthryfel llai a cholli o rhyw 50 neu lai, ac wedyn pwy a ŵyr? Roedd sŵn paratoi am frwydrau pellach yn natganiad y Prif Weinidog ddoe: mi all hi hawlio ei bod wedi trïo cadw at yr addewid i adael ond mae eraill – gan gynnwys Llafur – oedd wedi ei rhwystro.

Yn sicr, petai yna etholiad cyffredinol, dyna fyddai ei dadl hi a dydi hi ddim yn amhosib mai Theresa May a fyddai’n arwain y Ceidwadwyr eto mewn etholiad o’r fath.

Darllen rhagor »

Cymod ar Brexit? Ddim ar unrhyw gyfrif!

Diweddarwyd  

Llun parth cyhoeddus

Mae angen osgoi rhagor o raniadau ar Brexit, yn ôl prif weinidog newydd Cymru, Mark Drakeford.

Does dim amheuaeth ei fod yn haeddu parch fel dyn galluog, cydwybodol a digon goleuedig ar y rhan fwyaf o bynciau. Ond digalon ydi clywed ystrydebau truenus fel rhain gan gymaint o wleidyddion.

I ddechrau, maen nhw’n dangos dyhead hynod naïf. Fel un o bynciau gwleidyddol mwyaf a mwyaf llosg ei ddydd, mae’n anochel fod Brexit yn mynd i achosi rhaniadau gwleidyddol.

A beth sydd o’i le yn hynny? Ar hyd y blynyddoedd, mae gwahanol bynciau gwleidyddol, boed nhw’n bolisïau economaidd, diarfogi niwclear neu fynd i ryfel yn Irac wedi ennyn teimladau cryfion o ddwy ochr y ddadl. Pa resymeg sydd mewn disgwyl i Brexit fod yn ddim gwahanol?

Darllen rhagor »

Ar ôl reggae – statws byd i gynghanedd a cherdd dant

 

Llun: CC0

Dylan Iorwerth yn dadlau bod eisio cymryd mantais o restr ryngwladol bwysig

Mi ddylai Llywodraeth Cymru fod yn dechrau rŵan ar ymgyrch i gael statws treftadaeth byd i Gynghanedd a Cherdd Dant ac, efallai, yr Eisteddfod hefyd.

Ddechrau’r mis, roedd yna lot o sylw wrth i gerddoriaeth reggae gael ei chynnwys ar restr UNESCO o enghreifftiau rhyngwladol i Dreftadaeth Ddiwylliannol Na Allwch ei Chyffwrdd – mi ddylai ein diwylliant ninnau gael ei gynnwys.

Mae yna gannoedd o enghreifftiau o bob cornel o’r byd eisoes wedi eu cynnwys ar y rhestr sy’n cyfateb i Safleoedd Treftadaeth Byd ym mae adeiladau, safleoedd hanesyddol a mannau naturiol eithriadol.

Darllen rhagor »

Dewis o ddau ddrwg yn dda i ddim

 

Gorymdaith People’s Vote, Llundain Mehefin 23, 2018

Llun: Comin Wicimedia

Ar ôl wythnos mor gythryblus, mi allwn ni ddisgwyl wythnosau o bropaganda didrugaredd gan y Sefydliad i hyrwyddo cytundeb Brexit Theresa May.

Chwarae ar ofnau pobl fydd y brif dacteg mae’n sicr – yn rhybuddio cymaint o lanast fyddai gadael yr Undeb Ewropeaidd heb ddim cytundeb o gwbl.

Mi allwn ni fod yn sicr hefyd nad at y Brexitwyr eithafol y bydd y neges wedi ei hanelu – gan ei bod yn amlwg y byddan nhw’n gwbl fyddar i neges o’r fath.

Mi fydd y neges yn hytrach wedi ei hanelu at wrthwynebwyr Brexit – sef, os na chefnogwch chi ni, mi fyddwch yn cael rhywbeth llawer gwaeth.

Darllen rhagor »

Tîm criced Cymru yn lle Morgannwg? Dim diolch!

 

Gohebydd golwg360, Alun Rhys Chivers sy’n pwyso a mesur erthygl y gohebydd criced, George Dobell sydd yn galw am greu tîm criced i Gymru fel ateb i broblemau Clwb Criced Morgannwg.

Fe fu gwylio Morgannwg ers rhai blynyddoedd yn brofiad anodd. Does dim dwywaith am hynny. Fe fu rhai yn cwestiynu a yw’r chwaraewyr yn ddigon da; eraill yn dweud nad yw’r tîm hyfforddi, sy’n frith o gyn-chwaraewyr profiadol, yn ddigon da.

Fe ddaeth y cyfan i fwcwl ar ôl tymor siomedig pan gafodd swydd y prif weithredwr a chyfarwyddwr criced, Hugh Morris ei hollti’n ddwy, sy’n golygu bod Morgannwg bellach yn chwilio am Gyfarwyddwr Criced newydd. Ac maen nhw hefyd yn chwilio am Brif Hyfforddwr yn dilyn diswyddo Robert Croft.

Unwaith y cafodd yr adolygiad allanol annibynnol ei gyhoeddi, ac yna ei gyflawni gan Huw Bevan, roedd hi’n anochel y byddai Hugh Morris yn colli o leia’ hanner ei swydd. A oedd yr adolygiad yn gwbl annibynnol sy’n gwestiwn arall, wrth iddo gael ei gwblhau gan dad i un o chwaraewyr iau y sir.

Darllen rhagor »

Y tad a’r mab a’r byd pêl-droed

Diweddarwyd am  

Graham Potter yw rheolwr Abertawe

Llun: Clwb Pêl-droed Abertawe

Mae Stephen Hedges, mab y cyn-gricedwr Bernard Hedges, yn enedigol o Abertawe ond yn byw yng nghanolbarth Lloegr ac yn dilyn hynt a helynt Aston Villa. Yma, mae’n trafod ei deimladau cymysg ar drothwy gêm Aston Villa yn erbyn Abertawe yn Villa Park yfory…

O ddilyn cwrs ‘Gwleidyddiaeth a Llenyddiaeth’ yn y brifysgol, roedd rhaid i fi ddarllen Fathers and Sons, nofel gan Ivan Turgenev oedd wedi’i lleoli yn Rwsia’r bedwaredd ganrif ar bymtheg. Mae’n adrodd hanes y teulu Kirsanov ac yn benodol, Arkady a’i dad Nikolai. Roedd y nofel yn cylchdroi o amgylch y bwlch rhwng hen Rwsia ryddfrydol a’r genhedlaeth newydd o ddynion ag athroniaeth nihilistaidd.

Pan ddaw i chwaraeon yr unfed ganrif ar hugain, does dim bwlch rhyngof fi a fy mab. Mae gwylio gêm, siarad amdani ac edrych ymlaen at yr un nesaf yn ddigwyddiadau cyffredin yn ein tŷ ni. Dy’n ni ddim yn gefnogwyr mawr. Dy’n ni erioed wedi bod yn ddeiliaid tocynnau tymor, a dim ond ambell gêm bêl-droed, rygbi neu griced welson ni. Ond rydym yn dilyn ein timau ac mae ein hwyliau’n codi ac yn gostwng ar sail eu canlyniadau.

Fel y dywedodd ffrind i fi – barista o dde’r Eidal sy’n cefnogi tîm Juventus – eich tîm pêl-droed yw’r un peth na allwch chi mo’i newid. Gallwch chi newid lle’r y’ch chi’n byw a lle’r y’ch chi’n gweithio. Gallwch chi hyd yn oed newid eich gwraig. Ond allwch chi ddim newid eich tîm pêl-droed.

Darllen rhagor »

Eli i ddolur tymor Morgannwg yw amynedd

Diweddarwyd am  

Mae ciniawau blynyddol Clwb Criced Morgannwg yng Nghaerdydd ac Orielwyr San Helen yn Abertawe’n arwydd sicr fod y tymor wedi dod i ben – a fydd fawr neb sy’n dilyn Morgannwg yn gweld ei eisiau chwaith ar ôl gorffen ar waelod y Bencampwriaeth a chael ymgyrchoedd siomedig yn y cystadlaethau undydd.

Mae’r fath achlysuron yn gyfle i fwrw golwg yn ôl, a dathlu a gwobrwyo’r sawl sy’ wedi rhagori gyda’r bat a’r bêl ar y cae. Ond prin yw’r achos i ddathlu eleni. Serch hynny, roedd y noson flynyddol yng ngwesty’r Towers eleni’n gyfle i gofio un o fuddugoliaethau mawr yn hanes y sir union chwarter canrif yn ôl wrth godi tlws y gynghrair undydd yn 1993.

A finnau’n fachgen bach wyth oed bryd hynny, byddai’r enwau’n llifo oddi ar fy nhafod (yn eu trefn fatio) – Hugh Morris, Steve James, Adrian Dale, Matthew Maynard, Viv Richards, Tony Cottey, Robert Croft, Roland Lefebvre, Colin Metson, Steve Watkin a Steve Barwick. Roedd yn dîm sefydlog o wyth chwaraewr ‘cartref’ (gan gynnwys y ddau Sais – na, Cymry anrhydeddus, Steve James a Matthew Maynard). Yr Iseldirwr Roland Lefebvre, wedyn, ynghyd â’r Sais o wicedwr Colin Metson ac un o fawrion India’r Gorllewin, Viv Richards yn rhoi sglein ar y cyfan.

Nos Lun yn y noson wobrwyo, wrth wylio fideo o’r fuddugoliaeth hanesyddol yng Nghaergaint, cawn fy atgoffa o bwysigrwydd dal ati i feithrin tîm o Gymry ifainc gan fanteisio ar brofiad ambell un o’r tu allan. Wedi’r cyfan, un o ddelweddau enwoca’r fuddugoliaeth yn ’93 oedd honno’n dangos Viv Richards a’r Cymro Tony Cottey yn rhedeg oddi ar y cae ar ddiwedd yr ornest – Cymro ochr yn ochr â thramorwr profiadol.

Darllen rhagor »

Dechrau’r frwydr go-iawn i Adam Price

Diweddarwyd  

Adam Price AC

Llun: Plaid Cymru

Huw Prys Jones yn trafod yr her sy’n wynebu arweinydd newydd Plaid Cymru …

Wrth ethol Adam Price, does dim amheuaeth fod gan Blaid Cymru bellach arweinydd mwy dawnus ac ysbrydoledig.

Er mai fo oedd yr olaf i ymuno â’r ras, mae wedi bod yn weddol amlwg dros yr wythnosau diwethaf mai fo oedd yr ymgeisydd fyddai’n cario’r dydd.

Yn y pen draw, nid yw’n syndod bod ei gyfuniad o ddawn i ysbrydoli, ei brofiad a’i barodrwydd i feddwl o’r newydd yn ddigon i sicrhau buddugoliaeth haeddiannol iddo.

Darllen rhagor »

Guto Bebb, Brexit a Phlaid Cymru

Diweddarwyd  

Llun: CC0

Mae galwad Guto Bebb heddiw am refferendwm o’r newydd ar Brexit yn sicr yn rhywbeth i’w groesawu.

Mae’r galwadau cynyddol am refferendwm arall yn ddatblygiad calonogol, am sawl rheswm.  O lwyddo, mi fydden nhw’n rhoi un cyfle arall i rwystro’r gwallgofrwydd sy’n cael ei gyflawni gan y Llywodraeth yn ein henw. Yn ogystal, mae’r syniad o bleidlais arall yn rhoi ias o ofn i gefnogwyr Brexit. Hefyd, mae ymgyrch o’r fath o leiaf yn help i hau mwy o amheuon am ddilysrwydd refferendwm 2016, cadarnhau’r  graddau mae pobl wedi cael eu twyllo a meithrin mwy o ddrwg deimlad yn erbyn y Sefydliad.

Mae galwad o’r fath gan un a oedd yn weinidog yn y Llywodraeth tan lai na deufis yn ôl yn tanlinellu’r rhwygiadau chwerw sydd yn rhengoedd y Torïaid ar hyn o bryd.

Go brin y bydd ei sylwadau heddiw yn cyfrannu at dawelu’r rhyfel agored rhyngddo â rhai o ffigurau amlwg ei blaid yn y gogledd, yn enwedig yr arch-Brexitiwr David Jones, AS Gorllewin Clwyd.

Darllen rhagor »